ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜାତା ଭସ୍ମଵ୍ଯପୋହିନ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣସମ୍ମତାଃ। ଵୈଖାନସା ମୁନିଗଣାସ୍ତପଃଶ୍ରୁତପରାଯଣାଃ ।। ୪.

ଭସ୍ମ ଯାହା ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ, ସେଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୈଖାନସ ମୁନିମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ । ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରୁତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ।

ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଚୋତ୍ପନ୍ନାଵଶ୍ଵିନୌ ରୂପସମ୍ମିତୌ। ଵିଦୁର୍ଜନ୍ମାକ୍ଷରଜସୋ ଵିମଲା ନେତ୍ରସମ୍ଭଵାଃ ୪.

ତାଙ୍କର ଧାରାଠାରୁ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେହରେ ସମାନ, ଜନ୍ମ ନିର୍ମଳ ଓ ଦୌଷ୍ୟ ହୀନ, ଚକ୍ଷୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ। ଋଷଯୋ ରୋମକୂପେଭ୍ଯସ୍ତଥା ସ୍ଵେଦମଲୋଦ୍ଭଵାଃ ।। ୪.

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ନାଥମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ଋଷିମାନେ ଚୁଲିର ମୂଳରୁ, ଅନ୍ୟମାନେ ଘମର ମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।

ଦାରୁଣା ହି ରୁତେ ମାସା ନିର୍ଯାସାଃ ପକ୍ଷସନ୍ଧଯଃ। ଵତ୍ସରା ଯେ ତ୍ଵହୋରାତ୍ରାଃ ପିତ୍ରଂ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ଦାରୁଣମ୍ ।। ୪.

ମାସମାନେ ଖରାପ, ପକ୍ଷ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗସ୍ଥଳ । ବର୍ଷ, ଦିନ ଓ ରାତି, ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଖରାପ ଆଲୋକ ।

ରୌଦ୍ରଂ ଲୋହିତମିତ୍ଯାହୁର୍ଲୋହିତଂ କନକଂ ସ୍ମୃତମ୍। ତନ୍ମୈତ୍ରମିତି ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଧୂମଶ୍ଚ ପଶଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪.

ଯାହା ରୌଦ୍ର, ତାହାକୁ ଲାଲ୍ ଭାବି ଡାକାଯାଏ; ଲାଲ୍ ହେଉଛି ସୁନା । ଏହିକୁ ମିତ୍ର ଭାବିବା ଉଚିତ; ଧୂଆଁକୁ ପଶୁମାନେ ଭାବି ଗଣାଯାଏ ।

ଯେଽର୍ଚ୍ଚିଷସ୍ତସ୍ଯ ତେ ରୁଦ୍ରାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ଭଵାଃ। ଅଙ୍ଗାରେଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଜ୍ଯୋତିଷୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ।। ୪.

ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏଭଳି ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ଅଙ୍ଗାରରୁ ଦେବ ଓ ମାନବ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଆଦିମାନସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମସମୁଦ୍ଭଵଃ। ସର୍ଵକାମଦମିତ୍ଯାହୁସ୍ତତ୍ର କନ୍ଯାମୁଦାହରନ୍ ।। ୪.

ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଠାରେ ଏକ କନ୍ୟାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ ।

ବ୍ରହ୍ମା ସୁରଗୁରୁସ୍ତତ୍ର ତ୍ରିଦଶୈଃ ସଂପ୍ରସୀଦତି। ଇମେ ଵୈ ଜନଯିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରାଃ ।। ୪.

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ତିରିଶି ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ । ଏହି ପ୍ରଜାନାଥମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ ।

ସ୍ଵେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ଚାପି ତପସ୍ଵିନଃ। ତତ୍ପ୍ରସାଦାଦିମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଧାରଯେଯୁରିମାଃ କ୍ରିଯାଃ ।। ୪.

ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାନାଥ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏହି ଲୋକ ଓ କ୍ରିୟାମାନେ ଆରମ୍ଭରୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ସଂଵର୍ଦ୍ଧଯାମାସ ତଵ ତେଜୋଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍। ଦେଵେଷୁ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ଵେ ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା ।। ୪.

ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଲେ, ତୁମର ତେଜ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବେଦବିଦ୍ ଏବଂ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଥିଲେ ।

ଵେଦମନ୍ତ୍ର ପରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଜାପତିଗୁଣୋଦ୍ଭଵାଃ। ଅନନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ଯଞ୍ଚ ତପଶ୍ଚ ପରମଂ ଭୁଵି ।। ୪.

ସମସ୍ତେ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପରମ ତପସ୍ୟା ।

ସର୍ଵେ ହି ଵଯମେତେ ଚ ତଵୈଵ ପ୍ରସଵଃ ପ୍ରଭୋ। ବ୍ରହ୍ମ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ଲୋକାଶ୍ଚୈଵ ଚରାଚରାଃ ।। ୪.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ—ସବୁ ଆପଣଙ୍କର ସନ୍ତାନ।

ମରୀଚିମାଦିତଃ କୃତ୍ଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ଋଷିଭିଃ ସହ। ଅପତ୍ଯାନୀହ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତେଽପତ୍ଯଙ୍କାମଯାମହେ ।। ୪.

ମରୀଚିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏଠାରେ ସନ୍ତାନ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଲୁ, ଏବେ ଆମେ ସନ୍ତାନ ଚାହୁଁଛୁ।

ତସ୍ମିନ୍ ଯଜ୍ଞେ ମହାଭାଗା ଦେଵାଶ୍ଚ ଋଷିଭିଃ ସହ। ଏତଦ୍ଵଂଶସମୁଦ୍ଭୂତାଃ ସ୍ଥାନକାଲାଭିମାନିନଃ ।। ୪.

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ହେ ମହାନ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ଏହି ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର ଅଧିପତି ହେଲେ।

ନ ଚ ତେନୈଵ ରୂପେଣ ସ୍ଥାପଯେଯୁରିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଯୁଗାଦିନିଧନାଚ୍ଚୈଵ ସ୍ଥାପଯେଯୁରିମାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪.

ତେବେ, ସେମାନେ ସେଇ ଆଦି ରୂପରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ବସାଇଲେ ନାହିଁ; ବରଂ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀଲ୍ଲୋକଗୁରୁଃ ପରମିତ୍ଯଵିଚାରଯନ୍ । ଏଵଂ ଦେଵା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମଯା ସୃଷ୍ଟା ନ ସଂଶଯଃ। ଭଵତାଂ ଵଂଶସମ୍ଭୂତାଃ ପୁନରେତେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ବିଚାର କରି କହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାମାନେ, ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ପୁଣି ତୁମ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।'

ତେଷାଂ ଭୃଘୋଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯେ ଵଂଶଂ ପୂର୍ଵମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ପ୍ରଥମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୪.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବତନ ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି।

ଭାର୍ଯା ଭୃଗୋରପ୍ରତିମେ ଉତ୍ତମେଽଭିଜନେ ଶୁଭେ। ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ କନ୍ଯା ଦିଵ୍ଯା ନାମ ପରିଶ୍ରୁତା। ପୁଲୋମ୍ନଶ୍ଚାପି ପୌଲୋମୀ ଦୁହିତା ଵର ଵର୍ଣିନୀ ।। ୪.

ଭୃଗୁଙ୍କ ଅପୂର୍ବ, ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଜନ୍ମର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ଏବଂ ପୁଲୋମନ୍ଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ପୌଲୋମୀ ଥିଲେ।

ଭୃଗୋସ୍ତ୍ଵଜନଯଦ୍ଦିଵ୍ଯା କାଵ୍ଯଂ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରମ୍। ଦେଵାସୁରାଣାମାଚାର୍ଯଂ ଶୁକ୍ରଙ୍କଵିସୁତଂ ଗ୍ରହମ୍ ।। ୪.

ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟା ଜଣେ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ—ସେ କାବ୍ୟ, ବେଦ ଜାଣିଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଗ୍ରହ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚୋଶନା ଖ୍ଯାତଃ ସ୍ମୃତଃ କାଵ୍ଯୋଽପି ନାମତଃ। ପିତୄଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ସୋମପାନାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଙ୍ଗୀ ନାମ ଵିଜଜ୍ଞେ ଚତୁରଃ ସୁତାନ୍ ।। ୪.

ସେଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଉଶନା ଭି କୁହାଯାଏ, ନାମରେ କାବ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ପିତୃମାନେ, ସୋମପାନୀ, ତାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଯଶସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା ଅଙ୍ଗୀ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ, ଚାରିଜଣ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତେଜସା ଯୁକ୍ତଃ ସ ଚାତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ତସ୍ଯାମେଵ ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରାଃ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ।। ୪.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ଵି ତେଜ ଥିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ; ସେଇ ଅଙ୍ଗୀଠାରୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ।

ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵରୂତ୍ରୀ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଶଣ୍ଡାମର୍କୌ ଚ ତାଵୁଭୌ। ତେ ତଦାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶା ବ୍ରହ୍ମ କଲ୍ପାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ ।। ୪.

ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ବରୂତ୍ରୀ—ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଏବଂ ଶଣ୍ଡ ଓ ମାର୍କ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।

ରଞ୍ଜନଃ ପୃଥୁରଶ୍ମିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯଶ୍ଚ ବୃହଦ୍ଗିରାଃ। ଵରୂତ୍ରିଣଃ ସୁତା ହ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଃ ସୁରଯାଜକାଃ ।। ୪.

ରଞ୍ଜନ, ପୃଥୁ, ଅଶ୍ମି ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୃହଦ୍ଗିରା—ଏହିମାନେ ବରୂତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ, ବ୍ରହ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦେବପୂଜାରେ ଲିନ।

ଇଜ୍ଯାଧର୍ମଵିନାଶାର୍ଥଂ ମନୁମେତ୍ଯାଭ୍ଯଯୋଜଯନ୍। ନିରସ୍ଯମାନଂ ଵୈ ଧର୍ମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେନ୍ଦ୍ରୋ ମନୁମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪.

ଅନ୍ୟାୟ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ପାଇଁ, ସେମାନେ ମନୁଙ୍କଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଏତୈରେଵ ତୁ କାମଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ଯାଜନମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମନ୍ ।। ୪.

'ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି,' ବୋଲି ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତିରୋଭୂତେଷୁ ତେଷ୍ଵିନ୍ଦ୍ରୋ ଧର୍ମପତ୍ନୀଞ୍ଚ ଚେତନାମ୍। ଗ୍ରହେଣ ମୋଚଯିତ୍ଵା ତୁ ତତଃ ସୋଽନୁସସାର ତାମ୍ ।। ୪.

ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ମନକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

ତତ ଇନ୍ଦ୍ରଵିନାଶାଯ ଯତମାନାନ୍ ଯତୀଂସ୍ତୁ ତାନ୍ । ତତ୍ରାଗତାନ୍ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାନିନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରହନ୍ଯତୁ। ସୁଷ୍ଵାପ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵେଦ୍ଯାଂ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ତତଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବା ସେଉଁଠି ଯୋଗୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆସିଲେ ଏବଂ ପୁନି ଦେଖାଗଲେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହାର କଲେ; ପରେ ସେ ଦେବଦେବଙ୍କ ବେଦିର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଇ ପଡିଲେ।

ତେଷାନ୍ତୁ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାନାଂ ତତ୍ର ଶାଲାଵୃକୈଃ ସହ। ଶୀର୍ଷାଣି ନ୍ଯପତଂସ୍ତାନି ଖର୍ଜୂରାଣ୍ଯଭଵଂସ୍ତତଃ ।। ୪.

ସେଠାରେ, ସେମାନେ ଶାଳାଓଁଡା ସହିତ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଖସିଗଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଖଜୁରି ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଏଵଂ ଵରୂତ୍ରିଣଃ ପୁତ୍ରା ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ନିହତାଃ ପୁରା। ଯଜନ୍ଯାଂ ଦେଵଯାନୀ ଚ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଦୁହିତାଽଭଵତ୍ ।। ୪.

ଏଭଳି, ବରୂତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ହତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦେବୟାନୀ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ।