ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅତିଥୀନନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପରିପାଲନୈଃ। ଆନୃଶଂସ୍ଯେନ ଶୂଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ଦସ୍ଯୂନ୍ ସଂନିଗ୍ରହେଣ ଚ ।। ୩୧.

ସେ ଅତିଥିମାନେଂକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ ଦେଇ, ବ୍ୟବସାୟୀମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଶୂଦ୍ରମାନେଂକୁ ଦୟା କରି, ଚୋରମାନେଂକୁ ଦମନ କଲେ।

ଧର୍ମ୍ମେଣ ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵା ଯଥାଵଦନୁରଞ୍ଜଯନ୍। ଯଯାତିଃ ପାଲଯାମାସ ସାକ୍ଷାଦିନ୍ଦ୍ର ଇଵାପରଃ ।। ୩୧.

ଯୟାତି ଧର୍ମରେ ରହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ କଲେ।

ସ ରାଜା ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଯୁଵା ଵିଷଯଗୋଚରଃ। ଅଵିରୋଧେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚଚାର ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜା, ସିଂହ ପରି ଚାଳ ଥିବା, ଯୁବକ ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ, ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିବା ଭାବେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ।

ସ ମାର୍ଗମାଣଃ କାମାନାମନ୍ତର୍ଦୋଷନିଦର୍ଶନାତ୍। ଵିଶ୍ଵାସହେତୋ ରେମେ ଵୈ ଵୈବ୍ରାଜେ ନନ୍ଦନେ ଵନେ ।। ୩୧.

ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ଭିତରେ ଥିବା ତ୍ରୁଟି ଓ ଦୋଷ ଦେଖି, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଆଶାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି ରହିଲେ।

ଅପଶ୍ଯତ୍ସ ଯଦା ତାଂ ଵୈ ଵର୍ଦ୍ଧମାନାଂ ନୃପସ୍ତଦା। ଗତ୍ଵା ପୂରୋଃ ସକାଶଂ ଵୈ ସ୍ଵାଂ ଜରା ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ।। ୩୧.

ଯେତେବେଳେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବୟସ୍କ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ ଓ ନିଜର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ କାମାଂସ୍ତୃପ୍ତଃ ଖିନ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ। କାଲଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ସସ୍ମାର ମନୁଜାଧିପଃ। ।। ୩୧.

ସେଇ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ରାଜା ତୃପ୍ତ ହେଲେ କିନ୍ତୁ କ୍ଲାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସମୟର ପ୍ରବାହକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।

ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାଯ କାଲଞ୍ଚ କଲାକାଷ୍ଠାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପୂର୍ଣଂ ମତ୍ତ୍ଵା ତତଃ କାଲଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ହ ।। ୩୧.

ସମୟ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଖ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଯଥାସୁଖଂ ଯଥୋତ୍ସାହଂ ଯଥାକାଲମରିଂଦମ। ସେଵିତା ଵିଷଯାଃ ପୁତ୍ର ଯୌଵନେନ ମଯା ତଵ ।। ୩୧.

ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରୁଥିବା ପୁଅ, ମୁଁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କଲି, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଓ ସମୟ ଥିଲା, ତୁମର ଯୌବନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି।

ପୂରୋ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଯୌଵନମ୍। ରାଷ୍ଟ୍ରଞ୍ଚ ନୃପଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରଂ କନୀଯସମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖା ଵର୍ଣା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୧.

ପୁରୁ, ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି; ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ତୁମ ନିଜ ଯୌବନ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ନେଉ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ପ୍ରତିପେଦେ ଜରାଂ ରାଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। ଯୌଵନଂ ପ୍ରତିପେଦେ ଚ ପୂରୁଃ ସ୍ଵଂ ପୁନରାତ୍ମନଃ ।। ୩୧.

ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ରାଜା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ପୁରୁ ନିଜ ଯୌବନ ପୁଣି ପାଇଲେ।

ଅଭିଷେକ୍ତୁକାମଞ୍ଚ ନୃପଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରଂ କନୀଯସମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖା ଵର୍ଣା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୧.

ସେ ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

କଥଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ନପ୍ତାରଂ ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ସୁତଂ ପ୍ରଭୋ। ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯଦୁମତିକ୍ରମ୍ଯ ପୂରୋ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯସି ।। ୩୧.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନାତି ଏବଂ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁଅ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କିପରି ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ?

ଯଦୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତଵ ସୁତୋ ଜାତସ୍ତମନୁ ତୁର୍ଵସୁଃ। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାଃ ସୁତୋ ଦ୍ରୁହ୍ଯୁସ୍ତନୋଽନୁଃ ପୂରୁରେଵ ଚ ।। ୩୧.

ତୁମ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାପରେ ତୁର୍ବସୁ; ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କର ପୁଅ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ତାପରେ ଅନୁ, ଏବଂ ପୁରୁ ମଧ୍ୟ।

କଥଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାନତିକ୍ରମ୍ଯ କନୀଯାନ୍ ରାଜ୍ଯମର୍ହତି । ଅତଃ ସମ୍ବୋଧଯାମି ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମ୍ମଂ ସମନୁପାଲଯ ।। ୩୧.

ବଡ଼ଭାଇମାନେ ଥିବାବେଳେ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇବ? ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି—ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କର।

ଯଯାତିରୁଵାଚ।। ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖା ଵର୍ଣାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଟଂ ପ୍ରତି ଯଥା ରାର୍ଷ୍ଟ୍ରଂ ନ ଦେଯଂ ମେ କଥଞ୍ଚନ ।। ୩୧.

ଯୟାତି କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, କେବେ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ମାତା ପିତ୍ରୋର୍ଵଚନକୃତ୍ସ ହି ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ମମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେନ ଯଦୁନା ନିଯୋଗୋ ନାନୁପାଲିତଃ ।। ୩୧.

ମାତା-ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିବା ପୁଅ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୋ ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁ ମୋ ଆଦେଶ ମାନିଲେ ନାହିଁ।

ପ୍ରତିକୂଲଂ ପିତୁର୍ଯଶ୍ଚ ନ ସ ପୁତ୍ରଃ ସତାଂ ମତଃ। ସ ପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଵଦ୍ ଯଶ୍ଚ ଵର୍ତ୍ତତେ ପିତୃମାତୃଷୁ ।। ୩୧.

ଯିଏ ବାପାଙ୍କ ବିପରୀତ କାମ କରେ, ସେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁଅ ନୁହେଁ; ଯିଏ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ପୁଅଭଳି ଆଦର କରେ, ସେଠାରେ ଠିକ୍ ପୁଅ ହେଉଛି।

ଯଦୁନାହମଵଜ୍ଞାତସ୍ତଥା ତୁର୍ଵସୁନାପି ଚ। ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଣା ଚାନୁନା ଚୈଵମପ୍ଯଵଜ୍ଞା କୃତା ଭୃଶମ୍ ।। ୩୧.

ମୁଁ ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବମାନିତ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ଭାବେ ବହୁତ ଅପମାନ ମୋତେ ମିଳିଛି।

ପୂରୁଣା ତୁ କୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ମାନିତଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। କନୀଯାନ୍ ମମ ଦାଯାଦୋ ଜରା ଯେନ ଧୃତା ମମ। ସର୍ଵକାମଃ ସର୍ଵକୃତଃ ପୂରୁଣା ପୁତ୍ରକାରିଣା ।। ୩୧.

କିନ୍ତୁ ପୁରୁ ମୋ କଥା ମାନିଛନ୍ତି ଓ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଆଦର କରିଛନ୍ତି; ସେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୋଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ପୁରୁ, ମୋ ପୁଅ, ସମସ୍ତ କାମ କରିଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ନିଭାଇଛନ୍ତି।

ଶୁକ୍ରେଣ ଚ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ କାଵ୍ଯେ ନୋଶନସା ସ୍ଵଯମ୍। ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ତ୍ଵାନୁଵର୍ତ୍ତେତ ସ ରାଜା ତେ ମହାମତେ ।। ୩୧.

