ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭଗଵତ୍ତେଜସା ଗ୍ରସ୍ତୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ପ୍ରସଭଂ ମଣିମ୍। ସୁତାଂ ଜାମ୍ବଵତୀମାଶୁ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ ।। ୩୪.

ଭଗବାନଙ୍କ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବତ ଜୋରକରି ମଣି ଏବଂ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ବ୍ୟଗ୍ର ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ମଣିଂ ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ଚୈଵ ଜଗ୍ରାହାତ୍ମ ଵିଶୁଦ୍ଧଯେ। ଅନୁନୀଯ ଋକ୍ଷରାଜଂ ନିର୍ଯଯୌ ଚ ତଦା ବିଲାତ୍ ।। ୩୪.

ସେ ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଲେ, ଭାଲୁ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ତାପରେ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଗଲେ।

ଏଵଂ ସ ମଣିମାଦାଯ ଵିଶୋଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଦଦୌ ସତ୍ରାଜିତେ ତଂ ଵୈ ମଣିଂ ସାତ୍ଵତସନ୍ନିଧୌ ।। ୩୪.

ଏଭଳି ଭାବେ ମଣି ନେଇ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସେ ଏହି ମଣିକୁ ସାତ୍ୱତମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

କନ୍ଯାଂ ପୁନର୍ଜାମ୍ବଵତୀମୁଵାଚ ମଧୁସୂଦନଃ। ତସ୍ମାନ୍ମିଥ୍ଯାଭିଶାପାତ୍ ସ ଵ୍ଯମୁଚ୍ଯତ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୪.

ମଧୁସୂଦନ ପୁଣିଥରେ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଭ୍ରମ ଅଭିଯୋଗରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।

ଇମାଂ ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତିଂ ଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯେହ ଵ୍ଯପୋହିତାମ୍। ଵେଦ ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତେଃ ସ ନାଭିଶସ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍ ।। ୩୪.

ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଏହି ଭ୍ରମ ଅଭିଯୋଗ ଦୂର ହେଇଛି ବୋଲି ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରିବେ ନାହିଁ।

ଦଶ ସ୍ଵସୃଭ୍ଯୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାଭ୍ଯଃ ଶତ୍ରଜିତ୍ତଃ ଶତଂ ସୁତାଃ। ଖ୍ଯାତିମନ୍ତସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଭଙ୍ଗକାରସ୍ତୁ ପୂର୍ଵ୍ଵଜଃ। ଵୀରୋ ଵ୍ରତପତିଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯପସ୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁପ୍ରିଯଃ ।। ୩୪.

ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଦଶ ଘରଣୀ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏକଶେ ଝିଅପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ପ୍ରଥମ ଭଙ୍ଗକାର, ତାପରେ ବୀର ଓ ବ୍ରତପତି, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସୁପ୍ରିୟ।

ଅଥ ଦ୍ଵାରଵତୀ ନାମ ଭଙ୍ଗକାରସ୍ଯ ସୁପ୍ରଜା। ସୁଷୁଵେ ସା କୁମାରୀସ୍ତୁ ତିସ୍ରୋ ରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ ।। ୩୪.

ତାପରେ, ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କ ଝିଅ ଡ୍ୱାରାବତୀ, ଭଲ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ସେ ତିନିଜଣ ସୁନ୍ଦର ଓ ଗୁଣବାନ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ସତ୍ଯ ଭାମୋତ୍ତମା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵ୍ରତିନୀଵ ଦୃଢଵ୍ରତା। ତଥା ତପସ୍ଵିନୀ ଚୈଵ ପିତା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତାଂ ଦଦୌ ।। ୩୪.

ସତ୍ୟଭାମା ସମସ୍ତ ଜଣେ ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ଯତ୍ତତ୍ ସତ୍ରାଜିତେ କୃଷ୍ଣୋ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ପ୍ରାଦାତ୍ତଦାହରଦ୍ରତ୍ନଂ ଭୋଜେନ ଶତଧନ୍ଵନା ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ମଣି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି, କୃଷ୍ଣ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠିଠାରେ ପରେ ଭୋଜ ଶତଧନ୍ବା ଏହି ମଣିକୁ ନେଇଥିଲେ।

ତଦା ହି ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ସତ୍ଯଭାମାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ଅକ୍ରୂରୋ ରତ୍ନମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ମଣିଞ୍ଚୈଵ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଅକୃର, ମଣି ଆଶା କରି, ନିର୍ମଳ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଚାହିଲେ।

ଭଦ୍ରକାରଂ ତତୋ ହତ୍ଵା ଶତଧନ୍ଵା ମହାବଲଃ। ରାତ୍ରୌ ତଂ ମଣିମାଦାଯ ତତୋଽକ୍ରୂରାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଶତଧନ୍ବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେ, ଭଦ୍ରକାରଙ୍କୁ ମାରି, ରାତିରେ ସେଇ ମଣି ନେଇ ଅକୃରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଅକ୍ରୂରସ୍ତୁ ତଦା ରତ୍ନମାଦାଯ ସ ନରର୍ଷଭଃ। ସମଯଂ କାରଣଂ ଚକ୍ରେ ବୋଧ୍ଯୋ ନାନ୍ଯୈସ୍ତ୍ଵଯେତ୍ଯୁତ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଅକୃର ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିଟି ନେଇ, ସେ ମହାନ ମଣିଷ, ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ—'ଏହି କଥା ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଜଣେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'।

ଵଯମଭ୍ଯୁପପତ୍ସ୍ଯାମଃ କୃଷ୍ଣେନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଧର୍ଷିତଃ। ମମ ଚ ଦ୍ଵାରକାଃ ସର୍ଵା ଵଶେ ତିଷ୍ଟନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୩୪.

'ଆମେ ଏହାକୁ ମନେ ପକାଇବୁ; ଯଦି କୃଷ୍ଣ ତୁମକୁ ହରାଇଦେଇ, ତେବେ ଦ୍ୱାରକାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ଅଧୀନରେ ରହିବେ'।

ହତେ ପିତରି ଦୁଃଶାର୍ତ୍ତା ସତ୍ଯଭାମା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ପ୍ରଯଯୌ ରଥମାରୁହ୍ଯ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍ ।। ୩୪.

ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେବା ପରେ, ମହିମାଶାଳି ସତ୍ୟଭାମା ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ରଥ ଚଢ଼ି ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସତ୍ଯଭାମା ତୁ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଭୋଜସ୍ଯ ଶତଧନ୍ଵନଃ। ଭର୍ତୁର୍ନିଵେଦ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥାଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍ ।। ୩୪.

ସତ୍ୟଭାମା, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ଭୋଜବଂଶୀ ଶତଧନ୍ବନଙ୍କ କର୍ମ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖରେ ବସି କାନ୍ଦିଲେ।

ପାଣ୍ଡଵାନାନ୍ତୁ ଦଗ୍ଧାନାଂ ହରିଃ କୃତ୍ଵୋଦକକ୍ରିଯାମ୍ । ତୁଲ୍ଯାର୍ଥେ ଚୈଵ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନିଯୋଜଯତି ସାତ୍ଯକିମ୍ ।। ୩୪.

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦହିଯିବା ପରେ, ହରି ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।

ତତ ସ୍ତ୍ଵରିତମାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ ମଧୁସୂଦନଃ। ପୂର୍ଵ୍ଵଜଂ ହଲିନଂ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହଳଧରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ହତଃ ପ୍ରସେନଃ ସିଂହେନ ସତ୍ରାଜିଚ୍ଛତଧନ୍ଵନା। ସ୍ଯମନ୍ତକମହଂ ମାର୍ଗେ ତସ୍ଯ ପ୍ରହର ହେ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୪.

‘ପ୍ରସେନାକୁ ସିଂହ ମାରିଦେଇଛି, ଏବଂ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଶତଧନ୍ବନ ହତ୍ୟା କରିଛି; ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ତାଙ୍କ ପଥରେ ଅଛି—ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ!’

ତଦାରୋହ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜଂ ହତ୍ଵା ମହାବଲମ୍। ସ୍ଯମନ୍ତକୋ ମହାବାହୋ ତଦାସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୪.

‘ଏବେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ରଥ ଚଢ଼; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ, ହେ ବଳବାନ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆମର ହେବ।’

ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେ ତୁ ତୁମୁଲେ ଭୋଜକୃଷ୍ଣଯୋଃ। ଶତଧନ୍ଵା ନ ଚାକ୍ରୂରମଵୈକ୍ଷତ୍ ସର୍ଵତୋ ଦିଶି ।। ୩୪.

ତାପରେ ଭୋଜ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଶତଧନ୍ବନ କୌଣସି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଅକୃରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।

ଅନଷ୍ଟାଶ୍ଵାଵରୋହନ୍ତୁ କୃତ୍ଵା ଭୋଜଜନାର୍ଦନୌ। ଶକ୍ତୋଽପି ସାଧ୍ଯାଦ୍ଵାର୍ଦ୍ଧକ୍ଯାନ୍ନାକ୍ରୂରୋଽଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯତ ।। ୩୪.

ଭୋଜ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରୁ ଅବତରଣ କଲେ, ତଥାପି ବୟସ୍ ହେତୁ ଅକୃର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ନାହିଁ।

ଅପଯାନେ ତତୋ ବୁଦ୍ଧିଂ ଭୂଯଶ୍ଚକ୍ରେ ଭଯାନ୍ଵିତଃ। ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଯଯା ଚ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଭୟରେ ଅକୃର ପୁନିଥରେ ପଳାଇବାକୁ ଠାନିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ପଳାଇଗଲେ।

ଵିଜ୍ଞାତହୃଦଯା ନାମ ଶତଯୋଜନଗାମିନୀ। ଭୋଜସ୍ଯ ଵଢଵାଦିତ୍ଯୋ ଯଯା କୃଷ୍ଣମଯୋଧଯତ୍ ।। ୩୪.

ବିଜ୍ଞାତହୃଦୟା ନାମକ ଘୋଡ଼ି, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସେଇ ଭୋଜଙ୍କ ଘୋଡ଼ି ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଵେଗା ଵଡଵା ତ୍ଵଧ୍ଵନାଂ ଶତଯୋଜନମ୍। ଦୃଷ୍ଟା ରଥଗତିସ୍ତସ୍ଯ ଶତଧନ୍ଵାନମର୍ଦ୍ଦଯତ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଘୋଡ଼ି ବେଗ ବଢ଼ାଇ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ରାସ୍ତା ଅତିକ୍ରମ କଲା, କିନ୍ତୁ ରଥରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ଏହା ଶତଧନ୍ବନକୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରିଦେଲା।

ତତସ୍ତସ୍ଯ ହଯାସ୍ତେ ତୁ ଶ୍ରମାତ୍ ଖେଦାଚ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଖମୁତ୍ପେତୂ ରଥପ୍ରାଣାଃ କୃଷ୍ଣୋ ରାମମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ, ରଥରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।

ତିଷ୍ଠସ୍ଵେହ ମହାବାହୋ ଦୃଷ୍ଟଦୋଷା ମଯା ହଯାଃ। ପଦ୍ଯ୍ଭାଂ ଗତ୍ଵା ହରିଷ୍ଯାମି ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ।। ୩୪.

‘ହେ ବଳବାନ, ଏଠାରେ ରୁହ; ମୁଁ ଦେଖିଛି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ। ମୁଁ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଧରି ଆସିବି।’

ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଶତଧନ୍ଵାନମଚ୍ଯୁତଃ। ମିଥିଲାଧିପତିଂ ତଂ ଵୈ ଜଘାନ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, ମିଥିଲାର ରାଜା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଶତଧନ୍ବନକୁ ହତ୍ୟା କଲେ।

ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ନ ଚାପଶ୍ଯଦ୍ଧତ୍ଵା ଭୋଜଂ ମହାବଲମ୍। ନିଵୃତ୍ତଂ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ କୃଷ୍ଣଂ ରତ୍ନଂ ଦେହୀତି ଲାଙ୍ଗଲୀ ।। ୩୪.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜକୁ ମାରିଦେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମଣିଟି ଫେରାଇଦିଅ'।

ନାସ୍ତୀତି କୃଷ୍ଣଶ୍ଚୋଵାଚ ତତୋ ରାମୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ। ଧିକ୍ଛବ୍ଦମସକୃତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଜନାର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୩୪.

‘ନାହିଁ’ ବୋଲି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ; ତାପରେ ରାମ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଥା କହିଲେ।