ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚକାର କ୍ଷୋଭଯନ୍ରାଜା ଦୋଃସହସ୍ରେଣ ସାଗରମ୍। ଦେଵାସୁରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷୀରୋଦମିଵ ସାଗରମ୍ ।। ୩୨.

ସେ ରାଜା, ନିଜର ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ମଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ ଘିରିଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ପରି।

ମନ୍ଦରକ୍ଷୋଭଣକୃତା ହ୍ଯମୃତୋଦକଶଙ୍କି ତାଃ। ସହସୋତ୍ପାଦିତା ଭୀତା ଭୀମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପୋତ୍ତମମ୍ ।। ୩୨.

ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ସାଗର ମଥିଯାଉଛି ଭାବି, ଭୟରେ ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିଗଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାକୁ ଦେଖି।

ନତନିଶ୍ଚଲମୂର୍ଦ୍ଧାନୋ ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ମହୋରଗାଃ। ସାଯାହ୍ନେ କଦଲୀଷଣ୍ଡା ନିର୍ଵାତସ୍ତିମିତା ଇଵ ।। ୩୨.

ମହା ନାଗମାନେ ନମି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇଗଲେ, ସାଯାହ୍ନରେ କଦଳୀ ଗଛମାନେ ନିର୍ବାତ ଓ ଶାନ୍ତ ପରି।

ସ ଵୈ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଧନୁର୍ଯାନ ଉତ୍ସିକ୍ତଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶତୈଃ। ଲଙ୍କାଯାଂ ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ସବଲଂ ରାଵଣଂ ବଲାତ୍। ନିର୍ଜିତ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଚାନୀଯ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ ବବନ୍ଧ ତମ୍ ।। ୩୨.

ସେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ି, ପାଞ୍ଚ ଶତ ତୀର ନେଇ, ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମୋହିତ କରି, ଜିତି ଓ ବାନ୍ଧି, ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ନେଇ ଆଣିଲେ।

ତତୋ ଗତ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଂ ଚ ପ୍ରସାଦଯତ୍। ମୁମୋଚ ରାଜା ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନାନୁପାଲିତମ୍ ।। ୩୨.

ତାପରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ରାଜା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାବଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁସହସ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ଜ୍ଯାତଲସ୍ଵନଃ। ଯୁଗାନ୍ତେଽମ୍ବୁଦଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ସ୍ଫୁଟିତସ୍ଯାଶନେରିଵ ।। ୩୨.

ସେହି ହଜାର ହସ୍ତର ଝଣ୍ଡାର ଶବ୍ଦ ଏମିତି ଗଞ୍ଜିଲା, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ବିଜୁଳି ପଡିଥିବା ବଡ଼ ମେଘ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ଗଲା ବେଳେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ।

ଅହୋ ମୃଧେ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଯସ୍ଯ ସୋଽଚ୍ଛିନତ୍। ମୃଧେ ସହସ୍ରଂ ବାହୂନାଂ ହେମତାଲଵନଂ ଯଥା ।। ୩୨.

ହେ, ସେଠି କେତେ ଅପାର ପ୍ରଭାବ! ଯାହାର ହଜାର ହସ୍ତ ଭାର୍ଗବ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି କାହିଁକି ହେବ, ସୁନାର ତାଳ ଗଛ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ କାଟିଦେଲେ।

ତୃଷିତେନ କଦାଚିତ୍ସ ଭିକ୍ଷିତଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁନା। ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାଂଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୋଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଭିକ୍ଷାଂ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ।। ୩୨.

ଏକଥର, ସେ ତିଆରି ଥିଲେ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ, ତେଣୁ ସେ ରାଜା ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଦାନ କଲେ।

ପୁରାଣି ଘୋଷାନ୍ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ପତ୍ତନାନି ଚ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ୩୨.

ସେ ପୁରୁଣା ଗାଁ, ଗ୍ରାମ ଓ ସମସ୍ତ ସହର ଦାନ କରିଦେଲେ।

ସ ତସ୍ଯ ପୁରୁଷେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ମହାଯଶାଃ। ଦଦାହ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଶୈଲାଂଶ୍ଚାପି ଵନାନି ଚ ।। ୩୨.

ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳାଇଦେଲେ।

ସ ଶୂନ୍ଯମାଶ୍ରମଂ ସର୍ଵଂ ଵରୁଣସ୍ଯାତ୍ମଜସ୍ଯ ଵୈ। ଦଦୋହ ସଵନଦ୍ଵୀପାଂଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁଃ ସହୈହଯଃ ।। ୩୨.

ଚିତ୍ରଭାନୁ ଓ ହୈହୟମାନେ ମିଶି, ଭାରୁଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଶୂନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଓ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଷି ନେଲେ।

ସଂଲେଭେ ଵରୁଣଃ ପୁତ୍ରଂ ପୁରା ଭାସ୍ଵିନମୁତ୍ତମମ୍। ଵସିଷ୍ଠନାମା ସ ମୁନିଃ ଖ୍ଯାତଶ୍ଚାପଃ ଶ୍ରିତଃ ଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୨.

ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ଭାରୁଣଙ୍କ ଜଣେ ପ୍ରଶସ୍ତ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବସିଷ୍ଠ, ସେ ମୁନି ପାଣିରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ତତ୍ରାପଦସ୍ତଦା କ୍ରୋଧାଦର୍ଜୁନଂ ଶପ୍ତଵାନ୍ଵିଭୁଃ। ଯସ୍ମାନ୍ନ ଵର୍ଜିତମିଦଂ ଵନଂ ତେ ମମ ହୈହଯ ।। ୩୨.

ସେଥିରେ, କ୍ରୋଧ ଓ ବିପଦରେ, ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, 'ହୈହୟ, ତୁମେ ମୋ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।'

ତସ୍ମାତ୍ ତେ ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ୍ମ କୃତମନ୍ଯୋ ହନିଷ୍ଯତି। ଅର୍ଜୁନୋ ନାମ କୌନ୍ତେଯୋ ନ ଚ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୨.

'ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ କରିଥିବା ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ। କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା ହେବେ ନାହିଁ।'

ଅର୍ଜୁନ ତ୍ଵାଂ ମହାଵୀର୍ଯୋ ରାମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାହୁସହସ୍ରଂ ଵୈ ପ୍ରମଥ୍ଯ ତରସା ବଲୀଂ ।। ୩୨.

ଅର୍ଜୁନ, ମହାପ୍ରଭାବୀ ରାମ, ସବୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ହଜାର ହସ୍ତ କାଟିଦେବେ, ଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଦମନ କରିବେ।

ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଵଧିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ। ତସ୍ଯ ରାମସ୍ତଦା ହ୍ଯାସୀନ୍ମୃତ୍ଯୁଶାପେନ ଧୀମତଃ ।। ୩୨.

ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ମାରିବେ; ସେହି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶାପରେ ରାମ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।

ରାଜ୍ଞା ତେନ ଵରଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵଯମେଵ ଵୃତଃ ପୁରା। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ହ୍ଯାସୀତ୍ ପଞ୍ଚ ତତ୍ର ମହାରଥାଃ ।। ୩୨.

ସେହି ରାଜା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ଵର ଚାହିଁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଜଣ ବଡ଼ ରଥୀ ଥିଲେ।

କୃତାସ୍ତ୍ରା ବଲିନଃ ଶୂରା ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମାନୋ ଯଶସ୍ଵନଃ । ଶୂରଶ୍ଚ ଶୂରସେନଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦ୍ଯଂ ଵୃଷ ଏଵ ଚ ।। ୩୨.

ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ: ଶୂର, ଶୂରସେନ, ବୃଷ୍ଟି, ବୃଷ ଓ ଜୟଧ୍ୱଜ।

ଜଯଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ଵୈ ପୁତ୍ରା ଅଵନ୍ତିଷୁ ଵିଶାଂପତେଃ। ଜଯଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତାଲଜଙ୍ଘଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୩୨.

ଅବନ୍ତିର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ତାଳଜଂଘ, ଯିଏ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ହ୍ଯେଵ ତାଲଜଙ୍ଘା ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍। ତେଷାଂ ପଞ୍ଚ ଗଣାଃ ଖ୍ଯାତା ହୈହଯାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୨.

ତାଳଜଂଘଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶତପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ 'ତାଳଜଂଘ' ବୋଲି ପରିଚିତ; ହୈହୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଂଶ ହେଲେ।

ଵୀରହୋତ୍ରା ହ୍ଯସଙ୍ଖ୍ଯାତା ଭୋଜାଶ୍ଚାଵର୍ତଯସ୍ତଥା। ତୁଣ୍ଡିକେରାଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତାଲଜଙ୍ଘାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୨.

ଅସଂଖ୍ୟ ବୀରହୋତ୍ର, ବୋଜ, ଅବର୍ତ୍ତ, ପ୍ରବଳ ତୁଣ୍ଡିକେର ଓ ତାଳଜଂଘ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଵୀରହୋତ୍ରସୁତଶ୍ଚାପି ଅନନ୍ତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଦୁର୍ଜଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବଭୂଵାମିତ୍ରଦର୍ଶନଃ ।। ୩୨.

ବୀରହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଏକ ରାଜା, ତାଙ୍କ ନାମ ଅନନ୍ତ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦୁର୍ଜୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଏଥିଲେ।

ଅନଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯତା ଚୈଵ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ ହ। ପ୍ରଭାଵେଣ ମହାରାଜଃ ପ୍ରଜାସ୍ତାଃ ପର୍ଯ୍ଯପାଲଯତ୍ ।। ୩୨.

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଧନ ଅକ୍ଷୟ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ମହାରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ନ ତସ୍ଯ ଵିତ୍ତନାଶଶ୍ଚ ନଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଲଭେତ ସଃ। କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯୋ ଜନ୍ମ କଥଯେଦିହ ଧୀମତଃ ।। ୩୨.

ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧନ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ଯାହା ହାରାଇଥିବେ ତାହା ପୁଣି ପାଇଯିବେ।

ଵିତ୍ତଵାନ୍ ଭଵତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ। ଯଥା ତ୍ଵଷ୍ଟା ଯଥା ଦାତା ତଥା ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ ।। ୩୨.

ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଧନୀ ହେବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ। ଯେପରି ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କିମର୍ଥଂ ଭୁଵନଂ ଦଗ୍ଧମପଵସ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। କାର୍ତଵୀର୍ଯେଣ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୩୩.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଦହିଯାଇଥିଲା? ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।

ରକ୍ଷିତା ସ ତୁ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରଜାନାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। କଥଂ ସ ରକ୍ଷିତା ଭୂତ୍ଵାନାଶଯତ୍ତତ୍ତପୋଵନମ୍ ।। ୩୩.

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସେ ରାଜା ଋଷି ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ତେବେ ଏମିତି ରକ୍ଷକ ହୋଇ ସେ କିପରି ସେଇ ତପୋବନକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଆଦିତ୍ଯୋ ଵିପ୍ରରୂପେଣ କାର୍ତଵୀର୍ଯମୁପସ୍ଥିତଃ। ତୃପ୍ତିକାମଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛାନ୍ନମାଦିତ୍ଯୋଽହଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୩.

ସୂତ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ତୃପ୍ତି ଆଶା କରି ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ରାଜୋଵାଚ।। ଭଗଵନ୍ କେନ ତେ ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵେଦ୍ବ୍ରୂହି ଦିଵାକର। କୀଦୃଶଂ ଭୋଜନଂ ଦଝି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୩.

ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ, କେଉଁ ଦାନରେ ଆପଣ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିବେ, କୁହନ୍ତୁ ଦିବାକର। କିପରି ଖାଦ୍ୟ ଦେବି? ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ତାହା ଦେବି।