ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗଚ୍ଛ ସମ୍ଭାଵଯସ୍ଵୈନଂ ଶ୍ରମାପନଯନୈଃ ଶୁଭୈଃ। ତୈସ୍ତୈର୍ମନୋନୁକୂଲୈଶ୍ଚ ହ୍ଯୁପଚାରୈରତନ୍ଦ୍ରିତା ।। ୩୫.

‘ତୁମେ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଶ୍ରମ ଦୂର କରିବା ଭଲ ଉପଚାର ଦେଇ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭଲ ବ୍ୟବହାର କର, ଅଲସ ହେବା ନାହିଁ।’

ଦେଵୀ ସା ହୀନ୍ଦ୍ରତୁହିତା ଜଯନ୍ତୀ ଶୁଭଚାରିଣୀ। ଯୁକ୍ତଧ୍ଯାନଞ୍ଚ ଶାମ୍ଯଂ ତଂ ଦୁର୍ବଲଂ ଧୃତିମାସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୫.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ଜୟନ୍ତୀ, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଆଚରଣ ଥିଲେ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ଦୁର୍ବଳ କିନ୍ତୁ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖ କଲେ।

ପିତ୍ରା ଯଥୋକ୍ତଂ କାଵ୍ଯଂ ସା କାଵ୍ଯେ କୃତଵତୀ ତଦା। ଗୀର୍ଭିଶ୍ଚୈଵାନୁକୂଲାଭିଃ ସ୍ତୁଵତୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ ।। ୩୫.

ପିତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଜୟନ୍ତୀ କାବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେହିପରି କରିଲେ; ମୃଦୁ ଏବଂ ମନୋହର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।

ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଃ କାଲେ ସେଵମାନା ସୁଖାଵହୈଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତ୍ଯନୁକୂଲା ଚ ଉଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ ।। ୩୫.

ଯଥାସମୟରେ ଶରୀର ମସାଜ ଦେଇ, ସୁଖ ଦେଇ, ଜୟନ୍ତୀ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ସେବା କରିଲେ।

ପୂର୍ଣେ ଧୂମଵ୍ରତେ ଚାପି ଘୋରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରିକେ । ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତୋଽଭଵତ୍ତଦା ।। ୩୫.

ଭୟଙ୍କର ଧୂମ ଉପବାସର ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଜୟନ୍ତୀ କାବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକ ଭଲ ଦାନ ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।

ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂସ୍ତ୍ଵଯୈକେନ ଚୀର୍ଣଂ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ ।। ୩୫.

‘ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିନାହିଁ; ତୁମେ ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ—’

ତେଜସା ଚାପି ଵିବୁଧାନ୍ ସର୍ଵାନଭିଭଵିଷ୍ଯସି। ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିନ୍ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ।। ୩୫.

‘ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ; ଏବଂ ମୋର ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଭୃଗୁପୁତ୍ର—’

ସାଙ୍ଗଞ୍ଚ ସରହସ୍ଯଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞୋପନିଷଦାନ୍ତଥା। ପ୍ରତିଭାସ୍ଯତି ତେ ସର୍ଵଂ ତଚ୍ଚାଦ୍ଯନ୍ତଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୩୫.

‘ଯଜ୍ଞ ଉପନିଷଦର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ; ସେମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ କେହି ଜାଣିନାହିଁ।’

ସର୍ଵାଭିଭାଵୀ ତେନ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଗଵାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୫.

‘ଏହିପରି ଦାନ ଦେଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ; ଏଭଳି ଭାର୍ଗବକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦାନ ଦେଲେ।’

ଅଜେଯତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଦଦୌ। ଏତାନ୍ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାନ୍ କାଵ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ ।। ୩୫.

ଅଜୟତ୍ୱ, ଧନର ଅଧିପତିତ୍ୱ ଏବଂ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ ଦେଲେ; ଏହି ଦାନ ମିଳିବା ପରେ, କାବ୍ୟମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ହର୍ଷାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ତଦା ତିର୍ଯକ୍ସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ତୁଷ୍ଟୁଵେ ନୀଲଲୋହିତମ୍ ।। ୩୫.

ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କ ମନରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଉପଜିଲା; ତାପରେ, ତିର୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ି ନୀଳ ଲାଲ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ।

ନମୋଽସ୍ତୁ ଶିତିକଣ୍ଠାଯ ସୁରାପାଯ ସୁଵର୍ଚସେ। ରିରିହାଣାଯ ଲୋପାଯ ଵତ୍ସରାଯ ଜଗତ୍ପତେ ।। ୩୫.

ଶିତିକଣ୍ଠ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ଯିଏ ବିନାଶରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଲୋପ କରନ୍ତି, ବର୍ଷ ଅଟେ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ।

କପର୍ଦିନେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମ୍ଣେ ହଯାଯ କରଣାଯ ଚ। ସଂସ୍କୃତାଯ ସୁତୀର୍ଥାଯ ଦେଵଦେଵାଯ ରଂହସେ ।। ୩୫.

କପର୍ଦ୍ଧୀ, ଯାହାର କେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଛି; ଘୋଡା, କାରଣ; ଶୁଦ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ତେଜସ୍ବୀକୁ ନମସ୍କାର।

ଉଷ୍ଣୀଷିଣେ ସୁଵକ୍ରାଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷାଯ ମୀଢୁଷେ। ଵସୁରେତାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ତପସେ ଚୀରଵାସସେ ।। ୩୫.

ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭଲ ଗଠିତ, ହଜାର ଆଖି, ଉଦାର; ଯାହାର ବୀଜ ଧନ, ରୁଦ୍ର, ତପସ୍ବୀ, ଚିର ଉପରେ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର।

ହ୍ରସ୍ଵାଯ ମୁକ୍ତକେଶାଯ ସେନାନ୍ଯେ ରୋହିତାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଅପରିମାଣ ଦେହ, ଖୋଲା କେଶ, ସେନାପତି, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

କଵଯେ ରାଜଵୃଦ୍ଧାଯ ତକ୍ଷକକ୍ରୀଡନାଯ ଚ। ଗିରିଶାଯାର୍କନେତ୍ରାଯ ଯତିନେ ଜାମ୍ବଵାଯ ଚ। ସୁଵୃତ୍ତାଯ ସୁହସ୍ତାଯ ଧନ୍ଵିନେ ଭାର୍ଗଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

କବି, ବୃଦ୍ଧ ରାଜା, ତକ୍ଷକ ସହ ଖେଳିଥିବା; ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୟନ, ତପସ୍ବୀ, ଜାମ୍ବବନ୍; ଭଲ ଗଠିତ, ଭଲ ହାତ, ଧନୁର୍ଧର, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ସହସ୍ରବାହଵେ ଚୈଵ ସହସ୍ରାମଲଚକ୍ଷୁଷେ। ସହସ୍ରକୁକ୍ଷଯେ ଚୈଵ ସହସ୍ରଚରଣାଯ ଚ ।। ୩୫.

ହଜାର ହାତ, ହଜାର ନିର୍ମଳ ଆଖି, ହଜାର ପେଟ, ହଜାର ପାଦ ଥିବାକୁ ନମସ୍କାର।

ସହସ୍ରଶିରସେ ଚୈଵ ବହୁରୂପାଯ ଵେଧସେ। ଭଵାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପାଯ ଶ୍ଵେତାଯ ପୁରୁଷାଯ ଚ ।। ୩୫.

ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ଅନେକ ରୂପ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଭବ, ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ଧଳା, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ନିଷଙ୍ଗିଣେ କଵଚିନେ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯ କ୍ଷପଣାଯ ଚ। ତାମ୍ରାଯ ଚୈଵ ଭୀମାଯ ଉଗ୍ରାଯ ଚ ଶିଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା, କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନାଶକ; ତାମ୍ବା ରଙ୍ଗ, ଭୟଙ୍କର, ଉଗ୍ର, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ବଭ୍ରଵେ ଚ ପିଶଙ୍ଗାଯ ପିଙ୍ଗଲାଯାରୁଣାଯ ଚ। ମହାଦେଵାଯ ଶର୍ଵ୍ଵାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପଶିଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

ପିତାଳି, ଚିତ୍ରା, ପିଙ୍ଗଳ, ଅରୁଣ ରଙ୍ଗ; ମହାଦେବ, ଶର୍ବ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ହିରଣ୍ଯାଯ ଚ ଶିଷ୍ଟାଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଯ ମଧ୍ଯମାଯ ଚ । ପିନାକିନେ ଚେଷୁମତେ ଚିତ୍ରାଯ ରୋହିତାଯ ଚ ।। ୩୫.

