ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭଵାଦଵଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଶେଷାସ୍ତ୍ରାଦିଭିସ୍ତୁ ଯଃ। ସଞ୍ଜଭୋ ନିହତଃ ଷଷ୍ଠେ ଶକ୍ରାଵିଷ୍ଟେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ।। ୩୫.

ତୁମଠାରୁ ଅଜୟତା ଓ ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିବା ସଂଜବ ଷଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବଧ କରିଥିଲେ।

ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ତୋ ଦେଵେଷୁ ପୁରଂ ଗୋପ୍ତୁଂ ତ୍ରିଦୈଵତମ୍ । ନିହତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରିପୁରସ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ତୁ ।। ୩୫.

ଦେବତାମାନେ ତିନିଟି ପୁରୀକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ସମୟରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟମେ ତ୍ଵସୁରାଶ୍ଚୈଵଂ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାନ୍ଧକାରକାଃ। ଜିତଦେଵମନୁଷ୍ଯୈସ୍ତୁ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଗତାନ୍ ।। ୩୫.

ଅଷ୍ଟମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଭଳି ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଅନ୍ଧକାର ଆଣିଥିବା, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ପିତୃମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ।

ସଂଵୃତାନ୍ ଦାନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଗତାନ୍ କୃତ୍ସ୍ନଶଶ୍ଚ ତାନ୍ । ତଥା ଵିଷ୍ଣୁସହାଯେନ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିବର୍ହିତାଃ ।। ୩୫.

ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ବିନାଶ କରିଥିଲେ।

ହତୋ ଧ୍ଵଜୋ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାଯାଚ୍ଛନ୍ନଶ୍ଚ ଯୋଧଯନ୍। ଧ୍ଵଜେ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରଵର୍ତ୍ତିର୍ମହାଭୁଜଃ ।। ୩୫.

ଧ୍ୱଜ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରେ ଲୁଚି ଯୁଦ୍ଧ କରି ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ମହାବାହୁ ବିପ୍ରବର୍ତ୍ତିନ ଧ୍ୱଜର ଚିହ୍ନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସଂହତାନ୍ କୃତ୍ସ୍ନଶଶ୍ଚ ତାନ୍। ରଜିଃ କୋଲାହଲେ ସର୍ଵାନ୍ ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତୋଽଜଯତ୍। ଯଜ୍ଞାମୃତେନ ଵିଜିତୌ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୌ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ।। ୩୫.

ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ରଜି ଦେବତାମାନେ ଚାରିପଟେ ଥିବାବେଳେ କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ; ଯଜ୍ଞର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।

ଏତେ ଦୈଵାସୁରା ଵୃତ୍ତାଃ ସଂଗ୍ରାମା ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ। ଦେଵାସୁରକ୍ଷଯକରାଃ ପ୍ରଜାନାମଶିଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଛି, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଉଭୟଙ୍କର ନାଶ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ଆଣିଥିଲା।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ଵର୍ଷାଣାମର୍ବୁଦଂ ବଭୌ। ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ହ୍ଯଦିକାନି ଦ୍ଵିସପ୍ତତିଃ । ଅଶୀତିଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯେଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୫.

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଏକ ଅର୍ବୁଦ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ସତସହସ୍ର ଏବଂ ଦୁଇଏଠି ସହିତ ଅଧିକ ସତିରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକର ଏଶ୍ୱର ଥିଲେ।

ପର୍ଯାଯେ ତସ୍ଯ ରାଜାଽନୁ ବଲିର୍ଵର୍ଷାର୍ବୁଦଂ ପୁନଃ । ଷଷ୍ଟିଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଂଶତଂ ନିଯୁତାନି ଚ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କ ପରେ କ୍ରମରେ ବଳି ଏକ ଅର୍ବୁଦ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ତାପରେ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଓ ତିରିଶି ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।

ବଲେ ରାଜ୍ଯାଧିକାରସ୍ତୁ ଯାଵତ୍କାଲଂ ବଭୂଵ ହ। ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ଗୃହୀତୋଽଭୂତ୍ତାଵତ୍କାଲଂ ତଦାସୁରୈଃ ।। ୩୫.

ବଳିଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଅସୁରମାନେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ।

ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ ଵିଖ୍ଯାତା ଅସୁରାଣାଂ ମହୌଜସଃ । ଦୈତ୍ଯସଂସ୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵମାସୀଦ୍ଦଶଯୁଗଂ କିଲ ।। ୩୫.

ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଦଶ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କଲେ। ସମସ୍ତ କିଛି ସେମାନଙ୍କର ଅଧିନରେ ଥିଲା।

ଅସପତ୍ନଂ ତତଃ ସର୍ଵଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଦଶଯୁଗଂ ପୁରା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଵ୍ଯଯମିଦଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ତୁ ପାଲ୍ଯତେ ।। ୩୫.

ତାପରେ ଦଶ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନଥିଲେ। ତାହା ପରେ ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଅକ୍ଷୟ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ତତଶ୍ଚାଦସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ କାଲପର୍ଯଯାତ୍ । ପର୍ଯାଯେଣ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ପାକଶାସନଃ ।। ୩୫.

ତାପରେ ସମୟ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ହାତରୁ ତିନି ଲୋକ ଚାଲିଗଲା। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାପରେ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କଲେ।

ତତୋଽସୁରାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଦେଵା ଉପାଗମନ୍ । ଯଜ୍ଞେ ଦେଵାନଥ ଗତେ କାଵ୍ଯଂ ତେ ହ୍ଯସୁରାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଅସୁରମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।

କୃତଂ ନୋ ମିଷତାଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଂ ପୁନର୍ଗତାଃ। ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍ ।। ୩୫.

“ଆମର ରାଜ୍ୟ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ନେଇଯିବାଯାଇଛି; ଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିଛନ୍ତି। ଆଜି ଆମେ ରହିପାରୁନାହିଁ—ଚଳ, ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।”

ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦେତାନ୍ ଵିଷଣ୍ଣଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ଗିରା। ମାଭୈଷ୍ଟ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଚାସୁରାଃ ।। ୩୫.

ଏପରି କହିବାପରେ, କାବ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ: “ଭୟ କରନି, ଅସୁରମାନେ; ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମମାନେକୁ ଧାରଣ କରିବି।”

ଵୃଷ୍ଟିରୋଷଧଯଶ୍ଚୈଵ ରସା ଵସୁ ଚ ଯଦ୍ଵଯମ୍। କୃତ୍ସ୍ନା ମଯି ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦସ୍ତେଷାଂ ସୁରେଷୁ ଵୈ। ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଧାର୍ଯତେ ମଯା ।। ୩୫.

“ବର୍ଷା, ଔଷଧି, ଜଳ ଓ ଧନ—ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ଭିତରେ ଅଛି; ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତାହାର ଅଂଶ କେବଳ ମୋର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏହା ସମସ୍ତ ଦେଇବି; ମୁଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଧାରଣ କରିବି।”

ତତୋ ଦେଵାସୁରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତାନ୍ କାଵ୍ଯେନ ଧୀମତା। ଅମନ୍ତ୍ରଯଂସ୍ତଦା ତେ ଵୈ ସଂଵିଗ୍ନା ଵିଜିଗୀଷଯା ।। ୩୫.

ତାପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କାବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ସମର୍ଥିତ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଓ ବିଜୟ ଆଶାରେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।

ଏଷ କାଵ୍ଯ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାଵର୍ତ୍ତଯତି ନୋ ବଲାତ୍ । ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମହେ ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୀଣାନ୍ନାପ୍ଯାଯଯସ୍ଵ ତାନ୍ । ପ୍ରସହ୍ଯ ହତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟାନ୍ ଵୈ ପାତାଲଂ ପ୍ରାପଯାମହେ ।। ୩୫.

