ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତଃ କାଵ୍ଯସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ଦେଵୈରଭିଦ୍ରୁତାନ୍। ସମରେଽକ୍ତ୍ରକ୍ଷତାର୍ତ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ ଦିତେଃ ସୁତାନ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ କାବ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ସେମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

କାଵ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥିତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ତତ୍ର ଦେଵୋଽଭ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍। ତାନୁଵାଚ ତତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୩୫.

କାବ୍ୟ ଦେବତାମାନେକୁ ସେଠାରେ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲେ; ପୂର୍ବ ଘଟଣା ମନେପକାଇ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନେକୁ କହିଲେ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵିଜିତଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନ ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈଃ । ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ହତୋ ଜମ୍ଭୋ ନିହତଶ୍ଚ ଵିରୋଚନଃ ।। ୩୫.

“ତିନି ଟିକେ ପଦକ୍ରମରେ ବାମନ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିଲେ; ବଳି ବନ୍ଧାଗଲେ, ଜମ୍ଭ ମାରାଗଲେ, ଓ ବିରୋଚନ ହତ ହେଲେ।”

ମହାର୍ହେଷୁ ଦ୍ଵାଦଶସୁ ସଂଗ୍ରାମେଷୁ ସୁରୈର୍ହତାଃ। ତୈସ୍ତୈରୁପାଯୈର୍ଭୂଯିଷ୍ଠା ନିହତା ଯେ ପ୍ରଧାନତଃ ।। ୩୫.

“ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ବାରଟି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଅଧିକାଂଶ ମାରିଦେଲେ।”

କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵୈ ଯୂଯଂ ଯୁଦ୍ଧେଷ୍ଵନ୍ତ୍ଯେଷୁ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍। ନୀତିଂ ଵୋ ହି ଵିଧାସ୍ଯାମି କାଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୩୫.

“ଏବେ ତୁମେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛ, ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଞ୍ଚିଗଲା। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି; କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର।

ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମହାଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ଵିଜଯାଯ ଵଃ। ଅଗ୍ନିମାପ୍ଯାଯଯେଦ୍ଧୋତା ମନ୍ତ୍ରୈରେଵ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୫.

“ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରେ ଯିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେବ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ହୋତା, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ।”

ତତୋ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଯୁଷ୍ମାନନୁଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ପୁନଃ ପଶ୍ଚାଦିହାଗତଃ ।। ୩୫.

“ତାପରେ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ନୀଳଲୋହିତ ଦେବଙ୍କଠାରେ ଯିବି; ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସି, ତୁମମାନେକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି।”

ଯୂଯଂ ତପଶ୍ଚରଧ୍ଵଂ ଵୈ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈର୍ଵନେ। ନ ଵୈ ଦେଵା ଵଧିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ ।। ୩୫.

ତୁମେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚିରା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଗୁପ୍ତଭାବେ ତପସ୍ୟା କର। ମୁଁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଅପ୍ରତୀପାଂସ୍ତତୋ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ଦେଵାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵାଂସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଵୈ ଜଯମ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ ଆମେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଅପରାଜିତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବା ପରେ, ପୁଣିଥରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ତାହାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଜୟ ଲାଭ କରିବ।

ତତସ୍ତେ କୃତସଂଵାଦା ଦେଵାନୂଚୁସ୍ତତୋଽସୁରାଃ। ନ୍ଯସ୍ତଵାଦା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଲୋକାନ୍ ଯୂଯଂ କ୍ରମନ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୫.

ଏଭଳି ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ, ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆମର ମତ ରଖିଛୁ; ଏବେ ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶାସନ କର।'

ଵଯଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈର୍ଵନେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯଵ୍ଯାହରଣଂ ତୁ ତତ୍ ।। ୩୫.

ଆମେ ଚିରା ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ତପସ୍ୟା କରିବା; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ସତ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲୁ।

ତତୋ ଦେଵା ନିଵୃତ୍ତା ଵୈ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ହ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ସ୍ଵାନ୍ ଵୈ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତାନ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡି, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲାପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।

ତତସ୍ତାନବ୍ରଵୀତ୍କାଵ୍ଯଃ କଞ୍ଚିତ୍କାଲମୁପାସ୍ଯତାମ୍। ନିରୁତ୍ସୁକୈସ୍ତପୋଯୁକ୍ତୈଃ କାଲଂ କାର୍ଯାର୍ଥସାଧକୈଃ। ପିତୁର୍ମମାଶ୍ରମସ୍ଥା ଵୈ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ ।। ୩୫.

ତାପରେ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'କିଛି ସମୟ ଉପାସନାରେ କଟାଉ; ଯେଉଁମାନେ ଅନାସକ୍ତ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ରୁହନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ବାପାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି।'

ସ ସନ୍ଦିଶ୍ଯାସୁରାନ୍ କାଵ୍ଯୋ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଚ। ପ୍ରଣମ୍ଯେନସୁଵାଚାଥ ଜଗତ୍ପ୍ରଭଵମୀଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ କାବ୍ୟ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଶିର ନମାଇ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

ମନ୍ତ୍ରାନିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ମେ ନସନ୍ତି ବୃହସ୍ପତୌ। ପରାଭଵାଯ ଦେଵାନାମସୁରେଷ୍ଵଭଯାଵହାନ୍ ।। ୩୫.

ହେ ଦେବ, ମୋତେ ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଯାହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପରାଜୟ ପାଇଁ ଓ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରିବା ପାଇଁ।

ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୋ ମନ୍ତ୍ରାନିଚ୍ଛସି ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। ଵ୍ରତଂ ଚର ମଯୋ ଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ ।। ୩୫.

ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇ, ଦେବତା କହିଲେ: 'ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ଚାହୁଛ; ମୁଁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ଦେଉଛି, ତାହା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ କର।'

ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ କୁଣ୍ଡଧୂମମଵାକ୍ଶିରାଃ। ଯଦ୍ଯୁପାସ୍ଯସି ଭଦ୍ରନ୍ତେ ମତ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରମଵାପ୍ସ୍ଯସି ।। ୩୫.

ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଯଦି ତୁମେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଧୂଆଁ ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉପାସନା କରିବ, ତେବେ ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ପାଖରୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବ।

ତଥୋକ୍ତୋ ଦେଵ ଦେଵେନ ସ ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ ମହାତପାଃ। ପାଦୌ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ବାଢମିତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୩୫.

ଦେବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଦେବଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।

ଵ୍ରତଂ ଚରାମ୍ଯହଂ ଶେଷଂ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଵୈ ପ୍ରଭୋ। ତତୋ ନିଯୁକ୍ତୋ ଦେଵେନ କୁଣ୍ଡଧାରୋଽସ୍ଯ ଧୂମକୃତ୍ ।। ୩୫.

ମୁଁ ଯେପରି ଆପଣ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେପରି ଶେଷ ବ୍ରତ କରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ତାପରେ ଦେବଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିରେ ସେ କୁଣ୍ଡର ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ଧୂଆଁ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଅସୁରାଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ତସ୍ମିଞ୍ଛୁକ୍ରେ ଗତେ ତଦା। ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ତତ୍ର ଵସତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୫.

ଅସୁରମାନେଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଶୁକ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମହେଶ୍ୱର ମନ୍ତ୍ର ଲାଗି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନାତିପୂର୍ଵନ୍ତୁ ରାଜ୍ଯଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ତଦାସୁରୈଃ। ତସ୍ମିଞ୍ଛିଦ୍ରେ ତଦାମର୍ଷା ଦେଵାସ୍ତାନ୍ ସମଭିଦ୍ରଵନ୍। ନିଶିତାତ୍ତାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ବୃହସ୍ପତିପୁରୋଗମାଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ଅତି ଦେରି ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅସୁରମାନେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଦେଲେ; ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସୁରଗଣା ଦେଵାନ୍ ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧାନ୍ ପୁନଃ। ଉତ୍ପେତୁଃ ସହସା ସର୍ଵେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତାସ୍ତେ ତତୋଽଭଵନ୍ ।। ୩୫.

ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଅସୁର ଦଳ ହଠାତ୍ ଭାବେ ପଳାଇଗଲେ; ଏହାପରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ଜଯେ ଦତ୍ତେ ଆଚାର୍ଯଵ୍ରତମାସ୍ଥିତେ। ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ. ସମଯଂ ଦେଵାସ୍ତେ ସପତ୍ନଜିଘାଂସଵଃ ।। ୩୫.

ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲା, ଜୟ ଦେଲା, ଗୁରୁ ବ୍ରତରେ ଲିନ ଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଅନାଚାର୍ଯାସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଵିଶ୍ଵସ୍ତାସ୍ତପସି ସ୍ଥିତାଃ। ଚୀରଵଲ୍କାଜିନଧରା ନିଷ୍କ୍ରିଯା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ ।। ୩୫.

ଗୁରୁ ବିନା, ତୁମମାନେ ଭଲ ରୁହ; ବିଶ୍ୱାସରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଚିରା, ବାଲ୍କଳ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଂଗ୍ରହ ଛାଡି ଅଚଳ ରୁହ।

ରଣେ ଵିଜେତୁଂ ଦେଵାନ୍ ଵୈ ନଶକ୍ଷ୍ଯାମଃ କଥଞ୍ଚନ। ଅଶୁଦ୍ଧେନ ପ୍ରପଦ୍ଯାମଃ ଶରଣଂ କାଵ୍ଯମାତରମ୍ ।। ୩୫.

ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କେବେ ବି ଜିତିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ କାବ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଛୁ।

ଜ୍ଞାପଯାମସ୍ତତମିଦଂ ଯାଵଦାଗମନଂ ଗୁରୋଃ। ଵିନିଵୃତ୍ତେ ତତଃ କାଵ୍ଯେ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମୋ ଯୁଧି ତାନ୍ ସୁରାନ୍ ।। ୩୫.

ଆମେ ଏହି କଥା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଜଣେଇବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଗୁରୁ ଫେରିଲେ, ତେବେ ଆମେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ କବିତାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରାନ୍ ଯୋଗ୍ଯଂ ଶରଣଂ କାଵ୍ଯମାତରମ୍। ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ତତୋ ଭୀତାସ୍ତଦା ଚୈଵ ତଦାଽଭଯମ୍ ।। ୩୫.

ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାବ୍ୟମାତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ନିରାପଦ ହେଲେ।

ଦତ୍ତନ୍ତେଷାନ୍ତୁ ଭୀତାନାଂ ଦୈତ୍ଯା ନାମଭଯାର୍ଥିନାମ୍। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଭେତଵ୍ଯ ଭଯନ୍ତ୍ଯଜତ ଦାନଵାଃ ।। ୩୫.

ଭୟରେ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଭୟତା ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଇଲେ— 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ' ବୋଲି ଆଶ୍ୱାସନ। ତେଣୁ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଭୟ ଛାଡିଦେଲେ।

ମତ୍ସନ୍ନିଧୌ ଵର୍ତତାଂ ଵୋ ନ ଭୀର୍ଭଵିତୁମର୍ହତି। ଭଯାଚ୍ଚାପ୍ଯଭିପନ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସୁରାଂସ୍ତଦା ।। ୩୫.

ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଭୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲେ—