ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉପସଙ୍ଗଂ ଵସୁଞ୍ଚାପି ତନଯୌ ଦେଵରକ୍ଷିତୌ। ଏଵଂ ଦଶ ସୁତାସ୍ତସ୍ଯ କଂସସ୍ତାନପ୍ଯଘାତଯତ୍ ।। ୩୪.

ଉପସଙ୍ଗ ଓ ବସୁ — ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏଭଳି ଦଶଜଣ ପୁଅକୁ କଂସ ମାରିଦେଲା।

ଵିଜଯଂ ରୋଜନଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଂ ତଥୈଵ ଚ। ଏତାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ମହାଭାଗାନୁପଦେଵା ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୪.

ବିଜୟ, ରୋଜନ ଓ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ — ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ଉପଦେବାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସ୍ଵଗାହଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵୃକ ଦେଵୀ ତ୍ଵଜାଯତ । ଆଗାହୀ ଚ ସ୍ଵସା ଚୈଵ ସୁରୂପା ଶିଶିରାଯିଣୀ ।। ୩୪.

ବୃକଦେବୀ ମହାତ୍ମା ସ୍ୱଗାହବଙ୍କୁ ଜନ୍ମାଇଲେ; ଆଗାହୀ, ସ୍ୱସା, ସୁରୂପା ଓ ଶିଶିରାୟିଣୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସପ୍ତମଂ ଦେଵକୀପୁତ୍ରଂ ସୁନାସା ସୁଷୁଵେ ଭୁଵମ୍। ଗଵେଷଣଂ ମହାଭାଗଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଚିତ୍ର ଯୋଧିନମ୍ ।। ୩୪.

ଦେବକୀଙ୍କ ସପ୍ତମ ପୁଅ ସୁନାସା ଭୂମିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଗବେଷଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵଂ ପୁରା ଯେନ ଵନେ ଵିରଚିତା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଶୈବ୍ଯାଯାମଦଦଚ୍ଛୌରିଃ ପୁତ୍ରଂ କୌଶିକମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୩୪.

ଯାହା ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ବନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବଙ୍କୁ ଶୌରି ଶୈବ୍ୟାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ କୌଶିକ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ।

ସୁଗନ୍ଧୀ ଵନରାଜୀ ଚ ଶୌରେରାସ୍ତାଂ ପରିଗ୍ରହଃ। ପୁଣ୍ଡ୍ରଶ୍ଚ କପିଲଶ୍ଚୈଵ ଵସୁଦେଵାତ୍ମଜୌ ହି ତୌ। ତଯୋ ରାଜାଽଭଵତ୍ ପୁଣ୍ଡ୍ରଃ କପିଲସ୍ତୁ ଵନଂ ଯଯୋ ।। ୩୪.

ସୁଗନ୍ଧୀ ଓ ବନରାଜୀ — ଏମାନେ ଶୌରିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କପିଳ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ଏମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପୁଣ୍ଡ୍ର ରାଜା ହେଲେ, କପିଳ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ସମଭଵଦ୍ଵୀରୋ ଵସୁଦେଵାତ୍ମଜୋ ବଲୀ। ରାଜା ନାମ ନିଷାଦୋଽସୌ ପ୍ରଥମଃ ସ ଧନୁର୍ଦ୍ଧରଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କୁ ନେଇ ବସୁଦେବଙ୍କ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ନିଷାଦ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଧନୁର୍ଧର ରାଜା ହେଲେ।

ଵିଖ୍ଯାତୋ ଦେଵରାତସ୍ଯ ମହାଭାଗଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍। ପଣ୍ଡିତାନାଂ ମତଂ ପ୍ରାହୁର୍ଦେଵଶ୍ରଵସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ।। ୩୪.

ଦେବରାତଙ୍କ ପୁଅ ମହାଭାଗ ଭଲ ନାମ କମାଇଥିଲେ; ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଦେବଶ୍ରବାସଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଅସ୍ମକ୍ଯାଂ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମନାଦୃଷ୍ଟିଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ନିଵର୍ତ୍ତଃ ଶକ୍ରଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵଂ ମହାବଲମ୍ ।। ୩୪.

ଅସ୍ମକ ବଂଶରେ ଏକ ଯଶସ୍ବୀ ପୁଅ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ନିବୃତ୍ତ, ଯିଏ ଶକ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଏବଂ ମହାବଳୀ।

ଅଜାଯତ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵୋ ନିଷଧାଦିର୍ଯତଃ ଶ୍ରୁତଃ। ଏକଲଵ୍ଯୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନିଷାଦୈଃ ପରିଵର୍ଦ୍ଧିତଃ ।। ୩୪.

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଷଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏକଲବ୍ୟ, ମହାବୀର, ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହେଲେ।

ଗଣ୍ଡୂଷାଯାନପତ୍ଯାଯ କୃଷ୍ଣସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽଦଦତ୍ ସୁତୌ। ଚାରୁଦେଷ୍ଣଞ୍ଚ ସାମ୍ବଞ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ଶସ୍ତଲକ୍ଷଣୌ ।। ୩୪.

ଗଣ୍ଡୂଷାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, କୃଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଲେ—ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଓ ସାମ୍ବ, ଦୁହେଁ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।

ତନ୍ତିଜସ୍ତନ୍ତିମାଲଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁତ୍ରୌ କନକସ୍ଯ ତୁ। ଵସ୍ତାଵନେସ୍ତ୍ଵପୁତ୍ରାଯ ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସୌତିର୍ଦଦୌ ସୁତଂ ଵୀରଂ ଶୌରିଂ କୌଶିକମେଵ ଚ ।। ୩୪.

ତନ୍ତିଜ ଓ ତନ୍ତିମାଳ କନକଙ୍କ ନିଜ ପୁଅ ଥିଲେ; ବସ୍ତାବନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦାତା ପୁଅ ଭାବେ ଶୌରି ଓ କୌଶିକ ଦେଲେ।

ତପାଶ୍ଚ କୋଧନୁଶ୍ଚୈଵ ଵିରଜାଃ ଶ୍ଯାମସୃଞ୍ଜିମୌ। ଅନପତ୍ଯୋଽଭଵଚ୍ଛ୍ଯାମଃ ଶ୍ଯାମକସ୍ତୁ ଵନଂ ଯଯୌ। ଜୁଗୁପ୍ସମାନୋ ଭୋଜତ୍ଵଂ ରାଜର୍ଷିତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୪.

ତପା, କୋଧନୁ, ବିରଜା ଓ ଶ୍ୟାମସୃଞ୍ଜି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶ୍ୟାମ ନିରସନ୍ତାନ ରହିଲେ, ଶ୍ୟାମକ ବନକୁ ଚଲିଗଲେ, ଭୋଜ ହେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜର୍ଷି ହେବାର ଗୌରବ ଲାଗିଲା।

ଯ ଇଦଂ ଜନ୍ମ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପଠତେ ନିଯତଵ୍ରତଃ। ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଞ୍ଚାପି ସୁମହତ୍ସୁଖମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୪.

ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ନିଷ୍ଠା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଏ।

ଦେଵଦେଵୋ ମହାତେଜାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଵିହାରାର୍ଥଂ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଜଜ୍ଞେ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ଦେବମାନ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ବୀ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳ କରିବା ପାଇଁ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵସୁଦେଵେନ ତପସା ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣଃ। ଚତୁର୍ବାହୁଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଦିଵ୍ଯରୂପଃ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୪.

ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପଦ୍ମନୟନ, ଚାରିହାତ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ ଜଣାଯିବେ।

ପ୍ରକାଶୋ ଭଗଵାନ୍ ଯୋଗୀ କୃଷ୍ଣୋ ମାନୁଷମାଗତଃ। ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥଃ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଯୋଗୀ ଭାବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ।

ନାରାଯଣୋ ଯତଶ୍ଚକ୍ରେ ପ୍ରଭଵଂ ଚାଵ୍ଯଯୋ ହି ସଃ। ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀତ୍ସନାତନଃ ।। ୩୪.

ଯାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ଯିଏ ଅବିନାଶୀ, ସେ ଦେବ ନାରାୟଣ ହୋଇ ସନାତନ ହରି ହେଲେ।

ଯୋଽସୃଜଚ୍ଚାଦିପୁରୁଷଂ ପୁରା ଚକ୍ରେ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଅଦିତେରପି ପୁତ୍ରତ୍ଵମେତ୍ଯ ଯାଦଵନନ୍ଦନଃ। ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ଶକ୍ରାଦଵରଜୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୪.

ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଆଦିପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ପ୍ରଜାପତି କଲେ, ସେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ, ଯାଦବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହେଲେ।

ପ୍ରସାଦଜଂ ଯସ୍ଯ ଵିଭୋରଦିତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରକାରଣମ୍। ଵଧାର୍ଥଂ ସୁରଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ ।। ୩୪.

ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ ଅଦିତି ପୁଅ ପାଇଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ପାଇବା ପାଇଁ।

ଯଯାତିଵଂଶଜସ୍ଯାଥ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। କୁଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତଃ କର୍ମ ଭେଜେ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ଏହାପରେ ଯୟାତି ବଂଶର ଧର୍ମିକ ବସୁଦେବଙ୍କ ପବିତ୍ର କୁଳକୁ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ବାଛିନେଲେ।

ସାଗରାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ଚେଲୁଶ୍ଚ ଧରଣୀଧରାଃ। ଜଜ୍ଵଲୁଶ୍ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ ।। ୩୪.

ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସାଗର ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ ହିଲିଗଲା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଗୁନ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।

ଶିଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଵଵୁର୍ଵାତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିମଭଵଦ୍ରଜଃ। ଜ୍ଯୋତୀଂଷ୍ଯଭ୍ଯଧିକଂ ରେଜୁର୍ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ ।। ୩୪.

ଶୁଭ ବାତାସ ବହିଲା, ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଆଲୋକ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଭିଜିନ୍ନାମ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଜଯନ୍ତୀ ନାମ ଶର୍ଵରୀ। ମୁହୂର୍ତ୍ତୋ ଵିଜଯୋ ନାମ ଯତ୍ର ଜାତୋ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୪.

ଅଭିଜିତ୍ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର, ଜୟନ୍ତୀ ନାମ ରାତି, ଓ ବିଜୟ ନାମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ—ଏହି ସମୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ଶାଶ୍ଵତଃ କୃଷ୍ଣୋ ହରିର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଜାଯତେ ସ୍ମୈଵ ଭଗଵାନ୍ ନଯନୈର୍ମୋହଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୪.

କୃଷ୍ଣ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ହରି, ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ, ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଲୋକମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ।

ଆକାଶାତ୍ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟୀଶ୍ଚ ଵଵର୍ଷ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ। ଗୀର୍ଭିର୍ମଙ୍ଗଲଯୁକ୍ତାଭିଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମଧୁସୂଦନମ୍। ମହର୍ଷଯଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଉପତସ୍ଥୁଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୪.

ଆକାଶରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ହଜାର-ହଜାର ମହାର୍ଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ ତଂ ରାତ୍ରୌ ଜାତଂ ପୁତ୍ରମଧୋକ୍ଷଜମ୍। ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵି ଦିଵ୍ଯୈଃ ସୁଲକ୍ଷଣୈଃ। ଉଵାଚ ଵସୁଦେଵଃ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ସଂହର ଵୈ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୪.

ସେ ରାତିରେ ଜନ୍ମିଥିବା ନିଜ ପୁଅ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଦେଖି, ବସୁଦେବ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଗୁପ୍ତ କର।'

ଭୀତୋଽହଂ କଂସତସ୍ତାତ ଏତଦେଵ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍। ମମ ପୁତ୍ରା ହତାସ୍ତେନ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାସ୍ତେଽଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ ।। ୩୪.

'ପିତାଜୀ, ମୁଁ କଂସଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି, ଏହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି। ମୋର ବଡ଼ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।'

ଵସୁଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୂପଂ ସ ହୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଅନୁଜ୍ଞାତଃ ପିତା ତ୍ଵେନଂ ନନ୍ଦଗୋପଗୃହଂ ଗତଃ। ଉଗ୍ରସେନମତେ ତିଷ୍ଠନ୍ ଯଶୋଦାଯୈ ତଦା ଦଦୌ ।। ୩୪.

ବସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ହଟାଇଲେ। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।