ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନିତ୍ଯାଯ ଚାର୍ଥଲିଙ୍ଗାଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯ ଚେତନାଯ ଚ। ଶୁଦ୍ଧାଯ ଵିଭଵେ ଚୈଵ ତୁଭ୍ଯଂ ନିତ୍ଯାତ୍ମନେ ନମଃ ।। ୩୫.

ନିତ୍ୟ, ଅର୍ଥ ସୂଚକ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚେତନାମୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ନମସ୍ତେ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସ୍ଵରାନ୍ତେଷୁ ଭଵାଦିଷୁ। ସତ୍ଯାନ୍ତେଷୁ ମହାନ୍ତେଷୁ ଚତୁର୍ଷୁ ଚ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୩୫.

ତିନି ଲୋକରେ, ସ୍ୱର୍ଗର ସୀମାରେ, ଭବ ଆଦି ଅବସ୍ଥାରେ, ସତ୍ୟର ସୀମାରେ, ମହାନ୍ ଲୋକରେ ଓ ଚାରି ଲୋକରେ ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ନମଃସ୍ତୋତ୍ରେ ମଯା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ସଦସଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵିଭୋ। ମଦ୍ଭକ୍ତ ଇତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ ସର୍ଵନ୍ତତ୍ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୩୫.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଠିକ୍ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ କହାଯାଇଛି, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସେହି ସବୁକୁ ତୁମେ କ୍ଷମା କରିବା।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଏଵମାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶମୀଶାନଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ବ୍ରହ୍ମେତି ପ୍ରଣତସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ନୀଳଲୋହିତ ଈଶାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ହସ୍ତେନ ପ୍ରୀତିମାନ୍ ଭଵଃ। ନିକାମଂ ଦର୍ଶନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୬.

ଭବ ଖୁସି ହୋଇ କାବ୍ୟାଙ୍କର ଦେହକୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ସୋଽନ୍ତର୍ହିତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵେଶାନୁଚରେ ତଦା। ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜଯନ୍ତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ସେ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ସହଚରୀ ଜୟନ୍ତୀ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ କା ଵା ଦୁଃଖିତେ ମଯି ଦୁଃଖିତା। ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତଂ କିମର୍ଥଂ ମାଞ୍ଜୁଗୋପସି ।। ୩୬.

ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ମୋତେ ଦୁଃଖ ହେବାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ବଡ଼ ତପସ୍ୱିନୀ ହୋଇ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁଛ?

ଅନଯା ସତତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ। ସ୍ନେହେନ ଚୈଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଵରଵର୍ଣିନି ।। ୩୬.

ଏହି ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି, ବିନୟ, ଦମ ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଖୁସି ହୋଇଛି।

କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରେହେ କସ୍ତେ କାମଃ ସମୃଧ୍ଯତାମ୍। ତଂ ତେ ସଂପୂରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୩୬.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? କଣ ଇଚ୍ଛା? ସେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି, ଯଦିଓ ଏହା ବହୁତ କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ।

ଏଵମୁକ୍ତାଽଽବ୍ରଵୀଦନଂ ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ଚିକୀର୍ଷିତଂ ମେ ବ୍ରହ୍ନିଷ୍ଠତ୍ଵଂ ହି ଵେତ୍ଥ ଯଥାତଥମ୍ ।। ୩୬.

ଏଭଳି କହି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିପାରିବା। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଛ।

ଏଵମୁକ୍ତେଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ମଦ୍ଧିତାର୍ଥମିହାଗତା ।। ୩୬.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୋର ଉପକାର ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛ।

ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି। ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତୈସ୍ତୁ ସଂପ୍ରଯୋଗମିହେଚ୍ଛସି ।। ୩୬.

ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭା, ଚମକୁଥିବା ନାରୀ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଦଶ ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ଏହି ମିଳନ ଚାହୁଁଛ।

ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାନଲଵର୍ଣାଭେ ଵରାରୋହେ ସୁଲୋଚନେ। ଇମଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କାମଂ ତେ ମତ୍ତୋ ଵୈ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣି ।। ୩୬.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗ ଭଳି, ମୋଠାରୁ ଏହି ଭିକ୍ଷା ଚୟନ କର, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।

ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାମୋ ଗୃହାନ୍ ଵୈ ମତ୍ତକାଶିନି । ତତଃ ସ୍ଵଗୃହମାଗମ୍ଯ ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୬.

ଏହିପରି ହେଉ। ଚଳିବା, ଘରକୁ ଯିବା, ମତ୍ତ ଚକ୍ଷୁବତୀ। ତାପରେ, ନିଜ ଘରକୁ ଆସି, ଜୟନ୍ତୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଏକାଠି ରହିଲେ।

ସ ତଯା ସଂ ଵ ସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ସେ ଦେବୀ ସହିତ, ଦଶ ବର୍ଷ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ରହିଲେ।

କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦିତେଃ ସୁତାଃ । ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ।। ୩୬.

କାବ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ କାମ ସାର୍ଥକ କରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦିତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।

ଗତା ଯଦା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍। ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ବୁଧ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ ।। ୩୬.

ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ଲୁଚାଇ ରହିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦୟା ଅନୁଭବି, ସେମାନେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେହିଭଳି ଫେରିଗଲେ।

ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସଂରୁଦ୍ଧଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ଚକାର ହ। ପିତ୍ରର୍ଥେ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଜଯନ୍ତ୍ଯା ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୩୬.

ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଭଲ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦନ୍ତରଂ ସୋଽଥ ଦୈତ୍ଯାନାମିଵ ଚୋଦିତଃ। କାଵ୍ଯସ୍ଯ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ସୋଽସୁରାନ୍ସମଭାଷତ ।। ୩୬.

ସେ ସମୟ ଅନ୍ତର ବୁଝି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଭାବି, କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସୁରମାନୋ ସହ କଥା କଲେ।

ତତଃ ସମାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତାନ୍। ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ହିତାଯ ଚ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ମୋର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମମାନୋର ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି।"

ଅହଂ ଵୋଽଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଦ୍ଯା ମଯା ହି ସା। ତତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥମୁପପେଦିରେ ।। ୩୬.

"ମୁଁ ତୁମମାନୋକୁ ପଢ଼େଇବି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଯାଇଛି।" ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଆସିଲେ।

ପୂର୍ଣକାମସ୍ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ଦଶଵାର୍ଷିକେ। ଯଯୌ ଚ ସମକାଲଂ ସ ସଦ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନମତିସ୍ତଦା ।। ୩୬.

ସେ ସମୟରେ, ଦଶ ବର୍ଷ ଅବଧି ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ତିନିଏ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନୂତନ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସମଯାନ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ସଦ୍ଯୋ ଜାତା ସୁତା ତଦା। ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ତତଶ୍ଚାପି ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷଣେ ।। ୩୬.

ସମୟ ଶେଷରେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ତକ୍ଷଣାତ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଦେଵି ଗଚ୍ଛାମହେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଵ ଯାଜ୍ଯାନ୍ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଵିଭ୍ରାନ୍ତପ୍ରେକ୍ଷିତେ ସାଧ୍ଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଯତଲୋଚନେ ।। ୩୬.

"ହେ ଦେବୀ, ଚଳ ତୋର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ହେ ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା, ହେ ଶୁଭ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ତିନି ରଙ୍ଗର ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଥିବା ଶୁଭ ନାରୀ, ଆମେ ଯିବା।"

ଏଵମୁକ୍ତାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୀ ଭଜ ଭକ୍ତାନ୍ ମହାଵ୍ରତ। ଏଷ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସତାଂ ଧର୍ମୋ ନ ଧର୍ମଂ ଲୋପଯାମି ତେ ।। ୩୬.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ମହାବ୍ରତୀ, ଭକ୍ତମାନୋକୁ ସେବା କର। ଏହି ହେଉଛି ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ଧର୍ମ। ମୁଁ ତୋର ଧର୍ମ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।"

ତତୋ ଗତ୍ଵାସୁରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ଧୀମତା। ଵାଞ୍ଚିତାନ୍ କାଵ୍ଯରୂପେଣ ଵେଧସାଽସୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ତାପରେ, ଦେବମାନୋଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି, କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସୁରମାନୋକୁ ଠକାଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅସୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।

କାଵ୍ଯଂ ମାଂ ତାତ ଜାନୀଧ୍ଵଂ ଏଷ ହ୍ଯାଙ୍ଗିରସୋ ଭୁଵି। ଵଞ୍ଚିତା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ମଯି ଶକ୍ତେ ତୁ ଦାନଵାଃ ।। ୩୬.

"ମୋତେ କାବ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଅଙ୍ଗିରାସ। ହେ ଦାନବମାନେ, ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଠକାଯାଇଛ।"

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ବ୍ରୁଵାଣନ୍ତଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଦିତିଜାସ୍ତତଃ। ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ହ୍ଯୁଭୌ ତତ୍ର ସିତାସିତଶୁଚିସ୍ମିତୌ ।। ୩୬.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ, ଏକ ଧଳା ଏବଂ ଏକ କଳା, ପବିତ୍ର ହସ ସହିତ ଦେଖିଲେ।

ସମ୍ପ୍ରମୂଢାଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ନ କିଞ୍ଚନ। ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରମୂଢେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନ୍ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୬.

ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ, କାବ୍ୟ ପୁଣି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ।