ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଧର୍ମ୍ମେ ଦୀଯମାନସ୍ଯ ସଦ୍ଭିସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଵାରଣମ୍। ଧର୍ମ୍ମେଣ ପୃଥିଵୀଞ୍ଜିତ୍ଵା ଧର୍ମ୍ମେଣୈଵାନୁପାଲନମ୍ ।। ୩୨.

ଅଧର୍ମ କାମରେ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବେ; ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଜିତିବେ ଓ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।

ସଂଗ୍ରାମାଂସ୍ତୁ ବହୂନ୍ ଜିତ୍ତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଚାରୀନ୍ ସହସ୍ରଶଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଦ୍ଧଯମାନସ୍ଯ ଵଧଃ ସ୍ଯାଦଧିକାଦ୍ରଣେ ।। ୩୨.

ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି ଓ ହଜାର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ଚାହିଲେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ, ସେଟି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ହେଉ।

ତେନେଯଂ ପୃଥିଵୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ସପ୍ତୋଦଧିପରିକ୍ଷିପ୍ତା କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵିଧିନା ଜନାଃ ।। ୩୨.

ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସହର ସହିତ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ଭୂମିକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୀତିରେ ଶାସନ କଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁସହସ୍ରନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତଃ କିଲ ଧୀମତଃ। ଯୌଦ୍ଧୋ ଧ୍ଵଜୋ ରଥଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ମାଯଯା ।। ୩୨.

ସେ ହଜାର ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧର ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲା।

ଦଶଯଜ୍ଞସହସ୍ରାଣି ତେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସପ୍ତସୁ। ନିରର୍ଗଲାଃ ସ୍ମ ନିର୍ଵୃତ୍ତାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୨.

ସେଇ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ, ଦଶ ହଜାର ଅବିରତ ଯଜ୍ଞ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ।

ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞା ମହାବାହୋସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ ଭୂରିତେଜସଃ। ସର୍ଵେ କାଞ୍ଚନଵେଦୀକାଃ ସର୍ଵେ ଯୂପୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୩୨.

ସେ ମହାବାହୁ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସୁନାର ବେଦି ଓ ସୁନାର ଯୂପ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା।

ସର୍ଵେ ଦେଵୈର୍ମ୍ମାହାଭାଗୈର୍ଵିମାନସ୍ଥୈରଲଂକୃତାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମେଵୋପଶୋଭିତାଃ ।। ୩୨.

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନେ ନିଜ ଵିମାନରେ ବସି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସବୁବେଳେ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଜଗୌ ଗାଥାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ନାରଦସ୍ତଥା। ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ମହିମାନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ।। ୩୨.

ସେ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ମହିମା ଦେଖି, ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ଏକ ଗୀତ ଗାଇଲେ।

ନ ନୂନଂ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଗତିଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଯଜ୍ଞୈର୍ଦାନୈସ୍ତପୋଭିଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ।। ୩୨.

ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ସାହସ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ମାନବ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସପ୍ତସୁ ସ ଵୈ ଖଡ୍ଗୀ ଵରଶରାସନୀ। ରଥୀ ରାଜାପ୍ଯନୁଚରୋଽନ୍ଯୋଽଗାଚ୍ଚୈଵାନୁଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୩୨.

ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ତଳୱାର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ ଧରି ରଥରେ ବସି, ସେ ଏକା ରାଜା ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସାଥୀ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

ଅନଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵାସୀନ୍ନ ଶୋକୋ ନ ଚ ଵିଭ୍ରମଃ। ପ୍ରଭାଵେଣ ମହାରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମ୍ମେଣ ରକ୍ଷତଃ ।। ୩୨.

ମହାରାଜଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାକୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ, କୌଣସି ସମ୍ପତ୍ତି ହାରାଇନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ନଥିଲା।

ପଞ୍ଚାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ସ ନରାଧିପଃ। ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଵାରାନ୍ ସମ୍ରାଟ୍ ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ବଭୂଵ ହ ।। ୩୨.

ସେ ନରାଧିପ, ସମ୍ରାଟ୍, ପଞ୍ଚାଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ବାର ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।

ସ ଏଵ ପଶୁପାଲୋଽଭୂତ୍ କ୍ଷେତ୍ରପାଲସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସ ଏଵ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଯୋଗିତ୍ଵାଦର୍ଜ୍ଜୁନୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୨.

ସେ ନିଜେ ପଶୁର ରକ୍ଷକ ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ଅର୍ଜୁନ ହେଇଥିଲେ।

ସ ଵୈ ବାହୁସହସ୍ରେଣ ଜ୍ଯାଘାତକଠିନେନ ଚ । ଭାତି ରଶ୍ମିସହସ୍ରେଣ ଶାରଦେନେଵ ଭାସ୍କରଃ ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା, ଧନୁଷ ର ତାଣିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହଜାର କିରଣରେ ଜ୍ୱଳି, ଶରତ୍କାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ସ ହି ନାଗସହସ୍ରେଣ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ ନରାଧିପଃ। କର୍କୋଟକସଭାଞ୍ଜିତ୍ଵା ପୁରୀଂ ତତ୍ର ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୩୨.

ସେ ନରାଧିପ, ମାହିଷ୍ମତୀରେ ହଜାର ଗଜ ନେଇ, କର୍କୋଟକ ସଭାକୁ ଜିତି, ସେଠାରେ ନିଜ ପୁରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ସ ଵୈ ଵେଗେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲାମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣଃ । କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ସୁଖୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲଞ୍ଚକାର ହ ।। ୩୨.

