ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗଣ୍ଡୂଷାଯାନପତ୍ଯାଯ କୃଷ୍ଣସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽଦଦତ୍ ସୁତୌ। ଚାରୁଦେଷ୍ଣଞ୍ଚ ସାମ୍ବଞ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ଶସ୍ତଲକ୍ଷଣୌ ।। ୩୪.

ଗଣ୍ଡୂଷାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, କୃଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଲେ—ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଓ ସାମ୍ବ, ଦୁହେଁ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।

ତନ୍ତିଜସ୍ତନ୍ତିମାଲଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁତ୍ରୌ କନକସ୍ଯ ତୁ। ଵସ୍ତାଵନେସ୍ତ୍ଵପୁତ୍ରାଯ ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସୌତିର୍ଦଦୌ ସୁତଂ ଵୀରଂ ଶୌରିଂ କୌଶିକମେଵ ଚ ।। ୩୪.

ତନ୍ତିଜ ଓ ତନ୍ତିମାଳ କନକଙ୍କ ନିଜ ପୁଅ ଥିଲେ; ବସ୍ତାବନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦାତା ପୁଅ ଭାବେ ଶୌରି ଓ କୌଶିକ ଦେଲେ।

ତପାଶ୍ଚ କୋଧନୁଶ୍ଚୈଵ ଵିରଜାଃ ଶ୍ଯାମସୃଞ୍ଜିମୌ। ଅନପତ୍ଯୋଽଭଵଚ୍ଛ୍ଯାମଃ ଶ୍ଯାମକସ୍ତୁ ଵନଂ ଯଯୌ। ଜୁଗୁପ୍ସମାନୋ ଭୋଜତ୍ଵଂ ରାଜର୍ଷିତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୪.

ତପା, କୋଧନୁ, ବିରଜା ଓ ଶ୍ୟାମସୃଞ୍ଜି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶ୍ୟାମ ନିରସନ୍ତାନ ରହିଲେ, ଶ୍ୟାମକ ବନକୁ ଚଲିଗଲେ, ଭୋଜ ହେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜର୍ଷି ହେବାର ଗୌରବ ଲାଗିଲା।

ଯ ଇଦଂ ଜନ୍ମ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପଠତେ ନିଯତଵ୍ରତଃ। ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଞ୍ଚାପି ସୁମହତ୍ସୁଖମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୪.

ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ନିଷ୍ଠା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଏ।

ଦେଵଦେଵୋ ମହାତେଜାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଵିହାରାର୍ଥଂ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଜଜ୍ଞେ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ଦେବମାନ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ବୀ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳ କରିବା ପାଇଁ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵସୁଦେଵେନ ତପସା ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣଃ। ଚତୁର୍ବାହୁଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଦିଵ୍ଯରୂପଃ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୪.

ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପଦ୍ମନୟନ, ଚାରିହାତ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ ଜଣାଯିବେ।

ପ୍ରକାଶୋ ଭଗଵାନ୍ ଯୋଗୀ କୃଷ୍ଣୋ ମାନୁଷମାଗତଃ। ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥଃ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଯୋଗୀ ଭାବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ।

ନାରାଯଣୋ ଯତଶ୍ଚକ୍ରେ ପ୍ରଭଵଂ ଚାଵ୍ଯଯୋ ହି ସଃ। ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀତ୍ସନାତନଃ ।। ୩୪.

ଯାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ଯିଏ ଅବିନାଶୀ, ସେ ଦେବ ନାରାୟଣ ହୋଇ ସନାତନ ହରି ହେଲେ।

ଯୋଽସୃଜଚ୍ଚାଦିପୁରୁଷଂ ପୁରା ଚକ୍ରେ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଅଦିତେରପି ପୁତ୍ରତ୍ଵମେତ୍ଯ ଯାଦଵନନ୍ଦନଃ। ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ଶକ୍ରାଦଵରଜୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୪.

ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଆଦିପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ପ୍ରଜାପତି କଲେ, ସେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ, ଯାଦବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହେଲେ।

ପ୍ରସାଦଜଂ ଯସ୍ଯ ଵିଭୋରଦିତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରକାରଣମ୍। ଵଧାର୍ଥଂ ସୁରଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ ।। ୩୪.

ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ ଅଦିତି ପୁଅ ପାଇଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ପାଇବା ପାଇଁ।

ଯଯାତିଵଂଶଜସ୍ଯାଥ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। କୁଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତଃ କର୍ମ ଭେଜେ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ଏହାପରେ ଯୟାତି ବଂଶର ଧର୍ମିକ ବସୁଦେବଙ୍କ ପବିତ୍ର କୁଳକୁ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ବାଛିନେଲେ।

ସାଗରାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ଚେଲୁଶ୍ଚ ଧରଣୀଧରାଃ। ଜଜ୍ଵଲୁଶ୍ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ ।। ୩୪.

ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସାଗର ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ ହିଲିଗଲା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଗୁନ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।

ଶିଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଵଵୁର୍ଵାତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିମଭଵଦ୍ରଜଃ। ଜ୍ଯୋତୀଂଷ୍ଯଭ୍ଯଧିକଂ ରେଜୁର୍ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ ।। ୩୪.

ଶୁଭ ବାତାସ ବହିଲା, ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଆଲୋକ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଭିଜିନ୍ନାମ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଜଯନ୍ତୀ ନାମ ଶର୍ଵରୀ। ମୁହୂର୍ତ୍ତୋ ଵିଜଯୋ ନାମ ଯତ୍ର ଜାତୋ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୪.

ଅଭିଜିତ୍ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର, ଜୟନ୍ତୀ ନାମ ରାତି, ଓ ବିଜୟ ନାମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ—ଏହି ସମୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ଶାଶ୍ଵତଃ କୃଷ୍ଣୋ ହରିର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଜାଯତେ ସ୍ମୈଵ ଭଗଵାନ୍ ନଯନୈର୍ମୋହଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୪.

କୃଷ୍ଣ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ହରି, ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ, ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଲୋକମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ।

ଆକାଶାତ୍ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟୀଶ୍ଚ ଵଵର୍ଷ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ। ଗୀର୍ଭିର୍ମଙ୍ଗଲଯୁକ୍ତାଭିଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମଧୁସୂଦନମ୍। ମହର୍ଷଯଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଉପତସ୍ଥୁଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୪.

ଆକାଶରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ହଜାର-ହଜାର ମହାର୍ଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ ତଂ ରାତ୍ରୌ ଜାତଂ ପୁତ୍ରମଧୋକ୍ଷଜମ୍। ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵି ଦିଵ୍ଯୈଃ ସୁଲକ୍ଷଣୈଃ। ଉଵାଚ ଵସୁଦେଵଃ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ସଂହର ଵୈ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୪.

ସେ ରାତିରେ ଜନ୍ମିଥିବା ନିଜ ପୁଅ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଦେଖି, ବସୁଦେବ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଗୁପ୍ତ କର।'

ଭୀତୋଽହଂ କଂସତସ୍ତାତ ଏତଦେଵ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍। ମମ ପୁତ୍ରା ହତାସ୍ତେନ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାସ୍ତେଽଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ ।। ୩୪.

'ପିତାଜୀ, ମୁଁ କଂସଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି, ଏହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି। ମୋର ବଡ଼ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।'

ଵସୁଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୂପଂ ସ ହୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଅନୁଜ୍ଞାତଃ ପିତା ତ୍ଵେନଂ ନନ୍ଦଗୋପଗୃହଂ ଗତଃ। ଉଗ୍ରସେନମତେ ତିଷ୍ଠନ୍ ଯଶୋଦାଯୈ ତଦା ଦଦୌ ।। ୩୪.

ବସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ହଟାଇଲେ। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ତୁଲ୍ଯକାଲନ୍ତୁ ଗର୍ଭିଣ୍ଯୌ ଯଶୋଦା ଦେଵକୀ ତଥା। ଯଶୋଦା ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସା ନନ୍ଦଗୋପତେଃ ।। ୩୪.

ସେଇ ସମୟରେ ଯଶୋଦା ଓ ଦେବକୀ, ଦୁହେଁ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ। ଯଶୋଦା ଥିଲେ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ଘରଣୀ, ଗୋପମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀ।

ଯାମେଵ ରଜନୀଂ କୃଷ୍ଣୋ ଜଜ୍ଞେ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲପ୍ରଭୁଃ। ତାମେଵ ରଜନୀଂ କନ୍ଯାଂ ଯଶୋଦାପି ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୪.

ଯେ ରାତିରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ନାୟକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେଇ ରାତିରେ ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତଂ ଜାତଂ ରକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ଵସୁଦେଵୋ ମହାଯଶାଃ। ପ୍ରାଦାତ୍ ପୁତ୍ରଂ ଯଶୋଦାଯୈ କନ୍ଯାନ୍ତୁ ଜଗୃହେ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୩୪.

ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସୁଦେବ ନବଜାତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି, ପୁଅକୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଝିଅକୁ ନିଜେ ନେଇଲେ।

ଦତ୍ତ୍ଵୈନଂ ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ ରକ୍ଷମାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ସୁତସ୍ତେ ସର୍ଵ୍ଵକଲ୍ଯାଣୋ ଯାଦଵାନାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅଯଂ ସ ଗର୍ଭୋ ଦେଵକ୍ଯା ଅସ୍ମତ୍କ୍ଲେଶାନ୍ ହନିଷ୍ଯତି ।। ୩୪.

ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କୁ ଦେଇ, ବସୁଦେବ କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ। ତୁମର ପୁଅ ସମସ୍ତ ଭଲ ଗୁଣରେ ଯାଦବମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ହେବେ। ଏହି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭର ଶିଶୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ।'

ଉଗ୍ରସେନାତ୍ମଜାଯାଞ୍ଚ କନ୍ଯାମାନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ। ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା କନ୍ଯେତି ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ।। ୩୪.

ତାପରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଘରଣୀଙ୍କ ଝିଅକୁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଝିଅ ବୋଲି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।

ସ୍ଵାସାଯାଂ ତନଯଂ କଂସୋ ଜାତଂ ନୈଵାଵଧାରଯତ୍। ଅଥ ତାମପି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହ୍ଯୁତ୍ସସର୍ଜ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୪.

କଂସ ନିଜ ଘରଣୀ ଝିଅକୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ସେହିପରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ଝିଅକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ହତା ଵୈ ଯା ଯଦା କନ୍ଯା ଜପତ୍ଯେଷ ଵୃଥାମତିଃ। କନ୍ଯା ସା ଵଵୃଧେ ତତ୍ର ଵୃଷ୍ଣିସଦ୍ମନି ପୂଜିତା ।। ୩୪.

ସେ ଭାବିଲେ ଝିଅ ମରିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ବଞ୍ଚିଗଲା। ସେଇ ଝିଅ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଘରେ ସମ୍ମାନ ପାଇ ବଡ଼ ହେଲେ।

ପୁତ୍ରଵତ୍ପରିପାଲ୍ଯନ୍ତୋ ଦେଵା ଦେଵାନ୍ ଯଥା ତଦା । ତାମେଵ ଵିଧିନୋତ୍ପନ୍ନାମାହୁଃ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ।। ୩୪.

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ଦେଖଭାଳ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ଝିଅକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା।

ଏକାଦଶା ତୁ ଜଜ୍ଞେ ଵୈ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ କେଶଵସ୍ଯ ହ। ତାଂ ଵୈ ସର୍ଵେ ସୁମନସଃ ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଦଵାଃ। ଦେଵଦେଵୋ ଦିଵ୍ଯଵପୁଃ କୃଷ୍ଣଃ ସଂରକ୍ଷିତୋଽନଯା ।। ୩୪.

ଏକାଦଶ ଝିଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ କେଶବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ। ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ରୂପୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। କିମର୍ଥଂ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଭୋଜଃ କଂସୋ ନରାଧିପଃ। ଜଘାନ ପୁତ୍ରାନ୍ ବାଲାନ୍ ଵୈ ତନ୍ନୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି ।। ୩୪.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: 'କଂସ, ଭୋଜବଂଶର ରାଜା, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶିଶୁମାନେ କାହିଁକି ମାରିଦେଲେ? ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।'