ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନନ୍ଦନଶ୍ଚ ମହାତେଜା ମହାପୁରୁଵଶସ୍ତଥା। ଆସୀତ୍ ପୁରୁଵଶାତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପୁରୁଦ୍ଵାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୩୩.

ନନ୍ଦନ ଏବଂ ମହାପୁରୁବଶା ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଲେ। ପୁରୁବଶାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପୁରୁଦ୍ବାନ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

ଜଜ୍ଞେ ପୁରୁଦ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଵତ୍ଯାଂ ପୁରୂଦ୍ଵହଃ। ଐକ୍ଷାକୀ ତ୍ଵଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ସତ୍ତ୍ଵସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣୋ ପେତଃ ସାତ୍ତ୍ଵତଃ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୩୩.

ପୁରୁଦ୍ବାନଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୂଦ୍ବହ ଭଦ୍ରବତୀରେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଐକ୍ଷାକୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱ। ସତ୍ତ୍ୱଠାରୁ, ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାତ୍ତ୍ୱତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ଇମାଂ ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଜାଵାନେତି ସାଯୁଜ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ସୋମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୩.

ଏହି ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ବଂଶକୁ ଜାଣି, ସେ ପ୍ରଜାସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୋମ ରାଜାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ପାଇଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ସାତ୍ଵତୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନଂ କୌଶଲ୍ଯା ସୁଷୁଵେ ସୁତମ୍। ଭଜିନଂ ଭଜମାନଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଦେଵାଵୃଧଂ ନୃପମ୍ ।। ୩୪.

ସୂତ କହିଲେ: କୌଶଳ୍ୟା, ସାତ୍ତ୍ୱତ ବଂଶର ରୂପଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ—ଭଜିନ, ଭଜମାନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେବାବୃଦ୍ଧ ନାମକ ରାଜା।

ଅନ୍ଧକଞ୍ଚ ସହାଭୋଜଂ ଵୃଷ୍ଣିଞ୍ଚ ଯଦୁନନ୍ଦନମ୍। ତେଷାଂ ହି ସର୍ଗାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵୈ ।। ୩୪.

ଅନ୍ଧକ, ସହାଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଏବଂ ଯଦୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଚାରି ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।

ଭଜମାନସ୍ଯ ଶ୍ରୃଞ୍ଜଯ୍ଯାଂ ବାହ୍ଯଶ୍ଚୋପରି ବାହ୍ଯକଃ। ଶ୍ରୃଞ୍ଜଯସ୍ଯ ସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ବାହ୍ଯକସ୍ତେ ଉଦାଵହତ୍ ।। ୩୪.

ଭଜମାନଙ୍କୁ ଶୃଞ୍ଜୟା ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ବାହ୍ୟକ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୃଞ୍ଜୟଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ବାହ୍ୟକ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯେ ଭଗିନ୍ଯୌ ତେ ପ୍ରାସୂତେତି ସୁତାନ୍ ବହୂନ୍। ନିମିଶ୍ଚ ପଣଵଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷ୍ଣିଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯେଉଁମାନେ ଭଉଣୀ ଥିଲେ, ବହୁ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ—ନିମି, ପଣବ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା ବୃଷ୍ଣି।

ଯେ ବାହ୍ଯକାର୍ଯ୍ଯଶ୍ରୃଞ୍ଜଯ୍ଯାଂ ଭଜମାନାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ଅଯୁତାଯୁତସାହସ୍ର ଶତଜିଦଥ ଵାମକଃ ।। ୩୪.

ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଶୃଞ୍ଜୟ, ଅୟୁତାୟୁତ, ସାହସ୍ର, ଶତଜିଦ୍ ଏବଂ ବାମକ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ବାହ୍ଯକାର୍ଯ୍ଯାଭଗିନ୍ଯାଂ ଯେ ଭଜମାନା ଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ତେଷାଂ ଦେଵାଵୃଧୋ ରାଜା ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ ।। ୩୪.

ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଭାଗିନୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୋ ମମ ଭୂଯାଦିତି ସ୍ମ ହ। ସଂଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନମେଵଂ ସଵର୍ଣା ସା ଜଲମସ୍ପୃଶତ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—‘ମୋତେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ମିଳୁ।’ ଏହିଭଳି ମନେ କରି, ସବର୍ଣ୍ଣା ଜଳକୁ ଛୁଇଁଲେ।

ସା ଚୋପସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଚକାର ଋଷିମାପଗା। କଲ୍ଯାଣଞ୍ଚ ନରପତେସ୍ତସ୍ଯ ସା ନିମ୍ନଗୋତ୍ତମା ।। ୩୪.

ସେ ଜଳକୁ ଛୁଇଁଥିବାରୁ, ସେ ନଦୀ ଋଷିର ରୂପ ନେଲା, ଏବଂ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ରାଜା ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଲା।

ଚିନ୍ତଯାଭିପରୀତାଙ୍ଗା ଜଗାମାଥ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ନାଧିଗଚ୍ଛାମି ତାଂ ନାରୀଂ ଯସ୍ଯାମେଵଂଵିଧଃ ସୁତଃ ।। ୩୪.

ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭରିଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—‘ମୁଁ ଏମିତି କୌଣସି ଜଣେ ଜନନୀକୁ ମିଳିପାରିବିନାହିଁ ଯାହାର ପୁଅ ଏପରି ହେବ।’

ଭଵେତ୍ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯ ହି। ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଚାହଂ ଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ସହଵ୍ରତା। ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ହସ୍ତୋ ଭାଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଥେରିତଃ ।। ୩୪.

ରାଜା ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହିଯୋଗୁଁ, ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ସହ ଦମ୍ପତି ହେବି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ହସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାବ ଇଚ୍ଛାମତ ହେଲା।

ଅଥ ଭୂତ୍ଵା କୁମାରୀ ତୁ ସାଵିତ୍ରୀ ପରମଂ ଵଚଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଜାନଂ ତାମିଯେଷ ସ ପର୍ଥିଵଃ ।। ୩୪.

ତାପରେ, ସାବିତ୍ରୀ କୁମାରୀ ରୂପେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।

ତସ୍ଯାମାଧତ୍ତ ଗର୍ଭଂ ସ ତେଜସ୍ଵିନମୁଦାରଧୀଃ। ଅଥ ସା ନଵମେ ମାସି ସୁଷୁଵେ ସରିତାଂଵରା ।। ୩୪.

ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଉଦାରମନା; ଏବଂ ନବମ ମାସରେ, ନଦୀଦେବୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ଯଥା ଦେଵାଵୃଧେପ୍ସିତଃ। ତତ୍ର ଵଂଶେ ପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଥାଂ ଗାଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୪.

ସେ ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେ ବଂଶରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁରାତନ ଗାଥା ଗାନ୍ତି।

ଗୁଣାନ୍ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯାପି କୀର୍ତ୍ତଯନ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥୈଵ ଶ୍ରୃଣୁତେ ଦୂରାତ୍ ସଂପଶ୍ଯତି ତଥାନ୍ତିକାତ୍ ।। ୩୪.

ମହାତ୍ମା ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ସେ ଯେପରି ଦୂରରୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେପରି ନିକଟରୁ ଦେଖନ୍ତି।

ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵୈର୍ଦେଵାଵୃଧଃ ସମଃ। ପୁରୁଷାଃ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚ ସପ୍ତତିଃ। ଯେଽମୃତତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ବଭ୍ରୁର୍ଦେଵାଵୃଧାଦପି ।। ୩୪.

ବଭ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଦେବମାନେ ସମାନ ଥିଲେ; ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ଏବଂ ସତରେ ହଜାର ପୁରୁଷ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ଵୀରୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯ ଵାଗ୍ ବୁଧଃ। କୀର୍ତ୍ତିମାଂଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵତାନାଂ ମହାରଥଃ ।। ୩୪.

ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଟ୍ ରଥୀ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ସୁମହାଭୋଜଯେମାର୍ତିକାଵଲାଃ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀ ଚ ଵୃଷ୍ଣେର୍ଭାର୍ଯ୍ଯେ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ସୁମହାଭୋଜ ଏବଂ ମାର୍ତ୍ତିକାବଳମାନେ ବିକଶିତ ହେଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନଯାମାସ ସୁମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରନନ୍ଦନମ୍। ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସା ତୁ ଵୈ ଦେଵମୀଢୁଷମ୍ ।। ୩୪.

ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁମିତ୍ର, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ଏବଂ ଦେବମୀଢୁଷ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଅନମିତ୍ରଂ ସୁତଞ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ। ଅନମିତ୍ରସୁତୋ ନିଘ୍ନୋ ନିଘ୍ନସ୍ଯ ଦ୍ଵୌ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୩୪.

ଅନମିତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଥିଲେ; ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ଏବଂ ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ।

ପ୍ରସେନଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ଶକ୍ରଜିଚ୍ଚ ସୁତାଵୁଭୌ। ତସ୍ଯ ଶକ୍ରଜିତଃ ପୂର୍ଵଃ ସଖା ପ୍ରାଣସମୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୪.

ପ୍ରସେନ ଏବଂ ଶକ୍ରଜିତ୍, ଦୁହେଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ; ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରାଣସମ ଥିଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ନିଶାପାଯେ ରଥେନ ରଥିନାଂଵରଃ। ତୋଯକୂଲାଦପଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମୁପସ୍ଥାତୁଂ ଯଯୌ ରଵିମ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଏକଥର ରାତି ଶେଷରେ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ରଥରେ ନଦୀତଟକୁ ଜଳ ଛୁଅଇବାକୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯୋପତିଷ୍ଠତଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ଅସ୍ପଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ଭଗଵାଂ ସ୍ତେଜୋମଣ୍ଡଲଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ।। ୩୪.

ସେ ଯେତେବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଆକୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତେଜର ମଣ୍ଡଳ ରହିଥିଲା।

ଅଥ ରାଜା ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମୁଵାଚ ସ୍ଥିତମଗ୍ରତଃ। ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାମହଂ ଜ୍ଯୋତିଷାମ୍ପତେ ।। ୩୪.

ତାପରେ ରାଜା, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ଆକାଶରେ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଆଲୋକର ନାଥ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି।"

ତେଜୋମଣ୍ଡଲିନଞ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପ୍ଯଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍। କୋ ଵିଶେଷୋ ଵିଵସ୍ଵଂସ୍ତେ ସାକ୍ଷାଦୁପଗତେନ ଵୈ ।। ୩୪.

ଏଉଁ ଭାବେ ତୁମେ ଆଲୋକର ମଣ୍ଡଳରେ ଯେପରି ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛ, ଏହା ଓ ଆକାଶରେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ତଫାତ୍ ଅଛି?

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍। ସ୍ଵକଣ୍ଠାଦଵମୁଚ୍ଯାଥ ବବନ୍ଧ ନୃପତେସ୍ତଦା ।। ୩୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଭୂତିମାନ୍ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ।

ତତୋ ଵିଗ୍ରହଵନ୍ତଂ ତଂ ଦଦର୍ଶ ନୃପତିସ୍ତଦା। ପ୍ରତିମାମଥ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ କୃତଵାଂସ୍ତଥା ।। ୩୪.

ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେହଧାରୀ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ରହିଲେ।