ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ରାଜୋଵାଚ ।। ନ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାଵରଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ତେଜସା ମାନୁଷେଣ ତୁ। ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁଂ ତପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵାମେଵ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୩.

ରାଜା କହିଲେ: ମାନବ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ଦହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ତାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନମସ୍କାର କରୁଛି।

ଆଦିତ୍ଯ ଉଵାଚ।। ତୁଷ୍ଟସ୍ତେଽହଂ ଶରାନ୍ ଦଝି ଅକ୍ଷଯାନ୍ ସର୍ଵତଃ ସୁଖାନ୍। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିଷ୍ଯନ୍ତି ମମ ତେଜଃସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୩୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବାଣ ଛାଡ଼। ସେଗୁଡିକ ମୋ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯିବ।

ଆଦିଷ୍ଟଂ ତେଜସା ମେଘସାଗରଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯତି। ଶୁଷ୍କଂ ଭସ୍ମ କରିଷ୍ଯାମି ତେନ ପ୍ରୀତୋ ନରାଧିପ ।। ୩୩.

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମର ତେଜ ମେଘର ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବ। ମୁଁ ତାହାକୁ ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଭସ୍ମ କରିଦେବି—ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ରାଜା।

ତତଃ ଶରାନଥାଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵର୍ଜୁନାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ତତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସୁମହତ୍ସ୍ଥାଵରଂ ସର୍ଵ୍ଵମେଵ ହି ।। ୩୩.

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବାଣ ଦେଲେ। ସେଗୁଡିକ ପାଇ ତିନି, ସେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ।

ଆଶ୍ରମାନଥ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ଘୋଷାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ। ତପୋଵନାନି ରମ୍ଯାଣି ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ ।। ୩୩.

ତାପରେ ଆଶ୍ରମ, ଗ୍ରାମ, ଗୋପାଳ ଗାଁ, ନଗର, ରମ୍ୟ ତପୋବନ, ବନ ଓ ଉପବନ—ସବୁ ଦହିଗଲା।

ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀନମଦହତ୍ତତଃ ସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ନିର୍ଵୃକ୍ଷା ନିସ୍ତୃଣା ଭୂମିର୍ଦଗ୍ଧା ସୂର୍ଯେଣ ତେଜସା ।। ୩୩.

ଏଭଳି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରେ ଦହିଗଲା—ଗଛ ଓ ଘାସ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଅପୋ ନିଲଯମାଶ୍ରିତଃ। ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜଲଵାସା ମହାନୃଷିଃ ।। ୩୩.

ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ମହାଋଷି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ସେ ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ।

ପୂର୍ଣେ ଵ୍ରତେ ମହାତେଜା ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ତପୋଧନଃ। ସୋଽପଶ୍ଯଦାଶ୍ରମଂ ଦଗ୍ଧମର୍ଜୁନେନ ମହାନୃଷିଃ। କ୍ରୋଧାଚ୍ଛଶାପ ରାଜର୍ଷିଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଵୋ ଯଥା ମଯା ।। ୩୩.

ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ତପୋବଳୀ ମହାଋଷି ଉଠିଲେ; ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଛି। କ୍ରୋଧରେ ସେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିଛି।

ସୂତ ଉଵାଚ।। କ୍ରୋଷ୍ଟୋଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ରାଜର୍ଷେର୍ଵଂଶମୁତ୍ତମପୂରୁଷମ୍। ଯସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ସଂଭୂତୋ ଵୃଷ୍ଣିର୍ଵୃଷ୍ଣିକୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। ୩୩.

ସୂତ କହିଲେ: କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହାଠାରୁ ବୃଷ୍ଣି, ବୃଷ୍ଣିକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

କ୍ରୋଷ୍ଟୋରେକୋଽଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ଵୃଜିନୀଵାନ୍ ମହାଯଶାଃ। ଵାର୍ଜିନୀଵତମିଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଵାହିଂ ସ୍ଵାହୋଵତାଂ ଵରମ୍ ।। ୩୩.

କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ବୃଜିନୀବତ୍, ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସ୍ୱାହି ଓ ସ୍ୱାହୋବତ ମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ଚାହିଲେ ବାର୍ଜିନୀବତ୍କୁ ଚାହନ୍ତି।

ସ୍ଵାହେଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ରଶାଦୁର୍ଦଦତାଂ ଵରଃ। ଘୃତମ୍ପ୍ରସୂତମିଚ୍ଛନ୍ତି ରଶାଦୋରଗ୍ର୍ଯମାତ୍ମଜମ୍ ।। ୩୩.

ସ୍ୱାହାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ରାଜା ରଶାଦୁ, ଦାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଘୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରଶାଦୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ଚାହିଲେ, ସେଠିକି ତାଙ୍କୁ ଚାହନ୍ତି।

ମହାକ୍ରତୁଭିରୀଜେ ସ ଵିଵିଧୈରାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଚିତ୍ରୈଶ୍ଚିତ୍ରରଥସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ର କର୍ମ୍ମଭିରନ୍ଵିତଃ ।। ୩୩.

ସେ ମହାନ୍ ୟଜ୍ଞମାନେ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଓ ଉଦାର ଦାନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଚିତ୍ରରଥ, ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ଏଵଂ ଚିତ୍ରରଥୋ ଵୀରୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣାନ୍। ଶଶବିନ୍ଦୁଃ ପରଂ ଵୃତ୍ତୋ ରାଜର୍ଷୀଣାମନୁଷ୍ଠିତଃ ।। ୩୩.

ଏଭଳି ଶୂରବୀର ଚିତ୍ରରଥ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଶଶବିନ୍ଦୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ବହୁପ୍ରଜଃ। ତତ୍ରାନୁଵଂଶଶ୍ଲୋକୋଽଯଂ ଯସ୍ମିନ୍ ଗୀତଃ ପୁରାଵିଦୈଃ ।। ୩୩.

ସେ ଏକ ସାମ୍ରାଟ୍ ଥିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ପୂର୍ବଜ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।

ଶଶବିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତାନାମଭଵଚ୍ଛତମ୍। ଧୀମତାମନୁରୂପାଣାଂ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସାମ୍ ।। ୩୩.

ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ଧନ-ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ତେଷାଂ ଷଟ୍ ଚ ପ୍ରଧାନାସ୍ତୁ ପୃଥୁଷାଟ୍କା ମହାବଲାଃ। ପୃଥୁଶ୍ରଵା ପୃଥୁଯଶାଃ ପୃଥୁଧର୍ମ୍ମା ପୃଥୁଞ୍ଜଯଃ ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛଅଜଣ ଅଗ୍ରଣୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ୍ ଥିଲେ: ପୃଥୁଷାଟ୍କ, ପୃଥୁଶ୍ରବା, ପୃଥୁୟଶା, ପୃଥୁଧର୍ମ, ପୃଥୁଞ୍ଜୟ।

ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତିଃ ପୃଥୁନ୍ଦାତା ରାଜାନଃ ଶାଶିବିନ୍ଦଵାଃ। ଶଂସନ୍ତି ଚ ପୁରାଣାନି ପାର୍ଥଶ୍ରଵସମନ୍ତରମ୍। ଅନ୍ତରଃ ସ ପୁରା ଯସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ତନଯୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୩.

ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତି ଓ ପୃଥୁନ୍ଦାତା ମଧ୍ୟ ଶଶବିନ୍ଦୁ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ। ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ କହେ, ପାର୍ଥଶ୍ରବା ବ୍ୟତୀତ, ଅନ୍ତରା ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଉଶନା ସୁତଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ଅଵାପ୍ଯ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତମୁତ୍ତମଧାର୍ମ୍ମିକଃ ।। ୩୩.

ଉଶନା, ଯାହାଙ୍କର ଧର୍ମ ନିଷ୍ଠା ଉଚ୍ଚ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରି, ଶତ ଟି ଅତି ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମେଧ ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ମରୁତ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ତନଯୋ ରାଜର୍ଷୀଣାମନୁଷ୍ଠିତଃ। ଵୀରଃ କମ୍ବଲବର୍ହିସ୍ତୁ ମରୁତ୍ତତନଯଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ମରୁତ୍ତ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଶୂର ବୀର କମ୍ବଳବର୍ହି ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ରୁକ୍ମକଵଚୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କମ୍ବଲଵର୍ହିଷଃ। ନିହତ୍ଯ ରୁକ୍ମକଵଚଃ ପୁରା କଵଚିନୋ ରଣେ ।। ୩୩.