ସୁନା, ଉତ୍ତମ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ; ପିନାକ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତେଜସ୍ବୀ, ଚିତ୍ର, ଲାଲ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଦୁନ୍ଦୁଭ୍ଯାଯୈକପାଦାଯ ଅର୍ହାଯ ବୁଦ୍ଧଯେ ତଥା। ମୃଗଵ୍ଯାଧାଯ ସର୍ପାଯ ସ୍ଥାଣଵେ ଭୀଷଣାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଏକ ପାଦ, ଯୋଗ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି; ମୃଗ ଶିକାରୀ, ସାପ, ଦୃଢ଼, ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ବହୁରୂପାଯ ଚୋଗ୍ରାଯ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ। କପିଲାଯୈକଵୀରାଯ ମୃତ୍ଯଵେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଅନେକ ରୂପ, ଉଗ୍ର, ତିନି ଆଖି ଥିବା ଈଶ୍ୱର; କପିଳ, ଏକମାତ୍ର ବୀର, ମୃତ୍ୟୁ, ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତେ ଵିନାକାଯ ଶଙ୍କରାଯ ଶିଵାଯ ଚ। ଆରଣ୍ଯାଯ ଗୁହସ୍ଥାଯ ଯତିନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ ।। ୩୫.

ଗୃହର ମାଲିକ, ତାର ବିନା, ଶଙ୍କର, ଶିବ; ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଗୁହାବାସୀ, ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ସାଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଚୈଵ ଯୋଗାଯ ଧ୍ଯାନିନେ ଦୀକ୍ଷିତାଯ ଚ। ଅନ୍ତର୍ହିତାଯ ଶର୍ଵ୍ଵାଯ ମାନ୍ଯାଯ ମାଲିନେ ତଥା ।। ୩୫.

ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନୀ, ଦୀକ୍ଷିତ; ଗୁପ୍ତ, ଶର୍ବ, ସମ୍ମାନିତ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର।

ବୁଦ୍ଧାଯ ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାଯ ଧାର୍ମିକାଯ ଶୁଭାଯ ଚ। ରୋଧସେ ଚେକିତାନାଯ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଯ ମହର୍ଷଯେ ।। ୩୫.

ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୁଣ୍ୟବାନ, ଧର୍ମିକ, ଶୁଭ; ନିୟମକ, ଚତୁର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଚତୁଷ୍ପାଦାଯ ମେଧ୍ଯାଯ ଧର୍ମିଣେ ଶୀଘ୍ରଗାଯ ଚ। ଶିଖଣ୍ଡିନେ କପାଲାଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣେ ଵିଶ୍ଵମେଧସେ ।। ୩୫.

ଚାରି ପାଦ, ପବିତ୍ର, ଧର୍ମିକ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ; ଚୁଡ଼ା, କପାଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦାନ୍ତିଆ, ବିଶ୍ୱ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାକୁ ନମସ୍କାର।

ଅପ୍ରତୀଘାତାଯ ଦୀପ୍ତାଯ ଭାସ୍କରାଯ ସୁମେଧସେ। କ୍ରୂରାଯ ଵିକୃତାଯୈଵ ବୀଭତ୍ସାଯ ଶିଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଅପରାଜିତ, ଦୀପ୍ତ, ଭାସ୍କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ; କ୍ରୂର, ବିକୃତ, ଭୟଙ୍କର, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ସୌମ୍ଯାଯ ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାଯ ଧାର୍ମିକାଯ ଶୁଭାଯ ଚ। ଅଵଧ୍ଯାଯ ମୃତାଙ୍ଗାଯ ନିତ୍ଯାଯ ଶାଶ୍ଵତାଯ ଚ ।। ୩୫.

ସାମ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ, ଧର୍ମିକ, ଶୁଭ; ଅଜୟ, ମୃତ ଦେହ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।