ବର୍ଷା ଋତୁର ସମୁଦ୍ରର ତେଜରେ, ପଦ୍ମ ପରି ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳି, ବର୍ଷାକାଳ ଆଣିଲେ।

ଲୁଲିତା କ୍ରୀଡତା ତେନ ହେମସ୍ରଗ୍ଦାମମାଲିନୀ। ଊର୍ମ୍ମିଭ୍ରୂକୁଟିସନ୍ନାଦା ଶଙ୍କିତାଭ୍ଯେତି ନର୍ମଦା ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ଖେଳା ଉପସ୍ଥାନରେ, ସୁନା ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ନର୍ମଦା, ତାଙ୍କ ତରଙ୍ଗ ଭୃକୁଟି ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟରେ ଆସିଥିଲା।

ପୁରା ସ ତାମନୁସରନ୍ନଵଗାଢୋ ମହାର୍ଣଵମ୍। ଚକାରୋଦ୍ଧୃତ୍ତ୍ଯ ଵେଲାନ୍ତଂ ସ କାଲଃ ପ୍ରାଵୃଣୋଦ୍ଵନମ୍ ।। ୩୨.

ପୂର୍ବରୁ, ସେ ନର୍ମଦାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ବନକୁ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆଣିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁ ସହସ୍ରେଣ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣେ ମହାଦଧୌ। ଭଵନ୍ତି ଲୀନା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ ପାତାଲସ୍ଥା ମହାସୁରାଃ ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲାବେଳେ, ପାତାଳରେ ଥିବା ମହା ଦେମନମାନେ ଡୁବି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇଗଲେ।

ଚୂର୍ଣୀକୃତମହାଵୀଚିଲୀନମୀନମହାଵିଷାଃ। ପତିତା ଵିଦ୍ଧଫେନୌଘମାଵର୍ତ୍ତକ୍ଷିପ୍ତଦୁସ୍ସହମ୍ ।। ୩୨.

ମହା ତରଙ୍ଗରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାଛମାନେ, ଝାଳ ଝାଳ ଫେନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଚିହ୍ନି ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଚକାର କ୍ଷୋଭଯନ୍ରାଜା ଦୋଃସହସ୍ରେଣ ସାଗରମ୍। ଦେଵାସୁରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷୀରୋଦମିଵ ସାଗରମ୍ ।। ୩୨.

ସେ ରାଜା, ନିଜର ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ମଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ ଘିରିଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ପରି।

ମନ୍ଦରକ୍ଷୋଭଣକୃତା ହ୍ଯମୃତୋଦକଶଙ୍କି ତାଃ। ସହସୋତ୍ପାଦିତା ଭୀତା ଭୀମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପୋତ୍ତମମ୍ ।। ୩୨.

ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ସାଗର ମଥିଯାଉଛି ଭାବି, ଭୟରେ ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିଗଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାକୁ ଦେଖି।

ନତନିଶ୍ଚଲମୂର୍ଦ୍ଧାନୋ ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ମହୋରଗାଃ। ସାଯାହ୍ନେ କଦଲୀଷଣ୍ଡା ନିର୍ଵାତସ୍ତିମିତା ଇଵ ।। ୩୨.

ମହା ନାଗମାନେ ନମି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇଗଲେ, ସାଯାହ୍ନରେ କଦଳୀ ଗଛମାନେ ନିର୍ବାତ ଓ ଶାନ୍ତ ପରି।

ସ ଵୈ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଧନୁର୍ଯାନ ଉତ୍ସିକ୍ତଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶତୈଃ। ଲଙ୍କାଯାଂ ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ସବଲଂ ରାଵଣଂ ବଲାତ୍। ନିର୍ଜିତ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଚାନୀଯ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ ବବନ୍ଧ ତମ୍ ।। ୩୨.

ସେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ି, ପାଞ୍ଚ ଶତ ତୀର ନେଇ, ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମୋହିତ କରି, ଜିତି ଓ ବାନ୍ଧି, ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ନେଇ ଆଣିଲେ।

ତତୋ ଗତ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଂ ଚ ପ୍ରସାଦଯତ୍। ମୁମୋଚ ରାଜା ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନାନୁପାଲିତମ୍ ।। ୩୨.

ତାପରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ରାଜା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାବଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁସହସ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ଜ୍ଯାତଲସ୍ଵନଃ। ଯୁଗାନ୍ତେଽମ୍ବୁଦଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ସ୍ଫୁଟିତସ୍ଯାଶନେରିଵ ।। ୩୨.

ସେହି ହଜାର ହସ୍ତର ଝଣ୍ଡାର ଶବ୍ଦ ଏମିତି ଗଞ୍ଜିଲା, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ବିଜୁଳି ପଡିଥିବା ବଡ଼ ମେଘ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ଗଲା ବେଳେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ।

ଅହୋ ମୃଧେ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଯସ୍ଯ ସୋଽଚ୍ଛିନତ୍। ମୃଧେ ସହସ୍ରଂ ବାହୂନାଂ ହେମତାଲଵନଂ ଯଥା ।। ୩୨.

ହେ, ସେଠି କେତେ ଅପାର ପ୍ରଭାବ! ଯାହାର ହଜାର ହସ୍ତ ଭାର୍ଗବ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି କାହିଁକି ହେବ, ସୁନାର ତାଳ ଗଛ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ କାଟିଦେଲେ।

ତୃଷିତେନ କଦାଚିତ୍ସ ଭିକ୍ଷିତଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁନା। ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାଂଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୋଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଭିକ୍ଷାଂ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ।। ୩୨.

ଏକଥର, ସେ ତିଆରି ଥିଲେ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ, ତେଣୁ ସେ ରାଜା ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଦାନ କଲେ।

ପୁରାଣି ଘୋଷାନ୍ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ପତ୍ତନାନି ଚ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ୩୨.

ସେ ପୁରୁଣା ଗାଁ, ଗ୍ରାମ ଓ ସମସ୍ତ ସହର ଦାନ କରିଦେଲେ।