ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ରାଜପୁତ୍ରୌ ତୁ ଵିଦ୍ଵାଂସୌ ସ୍ନୁଷାଯାଂ କ୍ରଥୁକୌଶିକୌ। ପୁତ୍ରୌ ଵିଦର୍ଭୋଽଜନଯଚ୍ଛୂରୌ ରଣଵିଶାରଦୌ ।। ୩୩.

ବିଦର୍ଭ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବହୁ ଗୁଣବତୀ ସ୍ନୁଷା ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ରଥୁ ଓ କୌଶିକ ନାମକ ଦୁଇଟି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ।

ଲୋମପାଦଂ ତୃତୀଯନ୍ତୁ ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସୁଧାର୍ମିକଃ। ଲୋମ ପାଦାତ୍ମଜୋଵସ୍ତୁରାହୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୩.

ପରେ, ତୃତୀୟ ପୁଅ ଭାବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋମପାଦ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଲୋମପାଦଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅବସ୍ତୁର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଆହୃତି।

କୌଶିକସ୍ଯ ଚିଦିଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଦ୍ଯା ନୃପାଃ ସ୍ମୃତାଃ । କ୍ରଥୋର୍ଵିଦର୍ଭପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୁନ୍ତିସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୩.

କୌଶିକଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଚିଦି, ଯାହାଠାରୁ ଚେଦି ରାଜାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରଥୁଙ୍କର, ବିଦର୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ, କୁନ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କୁନ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ କୁନ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ।

କୁନ୍ତେର୍ଧୃଷ୍ଟସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ପୁରୋଧୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଧୃଷ୍ଟସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିର୍ଵୃତିଃ ପରଵୀରହା ।। ୩୩.

କୁନ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପୁରୋଧୃଷ୍ଟ ନାମକ ଧୃଷ୍ଟ, ଯିଏ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଥିଲେ। ଧୃଷ୍ଟଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ ନିର୍ବୃତି।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦଶାର୍ହସ୍ତୁ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ। ଦଶର୍ହସ୍ଯ ସୁତୋ ଵ୍ଯୋମା ତତୋ ଜୀମୂତ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ନିର୍ବୃତିଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦଶାର୍ହ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ଦଶାର୍ହଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ୟୋମ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଜୀମୂତ ଜନ୍ମିଲେ।

ଜୀମୂତପୁତ୍ରୋ ଵିକୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମରଥଃ ସୁତଃ. ଅଥ ଭୀମରଥସ୍ଯାସୀତ୍ ପୁତ୍ରୋ ରଥଵରଃ କିଲ ।। ୩୩.

ଜୀମୂତଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିକୃତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭୀମରଥ। ଏହି ଭୀମରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରଥବର।

ଦାତା ଧର୍ମ୍ମରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୀଲସତ୍ଯପରାଯଣଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ନଵରଥସ୍ତତୋ ଦଶରଥଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

ରଥବର ସଦା ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମରେ ରତ ଓ ଶିଳ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ନବରଥ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚୈକାଦଶରଥଃ ଶକୁନିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ତସ୍ମାତ୍ କରମ୍ଭକୋ ଧନ୍ଵୀ ଦେଵରାତୋଽଭଵତ୍ତତଃ ।। ୩୩.

ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଏକାଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଶକୁନି। ଶକୁନିଠାରୁ କରମ୍ଭକ ନାମକ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ପରେ ଦେବରତ ଜନ୍ମିଲେ।

ଦେଵକ୍ଷତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ଦେଵରାତିର୍ମ୍ମହାଯଶାଃ। ଦେଵକ୍ଷତ୍ରସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ଦେଵନଃ କ୍ଷତ୍ରନନ୍ଦନଃ ।। ୩୩.

