ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନଯାମାସ ସୁମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରନନ୍ଦନମ୍। ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସା ତୁ ଵୈ ଦେଵମୀଢୁଷମ୍ ।। ୩୪.

ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁମିତ୍ର, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ଏବଂ ଦେବମୀଢୁଷ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଅନମିତ୍ରଂ ସୁତଞ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ। ଅନମିତ୍ରସୁତୋ ନିଘ୍ନୋ ନିଘ୍ନସ୍ଯ ଦ୍ଵୌ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୩୪.

ଅନମିତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଥିଲେ; ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ଏବଂ ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ।

ପ୍ରସେନଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ଶକ୍ରଜିଚ୍ଚ ସୁତାଵୁଭୌ। ତସ୍ଯ ଶକ୍ରଜିତଃ ପୂର୍ଵଃ ସଖା ପ୍ରାଣସମୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୪.

ପ୍ରସେନ ଏବଂ ଶକ୍ରଜିତ୍, ଦୁହେଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ; ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରାଣସମ ଥିଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ନିଶାପାଯେ ରଥେନ ରଥିନାଂଵରଃ। ତୋଯକୂଲାଦପଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମୁପସ୍ଥାତୁଂ ଯଯୌ ରଵିମ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଏକଥର ରାତି ଶେଷରେ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ରଥରେ ନଦୀତଟକୁ ଜଳ ଛୁଅଇବାକୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯୋପତିଷ୍ଠତଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ଅସ୍ପଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ଭଗଵାଂ ସ୍ତେଜୋମଣ୍ଡଲଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ।। ୩୪.

ସେ ଯେତେବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଆକୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତେଜର ମଣ୍ଡଳ ରହିଥିଲା।

ଅଥ ରାଜା ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମୁଵାଚ ସ୍ଥିତମଗ୍ରତଃ। ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାମହଂ ଜ୍ଯୋତିଷାମ୍ପତେ ।। ୩୪.

ତାପରେ ରାଜା, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ଆକାଶରେ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଆଲୋକର ନାଥ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି।"

ତେଜୋମଣ୍ଡଲିନଞ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପ୍ଯଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍। କୋ ଵିଶେଷୋ ଵିଵସ୍ଵଂସ୍ତେ ସାକ୍ଷାଦୁପଗତେନ ଵୈ ।। ୩୪.

ଏଉଁ ଭାବେ ତୁମେ ଆଲୋକର ମଣ୍ଡଳରେ ଯେପରି ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛ, ଏହା ଓ ଆକାଶରେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ତଫାତ୍ ଅଛି?

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ସ୍ଵକଣ୍ଠାଦଵମୁଚ୍ଯାଥ ବବନ୍ଧ ନୃପତେସ୍ତଦା ।। ୩୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଭୂତିମାନ୍ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ।

ତତୋ ଵିଗ୍ରହଵନ୍ତଂ ତଂ ଦଦର୍ଶ ନୃପତିସ୍ତଦା। ପ୍ରତିମାମଥ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ କୃତଵାଂସ୍ତଥା ।। ୩୪.

ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେହଧାରୀ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ରହିଲେ।

ତମତିପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଭୂଯୋ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ସ ଶକ୍ରଜିତ୍। ପ୍ରୋଵାଚାଗ୍ନିସଵର୍ଣଂ ତ୍ଵଂ ଯେନ ଲୋକାନ୍ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି। ତଦୈଵ ମଣିରତ୍ନଂ ତନ୍ମାଂ ଭଵାନ୍ ଦାତୁମର୍ହତି ।। ୩୪.

ଯେତେବେଳେ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୁନି କହିଲେ, "ହେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଚମକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚାଲିଥାଏ, ସେଇ ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ସେଇ ମଣି ଦେବା ଉଚିତ୍।"

ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ନାମ ମଣିଂ ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ଭାସ୍କରଃ। ସ ତମାବଦ୍ଧ୍ଯ ନଗରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ ।। ୩୪.

ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ମଣି ଦେଲେ; ଏବଂ ମହାରାଜା ସେଠାରୁ ନେଇ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଂ ଜନାଃ ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ ସୂର୍ଯୋଽଯଂ ଗଚ୍ଛତୀତି ହ। ସଭାଂ ଵିସ୍ମାଯଯିତ୍ଵାଥ ପୁରୀମନ୍ତଃପୁରଂ ତଥା ।। ୩୪.

ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, "ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି!" ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ସଭାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇ ନଗର ଏବଂ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଂ ପ୍ରସେନିଜିତେ ଦିଵ୍ଯଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ଦଦୌ ଭ୍ରାତ୍ରେ ନରପତିଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଶକ୍ରଜିଦୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୪.

ରାଜା ଶକ୍ରଜିତ୍ ପ୍ରେମରେ ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ।

ସ୍ଯମନ୍ତକୋ ନାମ ମଣିର୍ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ଭେଵତ୍ । କାଲଵର୍ଷୀ ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ତଦା ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ରହେ, ସେଠାରେ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ ଏବଂ ରୋଗର ଭୟ ନଥାଏ।

ଲିପ୍ସାଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରସେନାତ୍ତୁ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନ ଚ ତଂ ଲେଭେ ଶକ୍ତୋଽପି ନ ଜହାର ଚ ।। ୩୪.

ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନେଲେ ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ।

କଦା ଚିନ୍ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପ୍ରସେନସ୍ତେନ ଭୂଷିତଃ। ସ୍ଯମନ୍ତକକୃତେ ସିଂହାଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୪.

