ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵ୍ରୀହିଯଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପଶଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ନାଲମେକସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମିତି ପଶ୍ଯନ୍ନ ମୁହ୍ଯତି ।। ୩୧.

ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଚାଉଳ, ଯବ, ସୁନା, ଗାଈ, ଓ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେସବୁ ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହା ଦେଖି କେହି ବି ମୁହଁ ହୁଏନାହିଁ।

ଯଦା ତୁ କୁରୁତେ ଭାଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତେଷୁ ପାଵକମ୍। କର୍ମ୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ତଦା ।। ୩୧.

ଯେତେବେଳେ କେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତାର ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଯଦା ପରାନ୍ନ ବିଭେତି ଯଦା ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ନ ବିଭ୍ଯତି। ଯଦା ନେଚ୍ଛତି ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ତଦା ।। ୩୧.

ଯେତେବେଳେ କେହି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ କରେନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଦ୍ୱେଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଯା ଦୁସ୍ତ୍ଯଜା ଦୁର୍ମ୍ମତିଭିର୍ଯା ନ ଜୀର୍ଯତି ଜୀର୍ଯ୍ଯତଃ। ଦୋଷାପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ରାଗସ୍ତାଂ ତୃଷ୍ଣାନ୍ତ୍ଯଜତଃ ସୁଖମ୍ ।। ୩୧.

ଯେ ତୃଷ୍ଣା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, ଯାହାର ଶେଷ ଦୁଃଖ ଏବଂ ନାଶ, ସେଇ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଯିଏ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଖୁସି ପାଏ।

ଜୀର୍ଯ୍ଯନ୍ତି ଜୀର୍ଯତଃ କୋଶା ଦନ୍ତା ଜୀର୍ଯନ୍ତି ଜର୍ଯିତଃ। ଜୀଵିତାଶା ଧନାଶା ଚ ଜୀର୍ଯ୍ଯତୋପି ନ ଜୀର୍ଯତି ।। ୩୧.

ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ଧନଭଣ୍ଡାର ତଳିଯାଏ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଓ ଧନ ପ୍ରତି ଆଶା, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏନାହିଁ।

ଯଚ୍ଚାକାମସୁଖଂ ଲୋକେ ଯଚ୍ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ମହତ୍ ସୁଖମ୍। ତୃଷ୍ଣାସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯୈଵ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍ ।। ୩୧.

ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ି ମିଳେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପାଉଥିବା ବଡ଼ ସୁଖ, ତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼ି ମିଳୁଥିବା ସୁଖ ଏହାର ଏକ ଶୋଳାଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରେନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜର୍ଷିଃ ସଦାରଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍। ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗେ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ଚ ମହାଯଶାଃ। ପାଲଯିତ୍ଵା ଵ୍ରତଶତଂ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୧.

ଏପରି କହି, ସେ ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଭୃଗୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି, ଶତ ଉପବାସ ରୁଖି, ସେଠାରେ ଏହି ମହାନ୍ୟତା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ଵଂଶାସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈତେ ପୁଣ୍ଯା ଦେଵର୍ଷିସତ୍କୃତାଃ। ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ପୃଥିଵୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୩୧.

ତାଙ୍କର ଏହି ପାଞ୍ଚ ଗୋତ୍ର ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନିତ; ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲେ।

ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଵାନାଯୁଷ୍ମାନ୍ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ଚ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଯଯାତେଶ୍ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ ପଠଞ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ।। ୩୧.

ଯୟାତିଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାନବ, ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଧନ୍ୟ, ସନ୍ତାନବାନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ହୁଏ।

ଯଦୋର୍ଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ଯୋତ୍ତମତେଝସଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୩୨.

ଏବେ ମୁଁ ଯଦୁଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିବି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୋ ମୁଖରୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଯଦୋଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ। ସହସ୍ରଜିଦଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କ୍ରୋଷ୍ଟୁର୍ନୀଲୋ ଜିତୋ ଲଘୁଃ ।। ୩୨.

ଯଦୁଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସହସ୍ରଜିତ୍ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁ, ନୀଳ, ଜିତ ଓ ଲଘୁ।

ସହସ୍ରଜିତ୍ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତଜିନ୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ସତଜିତ୍ସୁତା ଵିଖ୍ଯା ତାସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମିକାଃ ।। ୩୨.

ସହସ୍ରଜିତଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ରାଜା ଶତଜିତ୍। ଶତଜିତଙ୍କର ତିନିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅତି ଧାର୍ମିକ।

ହୈହଯଶ୍ଚ ହଯଶ୍ଚୈଵ ରାଜା ଵେଣୁହଯଶ୍ଚ ଯଃ। ହୈହଯସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ଧର୍ମ୍ମତତ୍ତ୍ଵ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୨.

ସେମାନେ ହେଲେ ହୈହୟ, ହୟ ଓ ରାଜା ବେଣୁହୟ। ହୈହୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଧର୍ମ୍ମତନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ କୀର୍ତ୍ତିସ୍ତୁ ସଂଜ୍ଞେଯସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସଂଜ୍ଞେଯସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ମହିଷ୍ମାନ୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୩୨.

ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରଙ୍କ ପିତା କୀର୍ତ୍ତିସ୍, ଏହିପରି ନାମରେ ସେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ସଂଜ୍ଞେୟଙ୍କ ପୁଅ ମହିଷ୍ମାନ୍ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ।

ଆସୀନ୍ମହିଷ୍ମତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଵାରାଣସ୍ଯଧିପୋ ରାଜା କଥିତଃ ପୂର୍ଵ ଏଵ ହି ।। ୩୨.

ମହିଷ୍ମାନଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟ, ସେ ଅତି ପ୍ରତାପୀ ଓ ବାରାଣସୀର ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବରୁ କଥା ହୋଇଛି।

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ଦୁର୍ମଦୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଦୁର୍ମଦସ୍ଯ ତତୋ ଧୀମାନ୍ କନ୍କୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୨.

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଦୁର୍ମଦ ନାମକ ରାଜା। ଦୁର୍ମଦଙ୍କ ପରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଙ୍କ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

କନକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ। କୃତ ଵୀର୍ଯଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯଃ କୃତଵର୍ମା ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୨.

କଙ୍କଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ କୃତବୀର୍ୟ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, କୃତବର୍ମା ଓ କୃତ।

କୃତୋ ଜାତଶ୍ଚତୁର୍ଥୋଽଭୂତ୍କୃତଵିର୍ଯାତ୍ତତୋଽର୍ଜୁନଃ। ଜଜ୍ଞେ ବାହୁସହସ୍ରେଣ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରୋ ନୃପଃ ।। ୩୨.

ଚାରିଥର ପୁଅ ଥିଲେ କୃତ। କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ହଜାର ହାତ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜ୍ୟ କଲେ।

ସ ହି ଵର୍ଷାଯୁତଂ ତପ୍ତ୍ଵା ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍। ଦତ୍ତମାରାଧଯାମାସ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯୋଽତ୍ରିସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୩୨.

କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ ଓ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପୂଜା କଲେ।

ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତୋ ଵରାନ୍ ପ୍ରାଦାଚ୍ଚତୁରୋ ଭୂରିତେଜସଃ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ବାହୁସହସ୍ରନ୍ତୁ ସ ଵଵ୍ରେ ପ୍ରଥମଂ ଵରମ୍ ।। ୩୨.

ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ, ଯିଏ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଟି ଵର ଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ ହଜାର ହାତ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ।

ଅଧର୍ମ୍ମେ ଦୀଯମାନସ୍ଯ ସଦ୍ଭିସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଵାରଣମ୍। ଧର୍ମ୍ମେଣ ପୃଥିଵୀଞ୍ଜିତ୍ଵା ଧର୍ମ୍ମେଣୈଵାନୁପାଲନମ୍ ।। ୩୨.

ଅଧର୍ମ କାମରେ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବେ; ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଜିତିବେ ଓ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।

ସଂଗ୍ରାମାଂସ୍ତୁ ବହୂନ୍ ଜିତ୍ତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଚାରୀନ୍ ସହସ୍ରଶଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଦ୍ଧଯମାନସ୍ଯ ଵଧଃ ସ୍ଯାଦଧିକାଦ୍ରଣେ ।। ୩୨.

ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି ଓ ହଜାର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ଚାହିଲେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ, ସେଟି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ହେଉ।

ତେନେଯଂ ପୃଥିଵୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ସପ୍ତୋଦଧିପରିକ୍ଷିପ୍ତା କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵିଧିନା ଜନାଃ ।। ୩୨.

ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସହର ସହିତ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ଭୂମିକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୀତିରେ ଶାସନ କଲେ।

ତସ୍ଯ ବାହୁସହସ୍ରନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତଃ କିଲ ଧୀମତଃ। ଯୌଦ୍ଧୋ ଧ୍ଵଜୋ ରଥଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ମାଯଯା ।। ୩୨.

ସେ ହଜାର ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧର ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲା।

ଦଶଯଜ୍ଞସହସ୍ରାଣି ତେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସପ୍ତସୁ। ନିରର୍ଗଲାଃ ସ୍ମ ନିର୍ଵୃତ୍ତାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୨.

ସେଇ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ, ଦଶ ହଜାର ଅବିରତ ଯଜ୍ଞ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ।

ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞା ମହାବାହୋସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ ଭୂରିତେଜସଃ। ସର୍ଵେ କାଞ୍ଚନଵେଦୀକାଃ ସର୍ଵେ ଯୂପୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୩୨.

ସେ ମହାବାହୁ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସୁନାର ବେଦି ଓ ସୁନାର ଯୂପ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା।

ସର୍ଵେ ଦେଵୈର୍ମ୍ମାହାଭାଗୈର୍ଵିମାନସ୍ଥୈରଲଂକୃତାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମେଵୋପଶୋଭିତାଃ ।। ୩୨.

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନେ ନିଜ ଵିମାନରେ ବସି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସବୁବେଳେ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଜଗୌ ଗାଥାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ନାରଦସ୍ତଥା। ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ମହିମାନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ।। ୩୨.

ସେ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ମହିମା ଦେଖି, ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ଏକ ଗୀତ ଗାଇଲେ।

ନ ନୂନଂ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଗତିଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଯଜ୍ଞୈର୍ଦାନୈସ୍ତପୋଭିଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ।। ୩୨.

ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ସାହସ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ମାନବ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।