ଦେବରତ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଦେବକ୍ଷତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଦେବକ୍ଷତ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବନା, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରବଂଶର ଗୌରବ।

ଦେଵନାତ୍ ସ ମଧୁର୍ଜଜ୍ଞେ ଯସ୍ଯ ମେଧାର୍ଥସମ୍ଭଵଃ। ମଧୋଶ୍ଚାପି ମହାତେଜା ମନୁର୍ମନୁଵଶସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ଦେବନାଠାରୁ ମଧୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ହେଇଥିଲା। ମଧୁଠାରୁ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଜନ୍ମିଲା।

ନନ୍ଦନଶ୍ଚ ମହାତେଜା ମହାପୁରୁଵଶସ୍ତଥା। ଆସୀତ୍ ପୁରୁଵଶାତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପୁରୁଦ୍ଵାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୩୩.

ନନ୍ଦନ ଏବଂ ମହାପୁରୁବଶା ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଲେ। ପୁରୁବଶାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପୁରୁଦ୍ବାନ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

ଜଜ୍ଞେ ପୁରୁଦ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଵତ୍ଯାଂ ପୁରୂଦ୍ଵହଃ। ଐକ୍ଷାକୀ ତ୍ଵଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ସତ୍ତ୍ଵସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣୋ ପେତଃ ସାତ୍ତ୍ଵତଃ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୩୩.

ପୁରୁଦ୍ବାନଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୂଦ୍ବହ ଭଦ୍ରବତୀରେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଐକ୍ଷାକୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱ। ସତ୍ତ୍ୱଠାରୁ, ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାତ୍ତ୍ୱତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ଇମାଂ ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଜାଵାନେତି ସାଯୁଜ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ସୋମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୩.

ଏହି ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ବଂଶକୁ ଜାଣି, ସେ ପ୍ରଜାସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୋମ ରାଜାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ପାଇଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ସାତ୍ଵତୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନଂ କୌଶଲ୍ଯା ସୁଷୁଵେ ସୁତମ୍। ଭଜିନଂ ଭଜମାନଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଦେଵାଵୃଧଂ ନୃପମ୍ ।। ୩୪.

ସୂତ କହିଲେ: କୌଶଳ୍ୟା, ସାତ୍ତ୍ୱତ ବଂଶର ରୂପଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ—ଭଜିନ, ଭଜମାନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେବାବୃଦ୍ଧ ନାମକ ରାଜା।

ଅନ୍ଧକଞ୍ଚ ସହାଭୋଜଂ ଵୃଷ୍ଣିଞ୍ଚ ଯଦୁନନ୍ଦନମ୍। ତେଷାଂ ହି ସର୍ଗାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵୈ ।। ୩୪.

ଅନ୍ଧକ, ସହାଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଏବଂ ଯଦୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଚାରି ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।

ଭଜମାନସ୍ଯ ଶ୍ରୃଞ୍ଜଯ୍ଯାଂ ବାହ୍ଯଶ୍ଚୋପରି ବାହ୍ଯକଃ। ଶ୍ରୃଞ୍ଜଯସ୍ଯ ସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ବାହ୍ଯକସ୍ତେ ଉଦାଵହତ୍ ।। ୩୪.

ଭଜମାନଙ୍କୁ ଶୃଞ୍ଜୟା ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ବାହ୍ୟକ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୃଞ୍ଜୟଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ବାହ୍ୟକ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯେ ଭଗିନ୍ଯୌ ତେ ପ୍ରାସୂତେତି ସୁତାନ୍ ବହୂନ୍। ନିମିଶ୍ଚ ପଣଵଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷ୍ଣିଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯେଉଁମାନେ ଭଉଣୀ ଥିଲେ, ବହୁ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ—ନିମି, ପଣବ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା ବୃଷ୍ଣି।

ଯେ ବାହ୍ଯକାର୍ଯ୍ଯଶ୍ରୃଞ୍ଜଯ୍ଯାଂ ଭଜମାନାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ଅଯୁତାଯୁତସାହସ୍ର ଶତଜିଦଥ ଵାମକଃ ।। ୩୪.

ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଶୃଞ୍ଜୟ, ଅୟୁତାୟୁତ, ସାହସ୍ର, ଶତଜିଦ୍ ଏବଂ ବାମକ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ବାହ୍ଯକାର୍ଯ୍ଯାଭଗିନ୍ଯାଂ ଯେ ଭଜମାନା ଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ତେଷାଂ ଦେଵାଵୃଧୋ ରାଜା ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ ।। ୩୪.

ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଭାଗିନୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୋ ମମ ଭୂଯାଦିତି ସ୍ମ ହ। ସଂଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନମେଵଂ ସଵର୍ଣା ସା ଜଲମସ୍ପୃଶତ୍ ।। ୩୪.

ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—‘ମୋତେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ମିଳୁ।’ ଏହିଭଳି ମନେ କରି, ସବର୍ଣ୍ଣା ଜଳକୁ ଛୁଇଁଲେ।

ସା ଚୋପସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଚକାର ଋଷିମାପଗା। କଲ୍ଯାଣଞ୍ଚ ନରପତେସ୍ତସ୍ଯ ସା ନିମ୍ନଗୋତ୍ତମା ।। ୩୪.

ସେ ଜଳକୁ ଛୁଇଁଥିବାରୁ, ସେ ନଦୀ ଋଷିର ରୂପ ନେଲା, ଏବଂ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ରାଜା ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଲା।

ଚିନ୍ତଯାଭିପରୀତାଙ୍ଗା ଜଗାମାଥ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ନାଧିଗଚ୍ଛାମି ତାଂ ନାରୀଂ ଯସ୍ଯାମେଵଂଵିଧଃ ସୁତଃ ।। ୩୪.

ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭରିଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—‘ମୁଁ ଏମିତି କୌଣସି ଜଣେ ଜନନୀକୁ ମିଳିପାରିବିନାହିଁ ଯାହାର ପୁଅ ଏପରି ହେବ।’

ଭଵେତ୍ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯ ହି। ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଚାହଂ ଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ସହଵ୍ରତା। ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ହସ୍ତୋ ଭାଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଥେରିତଃ ।। ୩୪.

ରାଜା ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହିଯୋଗୁଁ, ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ସହ ଦମ୍ପତି ହେବି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ହସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାବ ଇଚ୍ଛାମତ ହେଲା।

ଅଥ ଭୂତ୍ଵା କୁମାରୀ ତୁ ସାଵିତ୍ରୀ ପରମଂ ଵଚଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଜାନଂ ତାମିଯେଷ ସ ପର୍ଥିଵଃ ।। ୩୪.

ତାପରେ, ସାବିତ୍ରୀ କୁମାରୀ ରୂପେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।

ତସ୍ଯାମାଧତ୍ତ ଗର୍ଭଂ ସ ତେଜସ୍ଵିନମୁଦାରଧୀଃ। ଅଥ ସା ନଵମେ ମାସି ସୁଷୁଵେ ସରିତାଂଵରା ।। ୩୪.

ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଉଦାରମନା; ଏବଂ ନବମ ମାସରେ, ନଦୀଦେବୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ଯଥା ଦେଵାଵୃଧେପ୍ସିତଃ। ତତ୍ର ଵଂଶେ ପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଥାଂ ଗାଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୪.

ସେ ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେ ବଂଶରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁରାତନ ଗାଥା ଗାନ୍ତି।

ଗୁଣାନ୍ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯାପି କୀର୍ତ୍ତଯନ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥୈଵ ଶ୍ରୃଣୁତେ ଦୂରାତ୍ ସଂପଶ୍ଯତି ତଥାନ୍ତିକାତ୍ ।। ୩୪.

ମହାତ୍ମା ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ସେ ଯେପରି ଦୂରରୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେପରି ନିକଟରୁ ଦେଖନ୍ତି।

ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵୈର୍ଦେଵାଵୃଧଃ ସମଃ। ପୁରୁଷାଃ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚ ସପ୍ତତିଃ। ଯେଽମୃତତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ବଭ୍ରୁର୍ଦେଵାଵୃଧାଦପି ।। ୩୪.

ବଭ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଦେବମାନେ ସମାନ ଥିଲେ; ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ଏବଂ ସତରେ ହଜାର ପୁରୁଷ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ଵୀରୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯ ଵାଗ୍ ବୁଧଃ। କୀର୍ତ୍ତିମାଂଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵତାନାଂ ମହାରଥଃ ।। ୩୪.

ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଟ୍ ରଥୀ ଥିଲେ।