ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଋକ୍ଷଵନ୍ତଂ ଗିରିଵରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଞ୍ଚ ନଗମୁତ୍ତମମ୍। ଅନ୍ଵେଷଣପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସ ଦଦର୍ଶ ମହାମନାଃ ।। ୩୪.

ଅନ୍ୱେଷଣରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ମହାନ୍ ମନସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାଲୁକାମାନଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ।

ସାଶ୍ଵଂ ହତଂ ପ୍ରସେନଂ ତଂ ନାଵିନ୍ଦତ୍ତତ୍ର ଵୈ ମଣିମ୍। ଅଥ ସିଂହଃ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ମୃତ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଣିଟି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ପ୍ରସେନଙ୍କ ଦେହ ନିକଟରେ ସିଂହଟି ଥିଲା।

ଋକ୍ଷେଣ ନିହତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ପାଦୈଋକ୍ଷସ୍ଯ ସୂଚିତାମ୍। ପଦୈରନ୍ଵେଷଯାମାସ ଗୁହାମୃକ୍ଷସ୍ଯ ଯାଦଵଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ଭାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ମୃତ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଭାଲୁକାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଯାଦବ ଭାଲୁକାର ଗୁହା ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ମହତ୍ଯତିବିଲେ ଵାଣୀଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ପ୍ରମଦେରିତାମ୍। ଧାତ୍ର୍ଯା କୁମାରମାଦାଯ ସୁତଂ ଜାମ୍ବଵତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରୀତିମତ୍ଯାଥ ମଣିନା ମାରୋଦୀରିତ୍ଯୁଦୀରିତାମ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଏକ ବଡ଼ କ୍ଲେଶର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଏକ ଦୁଃଖିତ ଜଣେ ମହିଳା କହିଥିଲେ। ଧାତ୍ରୀ, ଜାମ୍ବବତଙ୍କର ପୁଅକୁ କୋଳେ ନେଇ, ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, 'ବାପା, ମଣି ପାଇଁ ରଡ଼ନିଅ।'

ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ ସିଂହଃ ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ। ସୁକୁମାରକ ମାରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ ।। ୩୪.

ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଦେଲା, ଏବଂ ସେଇ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବତ ହତ୍ୟା କଲେ। 'ସୁକୁମାର, ତୁମେ ରଡ଼ନିଅ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି।'

ଵ୍ଯକ୍ତୀକୃତଞ୍ଚ ଶବ୍ଦଂ ତଂ ତୂର୍ଣଂ ସୋଽପି ଯଯୌ ବିଲମ୍। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚ ଵିଲାଭ୍ଯାଶେ ପ୍ରସେନମଵଦାରିତମ୍।। ୩୪.

ସେ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି, ତୁରନ୍ତ ଗୁହାକୁ ଯାଇଲେ। ଗୁହା ମୁହଁରେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚାପି ଭଗଵାସ୍ତଦୃକ୍ଷବିଲମଞ୍ଜସା। ଦଦର୍ଶ ଋକ୍ଷରାଜାନଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତମୁଦାରଧୀଃ ।। ୩୪.

ସେ ଗୁହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହାନ୍ ଧୀର ଜାମ୍ବବତ, ଭାଲୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଯୁଯୁଧେ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ବିଲେ ଜାମ୍ବଵତା ସହ। ବାହୁଭ୍ଯାମେଵ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଦିଵସାନେକଵିଂଶତିମ୍ ।। ୩୪.

ବାସୁଦେବ ଗୁହାଭିତରେ ଜାମ୍ବବତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ଦୁଇ ହାତରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଚ ବିଲଂ କୃଷ୍ଣେ ଵାସୁଦେଵ ପୁରଃସରାଃ । ପୁନର୍ଦ୍ଵାରଵତୀମେତ୍ଯ ହତଂ କୃଷ୍ଣଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ।। ୩୪.

କୃଷ୍ଣ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡ୍ୱାରାବତୀକୁ ଫେରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ।

ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍। ଲେଭେ ଜାମ୍ବଵତୀଂ କନ୍ଯାମୃକ୍ଷରାଜସ୍ଯ ସମ୍ମତାମ୍ ।। ୩୪.

ବାସୁଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମ୍ବବତଙ୍କୁ ଜିତି, ରୁଚିକର ଭାଲୁ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଭଗଵତ୍ତେଜସା ଗ୍ରସ୍ତୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ପ୍ରସଭଂ ମଣିମ୍। ସୁତାଂ ଜାମ୍ବଵତୀମାଶୁ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ ।। ୩୪.

ଭଗବାନଙ୍କ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବତ ଜୋରକରି ମଣି ଏବଂ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ବ୍ୟଗ୍ର ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ମଣିଂ ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ଚୈଵ ଜଗ୍ରାହାତ୍ମ ଵିଶୁଦ୍ଧଯେ। ଅନୁନୀଯ ଋକ୍ଷରାଜଂ ନିର୍ଯଯୌ ଚ ତଦା ବିଲାତ୍ ।। ୩୪.

ସେ ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଲେ, ଭାଲୁ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ତାପରେ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଗଲେ।

ଏଵଂ ସ ମଣିମାଦାଯ ଵିଶୋଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଦଦୌ ସତ୍ରାଜିତେ ତଂ ଵୈ ମଣିଂ ସାତ୍ଵତସନ୍ନିଧୌ ।। ୩୪.

ଏଭଳି ଭାବେ ମଣି ନେଇ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସେ ଏହି ମଣିକୁ ସାତ୍ୱତମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

କନ୍ଯାଂ ପୁନର୍ଜାମ୍ବଵତୀମୁଵାଚ ମଧୁସୂଦନଃ। ତସ୍ମାନ୍ମିଥ୍ଯାଭିଶାପାତ୍ ସ ଵ୍ଯମୁଚ୍ଯତ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୩୪.

ମଧୁସୂଦନ ପୁଣିଥରେ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଭ୍ରମ ଅଭିଯୋଗରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।

ଇମାଂ ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତିଂ ଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯେହ ଵ୍ଯପୋହିତାମ୍। ଵେଦ ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତେଃ ସ ନାଭିଶସ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍ ।। ୩୪.

ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଏହି ଭ୍ରମ ଅଭିଯୋଗ ଦୂର ହେଇଛି ବୋଲି ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରିବେ ନାହିଁ।

ଦଶ ସ୍ଵସୃଭ୍ଯୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାଭ୍ଯଃ ଶତ୍ରଜିତ୍ତଃ ଶତଂ ସୁତାଃ। ଖ୍ଯାତିମନ୍ତସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଭଙ୍ଗକାରସ୍ତୁ ପୂର୍ଵ୍ଵଜଃ। ଵୀରୋ ଵ୍ରତପତିଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯପସ୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁପ୍ରିଯଃ ।। ୩୪.

ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଦଶ ଘରଣୀ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏକଶେ ଝିଅପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ପ୍ରଥମ ଭଙ୍ଗକାର, ତାପରେ ବୀର ଓ ବ୍ରତପତି, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସୁପ୍ରିୟ।

ଅଥ ଦ୍ଵାରଵତୀ ନାମ ଭଙ୍ଗକାରସ୍ଯ ସୁପ୍ରଜା। ସୁଷୁଵେ ସା କୁମାରୀସ୍ତୁ ତିସ୍ରୋ ରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ ।। ୩୪.

ତାପରେ, ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କ ଝିଅ ଡ୍ୱାରାବତୀ, ଭଲ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ସେ ତିନିଜଣ ସୁନ୍ଦର ଓ ଗୁଣବାନ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ସତ୍ଯ ଭାମୋତ୍ତମା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵ୍ରତିନୀଵ ଦୃଢଵ୍ରତା। ତଥା ତପସ୍ଵିନୀ ଚୈଵ ପିତା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତାଂ ଦଦୌ ।। ୩୪.

ସତ୍ୟଭାମା ସମସ୍ତ ଜଣେ ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ଯତ୍ତତ୍ ସତ୍ରାଜିତେ କୃଷ୍ଣୋ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ପ୍ରାଦାତ୍ତଦାହରଦ୍ରତ୍ନଂ ଭୋଜେନ ଶତଧନ୍ଵନା ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ମଣି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି, କୃଷ୍ଣ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠିଠାରେ ପରେ ଭୋଜ ଶତଧନ୍ବା ଏହି ମଣିକୁ ନେଇଥିଲେ।

ତଦା ହି ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ସତ୍ଯଭାମାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ଅକ୍ରୂରୋ ରତ୍ନମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ମଣିଞ୍ଚୈଵ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଅକୃର, ମଣି ଆଶା କରି, ନିର୍ମଳ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଚାହିଲେ।

ଭଦ୍ରକାରଂ ତତୋ ହତ୍ଵା ଶତଧନ୍ଵା ମହାବଲଃ। ରାତ୍ରୌ ତଂ ମଣିମାଦାଯ ତତୋଽକ୍ରୂରାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଶତଧନ୍ବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେ, ଭଦ୍ରକାରଙ୍କୁ ମାରି, ରାତିରେ ସେଇ ମଣି ନେଇ ଅକୃରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଅକ୍ରୂରସ୍ତୁ ତଦା ରତ୍ନମାଦାଯ ସ ନରର୍ଷଭଃ। ସମଯଂ କାରଣଂ ଚକ୍ରେ ବୋଧ୍ଯୋ ନାନ୍ଯୈସ୍ତ୍ଵଯେତ୍ଯୁତ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଅକୃର ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିଟି ନେଇ, ସେ ମହାନ ମଣିଷ, ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ—'ଏହି କଥା ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଜଣେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'।

ଵଯମଭ୍ଯୁପପତ୍ସ୍ଯାମଃ କୃଷ୍ଣେନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଧର୍ଷିତଃ। ମମ ଚ ଦ୍ଵାରକାଃ ସର୍ଵା ଵଶେ ତିଷ୍ଟନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୩୪.

'ଆମେ ଏହାକୁ ମନେ ପକାଇବୁ; ଯଦି କୃଷ୍ଣ ତୁମକୁ ହରାଇଦେଇ, ତେବେ ଦ୍ୱାରକାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ଅଧୀନରେ ରହିବେ'।

ହତେ ପିତରି ଦୁଃଶାର୍ତ୍ତା ସତ୍ଯଭାମା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ପ୍ରଯଯୌ ରଥମାରୁହ୍ଯ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍ ।। ୩୪.

ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେବା ପରେ, ମହିମାଶାଳି ସତ୍ୟଭାମା ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ରଥ ଚଢ଼ି ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସତ୍ଯଭାମା ତୁ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଭୋଜସ୍ଯ ଶତଧନ୍ଵନଃ। ଭର୍ତୁର୍ନିଵେଦ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥାଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍ ।। ୩୪.

ସତ୍ୟଭାମା, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ଭୋଜବଂଶୀ ଶତଧନ୍ବନଙ୍କ କର୍ମ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖରେ ବସି କାନ୍ଦିଲେ।

ପାଣ୍ଡଵାନାନ୍ତୁ ଦଗ୍ଧାନାଂ ହରିଃ କୃତ୍ଵୋଦକକ୍ରିଯାମ୍ । ତୁଲ୍ଯାର୍ଥେ ଚୈଵ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନିଯୋଜଯତି ସାତ୍ଯକିମ୍ ।। ୩୪.

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦହିଯିବା ପରେ, ହରି ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।

ତତ ସ୍ତ୍ଵରିତମାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ ମଧୁସୂଦନଃ। ପୂର୍ଵ୍ଵଜଂ ହଲିନଂ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହଳଧରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ହତଃ ପ୍ରସେନଃ ସିଂହେନ ସତ୍ରାଜିଚ୍ଛତଧନ୍ଵନା। ସ୍ଯମନ୍ତକମହଂ ମାର୍ଗେ ତସ୍ଯ ପ୍ରହର ହେ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୪.

‘ପ୍ରସେନାକୁ ସିଂହ ମାରିଦେଇଛି, ଏବଂ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଶତଧନ୍ବନ ହତ୍ୟା କରିଛି; ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ତାଙ୍କ ପଥରେ ଅଛି—ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ!’

ତଦାରୋହ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜଂ ହତ୍ଵା ମହାବଲମ୍। ସ୍ଯମନ୍ତକୋ ମହାବାହୋ ତଦାସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୪.

‘ଏବେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ରଥ ଚଢ଼; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ, ହେ ବଳବାନ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆମର ହେବ।’