ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯଦୋଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ। ସହସ୍ରଜିଦଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କ୍ରୋଷ୍ଟୁର୍ନୀଲୋ ଜିତୋ ଲଘୁଃ ।। ୩୨.

ଯଦୁଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସହସ୍ରଜିତ୍ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁ, ନୀଳ, ଜିତ ଓ ଲଘୁ।

ସହସ୍ରଜିତ୍ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତଜିନ୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ସତଜିତ୍ସୁତା ଵିଖ୍ଯା ତାସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମିକାଃ ।। ୩୨.

ସହସ୍ରଜିତଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ରାଜା ଶତଜିତ୍। ଶତଜିତଙ୍କର ତିନିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅତି ଧାର୍ମିକ।

ହୈହଯଶ୍ଚ ହଯଶ୍ଚୈଵ ରାଜା ଵେଣୁହଯଶ୍ଚ ଯଃ। ହୈହଯସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ଧର୍ମ୍ମତତ୍ତ୍ଵ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୨.

ସେମାନେ ହେଲେ ହୈହୟ, ହୟ ଓ ରାଜା ବେଣୁହୟ। ହୈହୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଧର୍ମ୍ମତନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ କୀର୍ତ୍ତିସ୍ତୁ ସଂଜ୍ଞେଯସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସଂଜ୍ଞେଯସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ମହିଷ୍ମାନ୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୩୨.

ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରଙ୍କ ପିତା କୀର୍ତ୍ତିସ୍, ଏହିପରି ନାମରେ ସେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ସଂଜ୍ଞେୟଙ୍କ ପୁଅ ମହିଷ୍ମାନ୍ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ।

ଆସୀନ୍ମହିଷ୍ମତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଵାରାଣସ୍ଯଧିପୋ ରାଜା କଥିତଃ ପୂର୍ଵ ଏଵ ହି ।। ୩୨.

ମହିଷ୍ମାନଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟ, ସେ ଅତି ପ୍ରତାପୀ ଓ ବାରାଣସୀର ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବରୁ କଥା ହୋଇଛି।

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ଦୁର୍ମଦୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଦୁର୍ମଦସ୍ଯ ତତୋ ଧୀମାନ୍ କନ୍କୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୨.

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଦୁର୍ମଦ ନାମକ ରାଜା। ଦୁର୍ମଦଙ୍କ ପରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଙ୍କ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

କନକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ। କୃତ ଵୀର୍ଯଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯଃ କୃତଵର୍ମା ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୨.

କଙ୍କଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ କୃତବୀର୍ୟ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, କୃତବର୍ମା ଓ କୃତ।

କୃତୋ ଜାତଶ୍ଚତୁର୍ଥୋଽଭୂତ୍କୃତଵିର୍ଯାତ୍ତତୋଽର୍ଜୁନଃ। ଜଜ୍ଞେ ବାହୁସହସ୍ରେଣ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରୋ ନୃପଃ ।। ୩୨.

ଚାରିଥର ପୁଅ ଥିଲେ କୃତ। କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ହଜାର ହାତ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜ୍ୟ କଲେ।

ସ ହି ଵର୍ଷାଯୁତଂ ତପ୍ତ୍ଵା ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍। ଦତ୍ତମାରାଧଯାମାସ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯୋଽତ୍ରିସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୩୨.

କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ ଓ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପୂଜା କଲେ।

ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତୋ ଵରାନ୍ ପ୍ରାଦାଚ୍ଚତୁରୋ ଭୂରିତେଜସଃ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ବାହୁସହସ୍ରନ୍ତୁ ସ ଵଵ୍ରେ ପ୍ରଥମଂ ଵରମ୍ ।। ୩୨.

ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ, ଯିଏ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଟି ଵର ଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ ହଜାର ହାତ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ।

ଅଧର୍ମ୍ମେ ଦୀଯମାନସ୍ଯ ସଦ୍ଭିସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଵାରଣମ୍। ଧର୍ମ୍ମେଣ ପୃଥିଵୀଞ୍ଜିତ୍ଵା ଧର୍ମ୍ମେଣୈଵାନୁପାଲନମ୍ ।। ୩୨.

ଅଧର୍ମ କାମରେ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବେ; ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଜିତିବେ ଓ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।

ସଂଗ୍ରାମାଂସ୍ତୁ ବହୂନ୍ ଜିତ୍ତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଚାରୀନ୍ ସହସ୍ରଶଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଦ୍ଧଯମାନସ୍ଯ ଵଧଃ ସ୍ଯାଦଧିକାଦ୍ରଣେ ।। ୩୨.

ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି ଓ ହଜାର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ଚାହିଲେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ, ସେଟି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ହେଉ।

ତେନେଯଂ ପୃଥିଵୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ସପ୍ତୋଦଧିପରିକ୍ଷିପ୍ତା କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵିଧିନା ଜନାଃ ।। ୩୨.

ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସହର ସହିତ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ଭୂମିକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୀତିରେ ଶାସନ କଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁସହସ୍ରନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତଃ କିଲ ଧୀମତଃ। ଯୌଦ୍ଧୋ ଧ୍ଵଜୋ ରଥଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ମାଯଯା ।। ୩୨.

ସେ ହଜାର ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧର ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲା।

ଦଶଯଜ୍ଞସହସ୍ରାଣି ତେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସପ୍ତସୁ। ନିରର୍ଗଲାଃ ସ୍ମ ନିର୍ଵୃତ୍ତାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୨.

ସେଇ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ, ଦଶ ହଜାର ଅବିରତ ଯଜ୍ଞ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ।

ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞା ମହାବାହୋସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ ଭୂରିତେଜସଃ। ସର୍ଵେ କାଞ୍ଚନଵେଦୀକାଃ ସର୍ଵେ ଯୂପୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୩୨.

ସେ ମହାବାହୁ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସୁନାର ବେଦି ଓ ସୁନାର ଯୂପ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା।

ସର୍ଵେ ଦେଵୈର୍ମ୍ମାହାଭାଗୈର୍ଵିମାନସ୍ଥୈରଲଂକୃତାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମେଵୋପଶୋଭିତାଃ ।। ୩୨.

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନେ ନିଜ ଵିମାନରେ ବସି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସବୁବେଳେ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଜଗୌ ଗାଥାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ନାରଦସ୍ତଥା। ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ମହିମାନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ।। ୩୨.

ସେ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ମହିମା ଦେଖି, ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ଏକ ଗୀତ ଗାଇଲେ।

ନ ନୂନଂ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଗତିଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଯଜ୍ଞୈର୍ଦାନୈସ୍ତପୋଭିଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ।। ୩୨.

ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ସାହସ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ମାନବ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସପ୍ତସୁ ସ ଵୈ ଖଡ୍ଗୀ ଵରଶରାସନୀ। ରଥୀ ରାଜାପ୍ଯନୁଚରୋଽନ୍ଯୋଽଗାଚ୍ଚୈଵାନୁଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୩୨.

ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ତଳୱାର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ ଧରି ରଥରେ ବସି, ସେ ଏକା ରାଜା ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସାଥୀ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

ଅନଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵାସୀନ୍ନ ଶୋକୋ ନ ଚ ଵିଭ୍ରମଃ। ପ୍ରଭାଵେଣ ମହାରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମ୍ମେଣ ରକ୍ଷତଃ ।। ୩୨.

ମହାରାଜଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାକୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ, କୌଣସି ସମ୍ପତ୍ତି ହାରାଇନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ନଥିଲା।

ପଞ୍ଚାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ସ ନରାଧିପଃ। ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଵାରାନ୍ ସମ୍ରାଟ୍ ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ବଭୂଵ ହ ।। ୩୨.

ସେ ନରାଧିପ, ସମ୍ରାଟ୍, ପଞ୍ଚାଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ବାର ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।

ସ ଏଵ ପଶୁପାଲୋଽଭୂତ୍ କ୍ଷେତ୍ରପାଲସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସ ଏଵ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଯୋଗିତ୍ଵାଦର୍ଜ୍ଜୁନୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୨.

ସେ ନିଜେ ପଶୁର ରକ୍ଷକ ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ଅର୍ଜୁନ ହେଇଥିଲେ।

ସ ଵୈ ବାହୁସହସ୍ରେଣ ଜ୍ଯାଘାତକଠିନେନ ଚ । ଭାତି ରଶ୍ମିସହସ୍ରେଣ ଶାରଦେନେଵ ଭାସ୍କରଃ ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା, ଧନୁଷ ର ତାଣିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହଜାର କିରଣରେ ଜ୍ୱଳି, ଶରତ୍କାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ସ ହି ନାଗସହସ୍ରେଣ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ ନରାଧିପଃ। କର୍କୋଟକସଭାଞ୍ଜିତ୍ଵା ପୁରୀଂ ତତ୍ର ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୩୨.

ସେ ନରାଧିପ, ମାହିଷ୍ମତୀରେ ହଜାର ଗଜ ନେଇ, କର୍କୋଟକ ସଭାକୁ ଜିତି, ସେଠାରେ ନିଜ ପୁରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ସ ଵୈ ଵେଗେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲାମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣଃ । କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ସୁଖୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲଞ୍ଚକାର ହ ।। ୩୨.

ବର୍ଷା ଋତୁର ସମୁଦ୍ରର ତେଜରେ, ପଦ୍ମ ପରି ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳି, ବର୍ଷାକାଳ ଆଣିଲେ।

ଲୁଲିତା କ୍ରୀଡତା ତେନ ହେମସ୍ରଗ୍ଦାମମାଲିନୀ। ଊର୍ମ୍ମିଭ୍ରୂକୁଟିସନ୍ନାଦା ଶଙ୍କିତାଭ୍ଯେତି ନର୍ମଦା ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ଖେଳା ଉପସ୍ଥାନରେ, ସୁନା ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ନର୍ମଦା, ତାଙ୍କ ତରଙ୍ଗ ଭୃକୁଟି ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟରେ ଆସିଥିଲା।

ପୁରା ସ ତାମନୁସରନ୍ନଵଗାଢୋ ମହାର୍ଣଵମ୍। ଚକାରୋଦ୍ଧୃତ୍ତ୍ଯ ଵେଲାନ୍ତଂ ସ କାଲଃ ପ୍ରାଵୃଣୋଦ୍ଵନମ୍ ।। ୩୨.

ପୂର୍ବରୁ, ସେ ନର୍ମଦାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ବନକୁ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆଣିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁ ସହସ୍ରେଣ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣେ ମହାଦଧୌ। ଭଵନ୍ତି ଲୀନା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ ପାତାଲସ୍ଥା ମହାସୁରାଃ ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲାବେଳେ, ପାତାଳରେ ଥିବା ମହା ଦେମନମାନେ ଡୁବି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇଗଲେ।