ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୀରହୋତ୍ରା ହ୍ଯସଙ୍ଖ୍ଯାତା ଭୋଜାଶ୍ଚାଵର୍ତଯସ୍ତଥା। ତୁଣ୍ଡିକେରାଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତାଲଜଙ୍ଘାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୨.

ଅସଂଖ୍ୟ ବୀରହୋତ୍ର, ବୋଜ, ଅବର୍ତ୍ତ, ପ୍ରବଳ ତୁଣ୍ଡିକେର ଓ ତାଳଜଂଘ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଵୀରହୋତ୍ରସୁତଶ୍ଚାପି ଅନନ୍ତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଦୁର୍ଜଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବଭୂଵାମିତ୍ରଦର୍ଶନଃ ।। ୩୨.

ବୀରହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଏକ ରାଜା, ତାଙ୍କ ନାମ ଅନନ୍ତ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦୁର୍ଜୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଏଥିଲେ।

ଅନଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯତା ଚୈଵ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ ହ। ପ୍ରଭାଵେଣ ମହାରାଜଃ ପ୍ରଜାସ୍ତାଃ ପର୍ଯ୍ଯପାଲଯତ୍ ।। ୩୨.

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଧନ ଅକ୍ଷୟ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ମହାରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ନ ତସ୍ଯ ଵିତ୍ତନାଶଶ୍ଚ ନଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଲଭେତ ସଃ। କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯୋ ଜନ୍ମ କଥଯେଦିହ ଧୀମତଃ ।। ୩୨.

ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧନ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ଯାହା ହାରାଇଥିବେ ତାହା ପୁଣି ପାଇଯିବେ।

ଵିତ୍ତଵାନ୍ ଭଵତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ। ଯଥା ତ୍ଵଷ୍ଟା ଯଥା ଦାତା ତଥା ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ ।। ୩୨.

ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଧନୀ ହେବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ। ଯେପରି ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କିମର୍ଥଂ ଭୁଵନଂ ଦଗ୍ଧମପଵସ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। କାର୍ତଵୀର୍ଯେଣ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୩୩.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଦହିଯାଇଥିଲା? ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।

ରକ୍ଷିତା ସ ତୁ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରଜାନାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। କଥଂ ସ ରକ୍ଷିତା ଭୂତ୍ଵାନାଶଯତ୍ତତ୍ତପୋଵନମ୍ ।। ୩୩.

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସେ ରାଜା ଋଷି ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ତେବେ ଏମିତି ରକ୍ଷକ ହୋଇ ସେ କିପରି ସେଇ ତପୋବନକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଆଦିତ୍ଯୋ ଵିପ୍ରରୂପେଣ କାର୍ତଵୀର୍ଯମୁପସ୍ଥିତଃ। ତୃପ୍ତିକାମଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛାନ୍ନମାଦିତ୍ଯୋଽହଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୩.

ସୂତ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ତୃପ୍ତି ଆଶା କରି ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ରାଜୋଵାଚ।। ଭଗଵନ୍ କେନ ତେ ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵେଦ୍ବ୍ରୂହି ଦିଵାକର। କୀଦୃଶଂ ଭୋଜନଂ ଦଝି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୩.

ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ, କେଉଁ ଦାନରେ ଆପଣ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିବେ, କୁହନ୍ତୁ ଦିବାକର। କିପରି ଖାଦ୍ୟ ଦେବି? ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ତାହା ଦେବି।

ସୂର୍ଯ ଉଵାଚ।। ସ୍ଥାଵରଂ ଦେହି ମେ ସର୍ଵମାହାରଂ ଦଦତାଂ ଵର। ତେନ ତୃପ୍ତୋ ଭଵେଯଂ ଵୈ ନ ତୁଷ୍ଯେଽନ୍ଯେନ ପାର୍ଥିଵ ।। ୩୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା, ମୋତେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦିଅ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହେବି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବିନାହିଁ, ରାଜା।

ରାଜୋଵାଚ ।। ନ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାଵରଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ତେଜସା ମାନୁଷେଣ ତୁ। ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁଂ ତପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵାମେଵ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୩.