କମ୍ବଳବର୍ହିଙ୍କ ପୁଅ ରୁକ୍ମକବଚ, ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ରୁକ୍ମକବଚ ଯୁଦ୍ଧରେ କବଚିନ୍ମାନେକୁ ବଧ କରିଥିଲେ।

ଧନ୍ଵିନୋ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈରଵାପ ଶ୍ରିଯମୁତ୍ତମାମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ଵିତ୍ତମଶ୍ଵମେଧମହାଯଶାଃ ।। ୩୩.

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଧନୁର୍ଧର ଉତ୍ତମ ସମ୍ପଦ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ଅଶ୍ୱମେଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଧନ ଦାନ କରିଥିଲେ।

ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ରୁକ୍ମକଵଚାଦପରାଵୃତ୍ତ୍ଯ ଵୀରହାଃ। ଜଜ୍ଞିରେ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ ।। ୩୩.

ରୁକ୍ମକବଚ ରାଜାଙ୍କୁ ବୀରବଧରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।

ରୁକ୍ମେଷୁଃ ପୃଥୁରୁକ୍ମଶ୍ଚ ଜ୍ଯାମଘଃ ପରିଘୋ ହରିଃ। ପରିଘଞ୍ଚ ହରିଞ୍ଚୈଵ ଵିଦେହେ ସ୍ଥାପଯତ୍ପିତା ।। ୩୩.

ରୁକ୍ମେଷୁ, ପୃଥୁରୁକ୍ମ, ଜ୍ୟାମଘ, ପରିଘ, ଓ ହରି; ତାଙ୍କ ବାପା ପରିଘ ଓ ହରିଙ୍କୁ ବିଦେହ ଦେଶରେ ବସାଇଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମେଷୁରଭଵଦ୍ରାଜା ପୃଥୁରୁକ୍ମସ୍ତଦାଶ୍ରଯଃ। ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ରାଜ୍ଯା ଜ୍ଜ୍ଯାମଘୋଽଭଵଦାଶ୍ରମେ ।। ୩୩.

ବ୍ରହ୍ମେଷୁ ରାଜା ହେଲେ, ପୃଥୁରୁକ୍ମଙ୍କ ସହଯୋଗରେ। ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜ୍ୟାମଘ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ।

ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ତୁ ଵନେ ଘୋରେ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାଵବୋଧିତଃ। ଜଗାମ ଧନୁରାଦାଯ ଦେଶମଧ୍ଯଂ ରଥୀ ଧ୍ଵଜୀ ।। ୩୩.

ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେ ଧନୁଷ ଧରି, ରଥ ଓ ପତାକା ସହିତ ଦେଶର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଗଲେ।

ନର୍ମ୍ମଦାନୂପ ଏକାକୀ ମେକଲାଵୃତ୍ତିକା ଅପି। ଋକ୍ଷଵନ୍ତଂ ଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ଶୁକ୍ତିମନ୍ଯାମଥାଵିଶତ୍ ।। ୩୩.

ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ, ମେକଳା ଅଞ୍ଚଳରେ, ସେ ଏକାକି ରହିଥିଲେ। ଋକ୍ଷବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ପରେ ଶୁକ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଶୈଭ୍ଯା ବଲଵତୀ ଭୃଶମ୍। ଅପୁତ୍ରୋଽପି ସ ଵୈ ରାଜା ଭାର୍ଯାମନ୍ଯାଂ ନ ଵିନ୍ଦତି ।। ୩୩.

ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ନାଁ ଶୈଭ୍ୟା। ରାଜାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନେଲେ ନାହିଁ।

ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଜଯୋ ଯୁଦ୍ଧେ ତତଃ କନ୍ଯାମଵାପ ସଃ। ଭାର୍ଯାମୁଵାଚ ରାଜା ସ ସ୍ନୁଷେତି ତୁ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୩.

ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ସେ ଏକ କନ୍ୟା ପାଇଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ, 'ଏହିଯେ ଆମର ବହୁଁ।'

ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦେଵଂ କାମ୍ଯେ ଯନ୍ତେ ସ୍ନୁଷେତି ସା। ଯସ୍ତେ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୩.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି, ବହୁଁ ହେଉ। ତୁମ ପାଖରେ ଯେଉଁ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ, ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ।'