ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିଷ୍ଣୋରୁତ୍ପତ୍ତିମାଶ୍ଚର୍ଯ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ। ଏତଦାଶ୍ଚର୍ଯ୍ଯମାଖ୍ଯାନଂ କଥ୍ଯତାଂ ଵୈ ସୁଖାଵହମ୍ ।। ୩୫.

ହେ ମହାମତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ଆମକୁ କୁହ; ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।

ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵା ମହାତ୍ମନଃ। କର୍ମ୍ମଣାଶ୍ଚର୍ଯ୍ଯଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସତ୍ତ୍ଵମିହୋଚ୍ଯତାମ୍ ।। ୩୫.

ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉ।

ଅହଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥା ସ ଭଗଵାଞ୍ଜାତୋ ମାନୁଷେଷୁ ମହାତପାଃ ।। ୩୫.

ମୁଁ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାର କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; କିପରି ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଭଗବାନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସପ୍ତସପ୍ତତପଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭୃଗୁଶାପେନ ମାନୁଷେ। ଜାଯତେ ଚ ଯୁଗାନ୍ତେଷୁ ଦେଵକାର୍ଯ୍ଯର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ।। ୩୫.

ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପରେ ସତତର ସତ୍ତରି ଜନ୍ମ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯତନୁଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ। ଯୁଗଧର୍ମ୍ମେ ପରାଵୃତ୍ତେ କାଲେ ଚ ଶିଥିଲେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୫.

ମୋ ପାଖରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ଧର୍ମ ଅବନତିକୁ ପାଏ ଏବଂ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।

କର୍ତୁଂ ଧର୍ମ୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ଜାଯତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ। ଭୃଗୋଃ ଶାପନିମିତ୍ତେନ ଦେଵାସୁରକୃତେନ ଚ ।। ୩୫.

ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ଏଠି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ।

କଥଂ ଦେଵାସୁରକୃତେ ଅଧ୍ଯାହାରମଵାପ୍ନୁଯାତ୍। ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଵୃତ୍ତଂ ଦୈଵାସୁରଂ କଥମ୍ ।। ୩୫.

ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ କିପରି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହା ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ବିରୋଧ ହେଲା ତାହା ଆମକୁ କୁହ।

ଦୈଵାସୁରଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରୁଵତସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ। ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୈତ୍ଯସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରଶାସତି ।। ୩୫.

ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ କଥା କିପରି ଘଟିଲା, ଏହା ଶୁଣ; ଦେତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

ବଲିନାଧିଷ୍ଠିତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୁନର୍ଲୋକତ୍ରଯେ କ୍ରମାତ୍। ସଖ୍ଯମାସୀତ୍ପରଂ ତେଷାଂ ଦେଵାନାମସୁରୈଃ ସହ ।। ୩୫.

ପରେ ବଳି ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ; ସେ ସମୟରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ସଖ୍ୟତା ଥିଲା।

ଯୁଗଂ ଵୈ ଦଶସଙ୍କୀର୍ଣମାସୀଦଵ୍ଯାହତଂ ଜଗତ୍। ନିଦେଶସ୍ଥାଯିନଶ୍ଚୈଵ ତଯୋର୍ଦେଵାସୁରାଭଵନ୍ ।। ୩୫.

ଦଶ ପ୍ରକାର ମିଶ୍ରଣର ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଯୁଗ ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ଥିଲା; ସେ ସମୟରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନୁଥିଲେ।

ବଲଵାନ୍ ଵୈ ଵିଵାଦୋଽଯଂ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣଃ। ଦେଵାସୁରାଣାଂ ଚ ତଦା ଘୋରକ୍ଷଯକରୋ ମହାନ୍ ।। ୩୫.

କିନ୍ତୁ ପରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦୁହିଁପକ୍ଷର ଭୟଙ୍କର ନାଶ ଆଣିଲା।

ତେଷାଂ ଦାଯନିମିତ୍ତଂ ଵୈ ସଂଗ୍ରାଣା ବହଵୋଽଭଵନ୍। ଵାରାହେଽସ୍ମିନ୍ ଦଶ ଦ୍ଵୌ ଚ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୋତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତା ।। ୩୫.

ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାର ପାଇଁ ବହୁତ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ବରାହ ଯୁଗରେ, ଦଶଟି ଓ ଦୁଇଟି ମିଶି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତର ଦିଗର ଛଅଟି ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ।

ନାମତସ୍ତୁ ସମାସେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ତାନ୍ ଵିଵକ୍ଷତଃ। ପ୍ରଥମୋ ନାରସିଂହସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚାପି ଵାମନଃ ।। ୩୫.

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ; ପ୍ରଥମ ହେଉଛନ୍ତି ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛନ୍ତି ବାମନ।

ତୃତୀଯଃ ସ ତୁ ଵାରାହଶ୍ଚତୁର୍ଥୋଽମୃତମନ୍ଧନଃ। ସଂଗ୍ରାମଃ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚୈଵ ସୁଘୋରସ୍ତାରକାମଯଃ ।। ୩୫.

ତୃତୀୟ ହେଉଛନ୍ତି ବରାହ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି ଅମୃତ ମଥନ; ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର ତାରକା ଯୁଦ୍ଧ।

ଷଷ୍ଠୋ ହ୍ଯାଡୀବକସ୍ତେଷାଂ ସପ୍ତମସ୍ତ୍ରୈପୁରଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅନ୍ଧକାରୋଽଷ୍ଟମସ୍ତେଷାଂ ଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୫.

ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ଆଡିବକ, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ତ୍ରିପୁର; ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର, ନବମ ହେଉଛି ଧ୍ୱଜ।

ଵାର୍ତ୍ତଶ୍ଚ ଦଶମୋ ଜ୍ଞେଯସ୍ତତୋ ହାଲା ହଲଃ ସ୍ମୃତଃ। ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵାଦଶମସ୍ତେଷାଂ ଘୋରକୋଲାହଲୋଽପରଃ ।। ୩୫.

ଦଶମ ହେଉଛି ବାର୍ତ୍ତ, ତାପରେ ଏକାଦଶ ହେଉଛି ହଳା; ଦ୍ୱାଦଶ ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୈତ୍ଯୋ ନରସିଂହେନ ସୂଦିତଃ। ଵାମନେନ ବଲିର୍ଵଦ୍ଧସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାକ୍ରମଣେ କୃତେ ।। ୩୫.

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦାନବ ନରସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ବାମନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳି ତିନି ଲୋକ ଜିତିବା ବେଳେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ।

ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ହତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେ ପ୍ରତିଵାଦେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ। ମହାବଲୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵଃ ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵପରାଜିତଃ ।। ୩୫.

ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବତାମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିଲେ।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯାନ୍ତୁ ଵରାହେଣ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଭୂର୍ଯଦା କୃତା । ପ୍ରାହ୍ଲାଦୋ ନିର୍ଜିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଇନ୍ଦ୍ରେଣାମୃତମନ୍ଥନେ ।। ୩୫.

ବରାହଙ୍କ ଦାଢ଼ିରେ ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠାଯାଇଥିଲା; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଵିରୋଚନସ୍ତୁ ପ୍ରାହ୍ଲାଦିର୍ନିତ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରଵଧୋଦ୍ଯତଃ। ଇନ୍ଦ୍ରେଣୈଵ ସ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିହତସ୍ତାରକାମଯେ ।। ୩୫.

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅ ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।

ଭଵାଦଵଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଶେଷାସ୍ତ୍ରାଦିଭିସ୍ତୁ ଯଃ। ସଞ୍ଜଭୋ ନିହତଃ ଷଷ୍ଠେ ଶକ୍ରାଵିଷ୍ଟେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ।। ୩୫.

ତୁମଠାରୁ ଅଜୟତା ଓ ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିବା ସଂଜବ ଷଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବଧ କରିଥିଲେ।

ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ତୋ ଦେଵେଷୁ ପୁରଂ ଗୋପ୍ତୁଂ ତ୍ରିଦୈଵତମ୍ । ନିହତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରିପୁରସ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ତୁ ।। ୩୫.

ଦେବତାମାନେ ତିନିଟି ପୁରୀକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ସମୟରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟମେ ତ୍ଵସୁରାଶ୍ଚୈଵଂ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାନ୍ଧକାରକାଃ। ଜିତଦେଵମନୁଷ୍ଯୈସ୍ତୁ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଗତାନ୍ ।। ୩୫.

ଅଷ୍ଟମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଭଳି ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଅନ୍ଧକାର ଆଣିଥିବା, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ପିତୃମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ।

ସଂଵୃତାନ୍ ଦାନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଗତାନ୍ କୃତ୍ସ୍ନଶଶ୍ଚ ତାନ୍ । ତଥା ଵିଷ୍ଣୁସହାଯେନ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିବର୍ହିତାଃ ।। ୩୫.

ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ବିନାଶ କରିଥିଲେ।

ହତୋ ଧ୍ଵଜୋ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାଯାଚ୍ଛନ୍ନଶ୍ଚ ଯୋଧଯନ୍। ଧ୍ଵଜେ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରଵର୍ତ୍ତିର୍ମହାଭୁଜଃ ।। ୩୫.

ଧ୍ୱଜ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରେ ଲୁଚି ଯୁଦ୍ଧ କରି ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ମହାବାହୁ ବିପ୍ରବର୍ତ୍ତିନ ଧ୍ୱଜର ଚିହ୍ନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସଂହତାନ୍ କୃତ୍ସ୍ନଶଶ୍ଚ ତାନ୍। ରଜିଃ କୋଲାହଲେ ସର୍ଵାନ୍ ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତୋଽଜଯତ୍। ଯଜ୍ଞାମୃତେନ ଵିଜିତୌ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୌ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ।। ୩୫.

ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ରଜି ଦେବତାମାନେ ଚାରିପଟେ ଥିବାବେଳେ କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ; ଯଜ୍ଞର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଷଣ୍ଡାମାର୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।

ଏତେ ଦୈଵାସୁରା ଵୃତ୍ତାଃ ସଂଗ୍ରାମା ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ। ଦେଵାସୁରକ୍ଷଯକରାଃ ପ୍ରଜାନାମଶିଵାଯ ଚ ।। ୩୫.

ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଛି, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଉଭୟଙ୍କର ନାଶ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ଆଣିଥିଲା।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ଵର୍ଷାଣାମର୍ବୁଦଂ ବଭୌ। ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ହ୍ଯଦିକାନି ଦ୍ଵିସପ୍ତତିଃ । ଅଶୀତିଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯେଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୫.

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଏକ ଅର୍ବୁଦ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ସତସହସ୍ର ଏବଂ ଦୁଇଏଠି ସହିତ ଅଧିକ ସତିରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକର ଏଶ୍ୱର ଥିଲେ।

ପର୍ଯାଯେ ତସ୍ଯ ରାଜାଽନୁ ବଲିର୍ଵର୍ଷାର୍ବୁଦଂ ପୁନଃ । ଷଷ୍ଟିଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଂଶତଂ ନିଯୁତାନି ଚ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କ ପରେ କ୍ରମରେ ବଳି ଏକ ଅର୍ବୁଦ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ତାପରେ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଓ ତିରିଶି ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।