ଏକଥର ପ୍ରସେନ ସେଇ ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ସିଂହର ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।

ଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷରାଜସ୍ତୁ ତଂ ସିଂହଂ ନିଜଘାନ ଵୈ । ଆଦାଯ ଚ ମଣିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ବିଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଭାଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍ ସେଇ ସିଂହକୁ ମାରିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତତ୍କର୍ମ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତତୋ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହତ୍ତରାଃ। ମଣୌଗୃଧ୍ନୁନ୍ତୁ ମନ୍ଵାନାସ୍ତମେଵ ଵିଶଶଙ୍କିରେ ।। ୩୪.

ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଭାବିଲେ କୃଷ୍ଣ ମଣି ପାଇବାକୁ ଆସା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କଲେ।

ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତିଂ ତେଭ୍ଯସ୍ତାଂ ବଲଵାନରିସୂଦନଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଵନଂ ସ ଵିଚଚାର ହ ।। ୩୪.

ସେମାନଙ୍କର ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଭଗବାନ୍ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସ ତୁ ପ୍ରସେନମୃଗଯାମଚରତ୍ତତ୍ର ଚାପ୍ଯଥ। ପ୍ରସେନସ୍ଯ ପଦଂ ଗୃହ୍ଯ ପୁରୁଷୈ ରାପ୍ତକାରିଭିଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କଲେ।

ଋକ୍ଷଵନ୍ତଂ ଗିରିଵରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଞ୍ଚ ନଗମୁତ୍ତମମ୍। ଅନ୍ଵେଷଣପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସ ଦଦର୍ଶ ମହାମନାଃ ।। ୩୪.

ଅନ୍ୱେଷଣରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ମହାନ୍ ମନସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାଲୁକାମାନଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ।

ସାଶ୍ଵଂ ହତଂ ପ୍ରସେନଂ ତଂ ନାଵିନ୍ଦତ୍ତତ୍ର ଵୈ ମଣିମ୍। ଅଥ ସିଂହଃ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ମୃତ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଣିଟି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ପ୍ରସେନଙ୍କ ଦେହ ନିକଟରେ ସିଂହଟି ଥିଲା।

ଋକ୍ଷେଣ ନିହତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ପାଦୈଋକ୍ଷସ୍ଯ ସୂଚିତାମ୍। ପଦୈରନ୍ଵେଷଯାମାସ ଗୁହାମୃକ୍ଷସ୍ଯ ଯାଦଵଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ଭାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ମୃତ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଭାଲୁକାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଯାଦବ ଭାଲୁକାର ଗୁହା ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ମହତ୍ଯତିବିଲେ ଵାଣୀଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ପ୍ରମଦେରିତାମ୍। ଧାତ୍ର୍ଯା କୁମାରମାଦାଯ ସୁତଂ ଜାମ୍ବଵତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରୀତିମତ୍ଯାଥ ମଣିନା ମାରୋଦୀରିତ୍ଯୁଦୀରିତାମ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଏକ ବଡ଼ କ୍ଲେଶର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଏକ ଦୁଃଖିତ ଜଣେ ମହିଳା କହିଥିଲେ। ଧାତ୍ରୀ, ଜାମ୍ବବତଙ୍କର ପୁଅକୁ କୋଳେ ନେଇ, ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, 'ବାପା, ମଣି ପାଇଁ ରଡ଼ନିଅ।'

ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ ସିଂହଃ ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ। ସୁକୁମାରକ ମାରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ ।। ୩୪.

ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଦେଲା, ଏବଂ ସେଇ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବତ ହତ୍ୟା କଲେ। 'ସୁକୁମାର, ତୁମେ ରଡ଼ନିଅ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି।'

ଵ୍ଯକ୍ତୀକୃତଞ୍ଚ ଶବ୍ଦଂ ତଂ ତୂର୍ଣଂ ସୋଽପି ଯଯୌ ବିଲମ୍। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚ ଵିଲାଭ୍ଯାଶେ ପ୍ରସେନମଵଦାରିତମ୍।। ୩୪.

ସେ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି, ତୁରନ୍ତ ଗୁହାକୁ ଯାଇଲେ। ଗୁହା ମୁହଁରେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚାପି ଭଗଵାସ୍ତଦୃକ୍ଷବିଲମଞ୍ଜସା। ଦଦର୍ଶ ଋକ୍ଷରାଜାନଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତମୁଦାରଧୀଃ ।। ୩୪.

ସେ ଗୁହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହାନ୍ ଧୀର ଜାମ୍ବବତ, ଭାଲୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଯୁଯୁଧେ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ବିଲେ ଜାମ୍ବଵତା ସହ। ବାହୁଭ୍ଯାମେଵ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଦିଵସାନେକଵିଂଶତିମ୍ ।। ୩୪.

ବାସୁଦେବ ଗୁହାଭିତରେ ଜାମ୍ବବତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ଦୁଇ ହାତରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଚ ବିଲଂ କୃଷ୍ଣେ ଵାସୁଦେଵ ପୁରଃସରାଃ । ପୁନର୍ଦ୍ଵାରଵତୀମେତ୍ଯ ହତଂ କୃଷ୍ଣଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ।। ୩୪.

କୃଷ୍ଣ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡ୍ୱାରାବତୀକୁ ଫେରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ।