ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସା ଚୋପସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଚକାର ଋଷିମାପଗା। କଲ୍ଯାଣଞ୍ଚ ନରପତେସ୍ତସ୍ଯ ସା ନିମ୍ନଗୋତ୍ତମା ।। ୩୪.

ସେ ଜଳକୁ ଛୁଇଁଥିବାରୁ, ସେ ନଦୀ ଋଷିର ରୂପ ନେଲା, ଏବଂ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ରାଜା ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଲା।

ଚିନ୍ତଯାଭିପରୀତାଙ୍ଗା ଜଗାମାଥ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ନାଧିଗଚ୍ଛାମି ତାଂ ନାରୀଂ ଯସ୍ଯାମେଵଂଵିଧଃ ସୁତଃ ।। ୩୪.

ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭରିଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—‘ମୁଁ ଏମିତି କୌଣସି ଜଣେ ଜନନୀକୁ ମିଳିପାରିବିନାହିଁ ଯାହାର ପୁଅ ଏପରି ହେବ।’

ଭଵେତ୍ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯ ହି। ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଚାହଂ ଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ସହଵ୍ରତା। ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ହସ୍ତୋ ଭାଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଥେରିତଃ ।। ୩୪.

ରାଜା ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହିଯୋଗୁଁ, ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ସହ ଦମ୍ପତି ହେବି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ହସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାବ ଇଚ୍ଛାମତ ହେଲା।

ଅଥ ଭୂତ୍ଵା କୁମାରୀ ତୁ ସାଵିତ୍ରୀ ପରମଂ ଵଚଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଜାନଂ ତାମିଯେଷ ସ ପର୍ଥିଵଃ ।। ୩୪.

ତାପରେ, ସାବିତ୍ରୀ କୁମାରୀ ରୂପେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।

ତସ୍ଯାମାଧତ୍ତ ଗର୍ଭଂ ସ ତେଜସ୍ଵିନମୁଦାରଧୀଃ। ଅଥ ସା ନଵମେ ମାସି ସୁଷୁଵେ ସରିତାଂଵରା ।। ୩୪.

ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଉଦାରମନା; ଏବଂ ନବମ ମାସରେ, ନଦୀଦେବୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ଯଥା ଦେଵାଵୃଧେପ୍ସିତଃ। ତତ୍ର ଵଂଶେ ପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଥାଂ ଗାଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୪.

ସେ ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେ ବଂଶରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁରାତନ ଗାଥା ଗାନ୍ତି।

ଗୁଣାନ୍ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯାପି କୀର୍ତ୍ତଯନ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥୈଵ ଶ୍ରୃଣୁତେ ଦୂରାତ୍ ସଂପଶ୍ଯତି ତଥାନ୍ତିକାତ୍ ।। ୩୪.

ମହାତ୍ମା ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ସେ ଯେପରି ଦୂରରୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେପରି ନିକଟରୁ ଦେଖନ୍ତି।

ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵୈର୍ଦେଵାଵୃଧଃ ସମଃ। ପୁରୁଷାଃ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚ ସପ୍ତତିଃ। ଯେଽମୃତତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ବଭ୍ରୁର୍ଦେଵାଵୃଧାଦପି ।। ୩୪.

ବଭ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଦେବମାନେ ସମାନ ଥିଲେ; ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ଏବଂ ସତରେ ହଜାର ପୁରୁଷ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ଵୀରୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯ ଵାଗ୍ ବୁଧଃ। କୀର୍ତ୍ତିମାଂଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵତାନାଂ ମହାରଥଃ ।। ୩୪.

ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଟ୍ ରଥୀ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ସୁମହାଭୋଜଯେମାର୍ତିକାଵଲାଃ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀ ଚ ଵୃଷ୍ଣେର୍ଭାର୍ଯ୍ଯେ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ସୁମହାଭୋଜ ଏବଂ ମାର୍ତ୍ତିକାବଳମାନେ ବିକଶିତ ହେଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନଯାମାସ ସୁମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରନନ୍ଦନମ୍। ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସା ତୁ ଵୈ ଦେଵମୀଢୁଷମ୍ ।। ୩୪.

ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁମିତ୍ର, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ଏବଂ ଦେବମୀଢୁଷ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଅନମିତ୍ରଂ ସୁତଞ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ। ଅନମିତ୍ରସୁତୋ ନିଘ୍ନୋ ନିଘ୍ନସ୍ଯ ଦ୍ଵୌ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୩୪.

ଅନମିତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଥିଲେ; ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ଏବଂ ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ।

ପ୍ରସେନଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ଶକ୍ରଜିଚ୍ଚ ସୁତାଵୁଭୌ। ତସ୍ଯ ଶକ୍ରଜିତଃ ପୂର୍ଵଃ ସଖା ପ୍ରାଣସମୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୪.

ପ୍ରସେନ ଏବଂ ଶକ୍ରଜିତ୍, ଦୁହେଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ; ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରାଣସମ ଥିଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ନିଶାପାଯେ ରଥେନ ରଥିନାଂଵରଃ। ତୋଯକୂଲାଦପଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମୁପସ୍ଥାତୁଂ ଯଯୌ ରଵିମ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଏକଥର ରାତି ଶେଷରେ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ରଥରେ ନଦୀତଟକୁ ଜଳ ଛୁଅଇବାକୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯୋପତିଷ୍ଠତଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ଅସ୍ପଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ଭଗଵାଂ ସ୍ତେଜୋମଣ୍ଡଲଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ।। ୩୪.

ସେ ଯେତେବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଆକୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତେଜର ମଣ୍ଡଳ ରହିଥିଲା।

ଅଥ ରାଜା ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମୁଵାଚ ସ୍ଥିତମଗ୍ରତଃ। ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାମହଂ ଜ୍ଯୋତିଷାମ୍ପତେ ।। ୩୪.

ତାପରେ ରାଜା, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ଆକାଶରେ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଆଲୋକର ନାଥ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି।"

ତେଜୋମଣ୍ଡଲିନଞ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପ୍ଯଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍। କୋ ଵିଶେଷୋ ଵିଵସ୍ଵଂସ୍ତେ ସାକ୍ଷାଦୁପଗତେନ ଵୈ ।। ୩୪.

ଏଉଁ ଭାବେ ତୁମେ ଆଲୋକର ମଣ୍ଡଳରେ ଯେପରି ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛ, ଏହା ଓ ଆକାଶରେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ତଫାତ୍ ଅଛି?

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ସ୍ଵକଣ୍ଠାଦଵମୁଚ୍ଯାଥ ବବନ୍ଧ ନୃପତେସ୍ତଦା ।। ୩୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଭୂତିମାନ୍ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ।

ତତୋ ଵିଗ୍ରହଵନ୍ତଂ ତଂ ଦଦର୍ଶ ନୃପତିସ୍ତଦା। ପ୍ରତିମାମଥ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ କୃତଵାଂସ୍ତଥା ।। ୩୪.

ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେହଧାରୀ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ରହିଲେ।

ତମତିପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଭୂଯୋ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ସ ଶକ୍ରଜିତ୍। ପ୍ରୋଵାଚାଗ୍ନିସଵର୍ଣଂ ତ୍ଵଂ ଯେନ ଲୋକାନ୍ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି। ତଦୈଵ ମଣିରତ୍ନଂ ତନ୍ମାଂ ଭଵାନ୍ ଦାତୁମର୍ହତି ।। ୩୪.

ଯେତେବେଳେ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୁନି କହିଲେ, "ହେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଚମକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚାଲିଥାଏ, ସେଇ ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ସେଇ ମଣି ଦେବା ଉଚିତ୍।"

ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ନାମ ମଣିଂ ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ଭାସ୍କରଃ। ସ ତମାବଦ୍ଧ୍ଯ ନଗରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ ।। ୩୪.

ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ମଣି ଦେଲେ; ଏବଂ ମହାରାଜା ସେଠାରୁ ନେଇ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଂ ଜନାଃ ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ ସୂର୍ଯୋଽଯଂ ଗଚ୍ଛତୀତି ହ। ସଭାଂ ଵିସ୍ମାଯଯିତ୍ଵାଥ ପୁରୀମନ୍ତଃପୁରଂ ତଥା ।। ୩୪.

ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, "ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି!" ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ସଭାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇ ନଗର ଏବଂ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଂ ପ୍ରସେନିଜିତେ ଦିଵ୍ଯଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ଦଦୌ ଭ୍ରାତ୍ରେ ନରପତିଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଶକ୍ରଜିଦୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୪.

ରାଜା ଶକ୍ରଜିତ୍ ପ୍ରେମରେ ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ।

ସ୍ଯମନ୍ତକୋ ନାମ ମଣିର୍ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ଭେଵତ୍ । କାଲଵର୍ଷୀ ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ତଦା ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ରହେ, ସେଠାରେ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ ଏବଂ ରୋଗର ଭୟ ନଥାଏ।

ଲିପ୍ସାଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରସେନାତ୍ତୁ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନ ଚ ତଂ ଲେଭେ ଶକ୍ତୋଽପି ନ ଜହାର ଚ ।। ୩୪.

ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନେଲେ ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ।

କଦା ଚିନ୍ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପ୍ରସେନସ୍ତେନ ଭୂଷିତଃ। ସ୍ଯମନ୍ତକକୃତେ ସିଂହାଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୪.

ଏକଥର ପ୍ରସେନ ସେଇ ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ସିଂହର ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।

ଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷରାଜସ୍ତୁ ତଂ ସିଂହଂ ନିଜଘାନ ଵୈ । ଆଦାଯ ଚ ମଣିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ବିଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୩୪.

ତାପରେ ଭାଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍ ସେଇ ସିଂହକୁ ମାରିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତତ୍କର୍ମ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତତୋ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହତ୍ତରାଃ। ମଣୌଗୃଧ୍ନୁନ୍ତୁ ମନ୍ଵାନାସ୍ତମେଵ ଵିଶଶଙ୍କିରେ ।। ୩୪.

ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଭାବିଲେ କୃଷ୍ଣ ମଣି ପାଇବାକୁ ଆସା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କଲେ।

ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତିଂ ତେଭ୍ଯସ୍ତାଂ ବଲଵାନରିସୂଦନଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଵନଂ ସ ଵିଚଚାର ହ ।। ୩୪.

ସେମାନଙ୍କର ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଭଗବାନ୍ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।