ରାଜା କହିଲେ: ମାନବ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ଦହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ତାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନମସ୍କାର କରୁଛି।

ଆଦିତ୍ଯ ଉଵାଚ।। ତୁଷ୍ଟସ୍ତେଽହଂ ଶରାନ୍ ଦଝି ଅକ୍ଷଯାନ୍ ସର୍ଵତଃ ସୁଖାନ୍। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିଷ୍ଯନ୍ତି ମମ ତେଜଃସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୩୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବାଣ ଛାଡ଼। ସେଗୁଡିକ ମୋ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯିବ।

ଆଦିଷ୍ଟଂ ତେଜସା ମେଘସାଗରଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯତି। ଶୁଷ୍କଂ ଭସ୍ମ କରିଷ୍ଯାମି ତେନ ପ୍ରୀତୋ ନରାଧିପ ।। ୩୩.

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମର ତେଜ ମେଘର ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବ। ମୁଁ ତାହାକୁ ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଭସ୍ମ କରିଦେବି—ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ରାଜା।

ତତଃ ଶରାନଥାଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵର୍ଜୁନାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ତତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସୁମହତ୍ସ୍ଥାଵରଂ ସର୍ଵ୍ଵମେଵ ହି ।। ୩୩.

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବାଣ ଦେଲେ। ସେଗୁଡିକ ପାଇ ତିନି, ସେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ।

ଆଶ୍ରମାନଥ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ଘୋଷାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ। ତପୋଵନାନି ରମ୍ଯାଣି ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ ।। ୩୩.

ତାପରେ ଆଶ୍ରମ, ଗ୍ରାମ, ଗୋପାଳ ଗାଁ, ନଗର, ରମ୍ୟ ତପୋବନ, ବନ ଓ ଉପବନ—ସବୁ ଦହିଗଲା।

ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀନମଦହତ୍ତତଃ ସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ନିର୍ଵୃକ୍ଷା ନିସ୍ତୃଣା ଭୂମିର୍ଦଗ୍ଧା ସୂର୍ଯେଣ ତେଜସା ।। ୩୩.

ଏଭଳି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରେ ଦହିଗଲା—ଗଛ ଓ ଘାସ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଅପୋ ନିଲଯମାଶ୍ରିତଃ। ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜଲଵାସା ମହାନୃଷିଃ ।। ୩୩.

ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ମହାଋଷି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ସେ ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ।

ପୂର୍ଣେ ଵ୍ରତେ ମହାତେଜା ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ତପୋଧନଃ। ସୋଽପଶ୍ଯଦାଶ୍ରମଂ ଦଗ୍ଧମର୍ଜୁନେନ ମହାନୃଷିଃ। କ୍ରୋଧାଚ୍ଛଶାପ ରାଜର୍ଷିଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଵୋ ଯଥା ମଯା ।। ୩୩.

ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ତପୋବଳୀ ମହାଋଷି ଉଠିଲେ; ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଛି। କ୍ରୋଧରେ ସେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିଛି।

ସୂତ ଉଵାଚ।। କ୍ରୋଷ୍ଟୋଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ରାଜର୍ଷେର୍ଵଂଶମୁତ୍ତମପୂରୁଷମ୍। ଯସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ସଂଭୂତୋ ଵୃଷ୍ଣିର୍ଵୃଷ୍ଣିକୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। ୩୩.

ସୂତ କହିଲେ: କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହାଠାରୁ ବୃଷ୍ଣି, ବୃଷ୍ଣିକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

କ୍ରୋଷ୍ଟୋରେକୋଽଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ଵୃଜିନୀଵାନ୍ ମହାଯଶାଃ। ଵାର୍ଜିନୀଵତମିଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଵାହିଂ ସ୍ଵାହୋଵତାଂ ଵରମ୍ ।। ୩୩.

କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ବୃଜିନୀବତ୍, ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସ୍ୱାହି ଓ ସ୍ୱାହୋବତ ମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ଚାହିଲେ ବାର୍ଜିନୀବତ୍କୁ ଚାହନ୍ତି।

ସ୍ଵାହେଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ରଶାଦୁର୍ଦଦତାଂ ଵରଃ। ଘୃତମ୍ପ୍ରସୂତମିଚ୍ଛନ୍ତି ରଶାଦୋରଗ୍ର୍ଯମାତ୍ମଜମ୍ ।। ୩୩.

ସ୍ୱାହାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ରାଜା ରଶାଦୁ, ଦାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଘୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରଶାଦୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ଚାହିଲେ, ସେଠିକି ତାଙ୍କୁ ଚାହନ୍ତି।

ମହାକ୍ରତୁଭିରୀଜେ ସ ଵିଵିଧୈରାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଚିତ୍ରୈଶ୍ଚିତ୍ରରଥସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ର କର୍ମ୍ମଭିରନ୍ଵିତଃ ।। ୩୩.

ସେ ମହାନ୍ ୟଜ୍ଞମାନେ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଓ ଉଦାର ଦାନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଚିତ୍ରରଥ, ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ଏଵଂ ଚିତ୍ରରଥୋ ଵୀରୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣାନ୍। ଶଶବିନ୍ଦୁଃ ପରଂ ଵୃତ୍ତୋ ରାଜର୍ଷୀଣାମନୁଷ୍ଠିତଃ ।। ୩୩.

ଏଭଳି ଶୂରବୀର ଚିତ୍ରରଥ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଶଶବିନ୍ଦୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ବହୁପ୍ରଜଃ। ତତ୍ରାନୁଵଂଶଶ୍ଲୋକୋଽଯଂ ଯସ୍ମିନ୍ ଗୀତଃ ପୁରାଵିଦୈଃ ।। ୩୩.

ସେ ଏକ ସାମ୍ରାଟ୍ ଥିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ପୂର୍ବଜ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।

ଶଶବିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତାନାମଭଵଚ୍ଛତମ୍। ଧୀମତାମନୁରୂପାଣାଂ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସାମ୍ ।। ୩୩.

ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ଧନ-ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ତେଷାଂ ଷଟ୍ ଚ ପ୍ରଧାନାସ୍ତୁ ପୃଥୁଷାଟ୍କା ମହାବଲାଃ। ପୃଥୁଶ୍ରଵା ପୃଥୁଯଶାଃ ପୃଥୁଧର୍ମ୍ମା ପୃଥୁଞ୍ଜଯଃ ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛଅଜଣ ଅଗ୍ରଣୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ୍ ଥିଲେ: ପୃଥୁଷାଟ୍କ, ପୃଥୁଶ୍ରବା, ପୃଥୁୟଶା, ପୃଥୁଧର୍ମ, ପୃଥୁଞ୍ଜୟ।

ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତିଃ ପୃଥୁନ୍ଦାତା ରାଜାନଃ ଶାଶିବିନ୍ଦଵାଃ। ଶଂସନ୍ତି ଚ ପୁରାଣାନି ପାର୍ଥଶ୍ରଵସମନ୍ତରମ୍। ଅନ୍ତରଃ ସ ପୁରା ଯସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ତନଯୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୩.

ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତି ଓ ପୃଥୁନ୍ଦାତା ମଧ୍ୟ ଶଶବିନ୍ଦୁ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ। ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ କହେ, ପାର୍ଥଶ୍ରବା ବ୍ୟତୀତ, ଅନ୍ତରା ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଉଶନା ସୁତଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ଅଵାପ୍ଯ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତମୁତ୍ତମଧାର୍ମ୍ମିକଃ ।। ୩୩.

ଉଶନା, ଯାହାଙ୍କର ଧର୍ମ ନିଷ୍ଠା ଉଚ୍ଚ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରି, ଶତ ଟି ଅତି ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମେଧ ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ମରୁତ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ତନଯୋ ରାଜର୍ଷୀଣାମନୁଷ୍ଠିତଃ। ଵୀରଃ କମ୍ବଲବର୍ହିସ୍ତୁ ମରୁତ୍ତତନଯଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ମରୁତ୍ତ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଶୂର ବୀର କମ୍ବଳବର୍ହି ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।