ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ମାତ୍ତେ ଜାନତା ଧର୍ମାନଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷୂଦିତା। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ଵୈ ମାନୁଷେଷୁ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସି ।। ୩୫.

ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ନାରୀକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଉଁଠି ମାରିଦେଲା। ତେଣୁ ତୁମେ ସାତଥର ମାନବ ଜନ୍ମ ନେବ।

ତତସ୍ତେନାଭିଶାପେନ ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଲୋକେ ସର୍ଵହିତାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ ।। ୩୫.

ଏହିପରି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ପୁନିପୁନି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଅନୁଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ତଦାଦାଯ ଶିରଃ ସ୍ଵଯମ୍। ସମାନୀଯ ତତଃ କାଯେ ଅପୋ ଗୃହ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୫.

ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହି, ସେ ନିଜେ ମୁଣ୍ଡଟି ନେଇ ଶରୀର ସହିତ ଯୋଗାଇଲେ, ପାଣି ନେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଏଷ ତ୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସତ୍ଯେ ହତାଂ ସଂଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ । ଯଦି କୃତ୍ସ୍ନୋ ମଯା ଧର୍ମଶ୍ଚରିତୋ ଜ୍ଞାଯତେଽପି ଵା। ତେନ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵସ୍ଵ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ହତ କରିଥିଲେ, ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବି। ଯଦି ମୁଁ ଯେତେ ଧର୍ମ କରିଛି, ସେ ସବୁ ଜଣାଯାଏ କିମ୍ବା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ହେଉ, ଯଦି ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି।

ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତା ତସ୍ଯା ଦେଵୀ ସଂଜୀଵିତା ତଦା। ତଦା ତାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୀତାଭିରଦ୍ଭିର୍ଜୀଵେତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ସହିତ, ସେ ଦେବୀ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ; ତାପରେ, ଶୀତଳ ଜଳ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଛିଟିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ—‘ଜୀବନ୍ତ ରୁହ।’

ତତସ୍ତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାମିଵ। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଦୃଶ୍ଯାନାଂ ଵାଚସ୍ତାଃ ସସ୍ଵରୁର୍ଦିଶଃ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କୁ ଶୁଅ ଥିବା ଠାରୁ ଉଠି ଆସିବା ପରି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସି ହେଲେ; ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ‘ଭଲ! ଭଲ!’ ବୋଲି ଗୁଞ୍ଜିଲା।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଞ୍ଜୀଵିତାମେଵଂ ଦେଵୀଂ ତାଂ ଭୃଗୁଣା ତଦା। ମିଷତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ ।। ୩୫.

ଭୃଗୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖି ମୁହାଁରେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିବା ସମୟରେ, ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଭାବରେ ଦେଖାଗଲା।

ଅସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ଭୃଗୁଣା ପତ୍ନୀଂ ସଞ୍ଜୀଵିତାଂ ତତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରୋ ନ ଲେଭେଽଥ ଶର୍ମ କାଵ୍ଯଭଯାତ୍ତତଃ ।। ୩୫.

ଭୃଗୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିବା ପରେ, ଶକ୍ର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କାବ୍ୟମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।

ପ୍ରଜାଗରେ ତତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଜଯନ୍ତୀମାତ୍ମନଃ ସୁତାମ୍। ପ୍ରୋଵାଚ ମତିମାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ପାକଶାସନଃ ।। ୩୫.

ତାପରେ, ଜାଗି ରହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶକ୍ର, ତାଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ନାମକ ଝିଅକୁ, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଏଷ କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯନିନ୍ଦ୍ରାଯ ଚରତେ ଦାରୁଣଂ ତପଃ। ତେନାହଂ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ପୁତ୍ରି କୃତୋ ଧୃତିମତା ଦୃଢମ୍ ।। ୩୫.

‘ଏହି କାବ୍ୟମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ଦୃଢ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠାରେ, ମୁଁ ଏହି ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଝିଅ।’

ଗଚ୍ଛ ସମ୍ଭାଵଯସ୍ଵୈନଂ ଶ୍ରମାପନଯନୈଃ ଶୁଭୈଃ। ତୈସ୍ତୈର୍ମନୋନୁକୂଲୈଶ୍ଚ ହ୍ଯୁପଚାରୈରତନ୍ଦ୍ରିତା ।। ୩୫.

‘ତୁମେ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଶ୍ରମ ଦୂର କରିବା ଭଲ ଉପଚାର ଦେଇ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭଲ ବ୍ୟବହାର କର, ଅଲସ ହେବା ନାହିଁ।’

ଦେଵୀ ସା ହୀନ୍ଦ୍ରତୁହିତା ଜଯନ୍ତୀ ଶୁଭଚାରିଣୀ। ଯୁକ୍ତଧ୍ଯାନଞ୍ଚ ଶାମ୍ଯଂ ତଂ ଦୁର୍ବଲଂ ଧୃତିମାସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୫.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ଜୟନ୍ତୀ, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଆଚରଣ ଥିଲେ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ଦୁର୍ବଳ କିନ୍ତୁ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖ କଲେ।

ପିତ୍ରା ଯଥୋକ୍ତଂ କାଵ୍ଯଂ ସା କାଵ୍ଯେ କୃତଵତୀ ତଦା। ଗୀର୍ଭିଶ୍ଚୈଵାନୁକୂଲାଭିଃ ସ୍ତୁଵତୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ ।। ୩୫.

ପିତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଜୟନ୍ତୀ କାବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେହିପରି କରିଲେ; ମୃଦୁ ଏବଂ ମନୋହର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।

ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଃ କାଲେ ସେଵମାନା ସୁଖାଵହୈଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତ୍ଯନୁକୂଲା ଚ ଉଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ ।। ୩୫.

ଯଥାସମୟରେ ଶରୀର ମସାଜ ଦେଇ, ସୁଖ ଦେଇ, ଜୟନ୍ତୀ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ସେବା କରିଲେ।

ପୂର୍ଣେ ଧୂମଵ୍ରତେ ଚାପି ଘୋରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରିକେ । ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତୋଽଭଵତ୍ତଦା ।। ୩୫.

ଭୟଙ୍କର ଧୂମ ଉପବାସର ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଜୟନ୍ତୀ କାବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକ ଭଲ ଦାନ ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।

ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂସ୍ତ୍ଵଯୈକେନ ଚୀର୍ଣଂ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ ।। ୩୫.

‘ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିନାହିଁ; ତୁମେ ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ—’

ତେଜସା ଚାପି ଵିବୁଧାନ୍ ସର୍ଵାନଭିଭଵିଷ୍ଯସି। ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିନ୍ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ।। ୩୫.

‘ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ; ଏବଂ ମୋର ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଭୃଗୁପୁତ୍ର—’

ସାଙ୍ଗଞ୍ଚ ସରହସ୍ଯଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞୋପନିଷଦାନ୍ତଥା। ପ୍ରତିଭାସ୍ଯତି ତେ ସର୍ଵଂ ତଚ୍ଚାଦ୍ଯନ୍ତଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୩୫.

‘ଯଜ୍ଞ ଉପନିଷଦର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ; ସେମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ କେହି ଜାଣିନାହିଁ।’

ସର୍ଵାଭିଭାଵୀ ତେନ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଗଵାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୫.

‘ଏହିପରି ଦାନ ଦେଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ; ଏଭଳି ଭାର୍ଗବକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦାନ ଦେଲେ।’

ଅଜେଯତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଦଦୌ। ଏତାନ୍ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାନ୍ କାଵ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ ।। ୩୫.

ଅଜୟତ୍ୱ, ଧନର ଅଧିପତିତ୍ୱ ଏବଂ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ ଦେଲେ; ଏହି ଦାନ ମିଳିବା ପରେ, କାବ୍ୟମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ହର୍ଷାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ତଦା ତିର୍ଯକ୍ସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ତୁଷ୍ଟୁଵେ ନୀଲଲୋହିତମ୍ ।। ୩୫.

ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କ ମନରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଉପଜିଲା; ତାପରେ, ତିର୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ି ନୀଳ ଲାଲ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ।

ନମୋଽସ୍ତୁ ଶିତିକଣ୍ଠାଯ ସୁରାପାଯ ସୁଵର୍ଚସେ। ରିରିହାଣାଯ ଲୋପାଯ ଵତ୍ସରାଯ ଜଗତ୍ପତେ ।। ୩୫.

ଶିତିକଣ୍ଠ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ଯିଏ ବିନାଶରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଲୋପ କରନ୍ତି, ବର୍ଷ ଅଟେ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ।

କପର୍ଦିନେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମ୍ଣେ ହଯାଯ କରଣାଯ ଚ। ସଂସ୍କୃତାଯ ସୁତୀର୍ଥାଯ ଦେଵଦେଵାଯ ରଂହସେ ।। ୩୫.

କପର୍ଦ୍ଧୀ, ଯାହାର କେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଛି; ଘୋଡା, କାରଣ; ଶୁଦ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ତେଜସ୍ବୀକୁ ନମସ୍କାର।

ଉଷ୍ଣୀଷିଣେ ସୁଵକ୍ରାଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷାଯ ମୀଢୁଷେ। ଵସୁରେତାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ତପସେ ଚୀରଵାସସେ ।। ୩୫.

ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭଲ ଗଠିତ, ହଜାର ଆଖି, ଉଦାର; ଯାହାର ବୀଜ ଧନ, ରୁଦ୍ର, ତପସ୍ବୀ, ଚିର ଉପରେ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର।

ହ୍ରସ୍ଵାଯ ମୁକ୍ତକେଶାଯ ସେନାନ୍ଯେ ରୋହିତାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଅପରିମାଣ ଦେହ, ଖୋଲା କେଶ, ସେନାପତି, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

କଵଯେ ରାଜଵୃଦ୍ଧାଯ ତକ୍ଷକକ୍ରୀଡନାଯ ଚ। ଗିରିଶାଯାର୍କନେତ୍ରାଯ ଯତିନେ ଜାମ୍ବଵାଯ ଚ। ସୁଵୃତ୍ତାଯ ସୁହସ୍ତାଯ ଧନ୍ଵିନେ ଭାର୍ଗଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

କବି, ବୃଦ୍ଧ ରାଜା, ତକ୍ଷକ ସହ ଖେଳିଥିବା; ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୟନ, ତପସ୍ବୀ, ଜାମ୍ବବନ୍; ଭଲ ଗଠିତ, ଭଲ ହାତ, ଧନୁର୍ଧର, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ସହସ୍ରବାହଵେ ଚୈଵ ସହସ୍ରାମଲଚକ୍ଷୁଷେ। ସହସ୍ରକୁକ୍ଷଯେ ଚୈଵ ସହସ୍ରଚରଣାଯ ଚ ।। ୩୫.

ହଜାର ହାତ, ହଜାର ନିର୍ମଳ ଆଖି, ହଜାର ପେଟ, ହଜାର ପାଦ ଥିବାକୁ ନମସ୍କାର।

ସହସ୍ରଶିରସେ ଚୈଵ ବହୁରୂପାଯ ଵେଧସେ। ଭଵାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପାଯ ଶ୍ଵେତାଯ ପୁରୁଷାଯ ଚ ।। ୩୫.

ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ଅନେକ ରୂପ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଭବ, ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ଧଳା, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ନିଷଙ୍ଗିଣେ କଵଚିନେ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯ କ୍ଷପଣାଯ ଚ। ତାମ୍ରାଯ ଚୈଵ ଭୀମାଯ ଉଗ୍ରାଯ ଚ ଶିଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା, କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନାଶକ; ତାମ୍ବା ରଙ୍ଗ, ଭୟଙ୍କର, ଉଗ୍ର, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।