“ଏହି କାବ୍ୟ ଆମ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଆମଠାରୁ ଦୂର କରୁଛି। ଚଳ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା; ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ପୁଣି ସେମାନେକୁ ସଜୀବ କରିବା। ଶେଷ ଥିବାମାନେକୁ ବଳପୂର୍ବକ ମାରି, ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।”

ତତୋ ଦେଵାଃ ସୁସଂରବ୍ଧା ଦାନଵାନଭିସୃତ୍ଯ ଵୈ। ଜଧ୍ନୁସ୍ତୈ ର୍ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ କାଵ୍ଯମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ।। ୩୫.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଦାନବମାନେ ମାରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଦୌଡ଼ି କାବ୍ୟଙ୍କଠାରେ ଗଲେ।

ତତଃ କାଵ୍ଯସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ଦେଵୈରଭିଦ୍ରୁତାନ୍। ସମରେଽକ୍ତ୍ରକ୍ଷତାର୍ତ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ ଦିତେଃ ସୁତାନ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ କାବ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ସେମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

କାଵ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥିତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ତତ୍ର ଦେଵୋଽଭ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍। ତାନୁଵାଚ ତତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୩୫.

କାବ୍ୟ ଦେବତାମାନେକୁ ସେଠାରେ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲେ; ପୂର୍ବ ଘଟଣା ମନେପକାଇ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନେକୁ କହିଲେ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵିଜିତଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନ ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈଃ । ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ହତୋ ଜମ୍ଭୋ ନିହତଶ୍ଚ ଵିରୋଚନଃ ।। ୩୫.

“ତିନି ଟିକେ ପଦକ୍ରମରେ ବାମନ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିଲେ; ବଳି ବନ୍ଧାଗଲେ, ଜମ୍ଭ ମାରାଗଲେ, ଓ ବିରୋଚନ ହତ ହେଲେ।”

ମହାର୍ହେଷୁ ଦ୍ଵାଦଶସୁ ସଂଗ୍ରାମେଷୁ ସୁରୈର୍ହତାଃ। ତୈସ୍ତୈରୁପାଯୈର୍ଭୂଯିଷ୍ଠା ନିହତା ଯେ ପ୍ରଧାନତଃ ।। ୩୫.

“ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ବାରଟି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଅଧିକାଂଶ ମାରିଦେଲେ।”

କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵୈ ଯୂଯଂ ଯୁଦ୍ଧେଷ୍ଵନ୍ତ୍ଯେଷୁ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍। ନୀତିଂ ଵୋ ହି ଵିଧାସ୍ଯାମି କାଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୩୫.

“ଏବେ ତୁମେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛ, ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଞ୍ଚିଗଲା। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି; କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର।

ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମହାଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ଵିଜଯାଯ ଵଃ। ଅଗ୍ନିମାପ୍ଯାଯଯେଦ୍ଧୋତା ମନ୍ତ୍ରୈରେଵ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୩୫.

“ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରେ ଯିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେବ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ହୋତା, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ।”

ତତୋ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଯୁଷ୍ମାନନୁଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ପୁନଃ ପଶ୍ଚାଦିହାଗତଃ ।। ୩୫.

“ତାପରେ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ନୀଳଲୋହିତ ଦେବଙ୍କଠାରେ ଯିବି; ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସି, ତୁମମାନେକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି।”

ଯୂଯଂ ତପଶ୍ଚରଧ୍ଵଂ ଵୈ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈର୍ଵନେ। ନ ଵୈ ଦେଵା ଵଧିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ ।। ୩୫.

ତୁମେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚିରା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଗୁପ୍ତଭାବେ ତପସ୍ୟା କର। ମୁଁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଅପ୍ରତୀପାଂସ୍ତତୋ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ଦେଵାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵାଂସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଵୈ ଜଯମ୍ ।। ୩୫.

ତାପରେ ଆମେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଅପରାଜିତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବା ପରେ, ପୁଣିଥରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ତାହାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଜୟ ଲାଭ କରିବ।