ଶୁକ୍ର, ଅର୍ଥାତ୍ ଉଶନାସ୍ ମୁଁ ନିଜେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ: 'ଯିଏ ପୁଅ ତୁମକୁ ଅନୁସରିବ, ସେ ରାଜା ହେବ।'

ଭଵତୋଽନୁମତୋପ୍ଯେଵଂ ପୂରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରେଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍ । ଯଃପୁତ୍ରୋ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନୋ ମାତାପିତ୍ରୋର୍ହିତଃ ସଦା। ସର୍ଵମର୍ହତି କଲ୍ଯାଣଂ କନୀଯାନପି ସ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୧.

ତୁମମାନେ ମନ ଦେଲେ, ପୁରୁଙ୍କୁ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରାଯାଉ। ଯିଏ ପୁଅ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ମାତା-ପିତାଙ୍କ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସବୁ ଭଲ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯଦିଓ ସେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ; ସେଇ ପ୍ରଭୁ।

ଅର୍ହଃ ପୂରୁରିଦଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଯଃ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରିଯକୃତ୍ତଵ। ଵରଦାନେନ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ନ ଶକ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ତରମ୍ ।। ୩୧.

ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପୂରୁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ସେ ସବୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରିୟ କାମ କରେ। ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପୌରଜାନପଦୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈରିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାହୁଷସ୍ତଦା। ଅଭିଷିଚ୍ଯ ତତଃ ପୂରୁଂ ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରେ ସୁତମାତ୍ମନଃ ।। ୩୧.

ପ୍ରଜା ଓ ଦେଶବାସୀମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ, ତେବେ ନାହୁଷ ତାଙ୍କର ଏଇ ପୁଅ ପୂରୁଙ୍କୁ ନିଜ ଦେଶର ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଦିଶି ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ତୁର୍ଵସୁଂ ତୁ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍। ଦକ୍ଷିଣାପରତୋ ରାଜା ଯଦୁଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୩୧.

ସେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।

ପ୍ରତୀଚ୍ଯାମୁତ୍ତରସ୍ଯାଞ୍ଚ ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଞ୍ଚାନୁଞ୍ଚ ତାଵୁଭୌ। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂ ଯଯାତିସ୍ତୁ ଜିତ୍ତ୍ଵା ପୃଥ୍ଵୀଂ ସସାଗରାମ୍। ଵ୍ଯଭଜତ୍ ପଞ୍ଚଧା ରାଜା ପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନାହୁଷସ୍ତଦା ।। ୩୧.

ପ୍ରତିଚ୍ୟି ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ଯୟାତି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀ ଜିତି, ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ଭାଗି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ, ଓ ନାହୁଷ।

ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା। ଯଥାପ୍ରଦେଶଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୈର୍ଧର୍ମ୍ମେଣ ପ୍ରତିପାଲ୍ଯତେ ।। ୩୧.

ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସହରମାନେ ସମେତ, ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନାହୁଷସ୍ତଦା। ପୁତ୍ରସଂକ୍ରାମିତଶ୍ରୀସ୍ତୁ ପ୍ରୀତିମାନଭଵନ୍ନୃପଃ ।। ୩୧.

ଏଭଳି ଭାବରେ ନାହୁଷ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପାଖରେ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ସମ୍ପଦ ପୁଅମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେ ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଧନୁର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ପୃଷତ୍କାଂଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଞ୍ଚୈଵ ସୁତେଷୁ ତୁ। ପ୍ରୀତିମାନଭଵଦ୍ରାଜା ଭାରମାଵେଶ୍ଯ ବନ୍ଧୁଷୁ ।। ୩୧.

ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୁଅମାନେ ପାଖରେ ଦେଇ, ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ଭାର ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଖରେ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଅତ୍ର ଗାଥା ମହାରାଜ୍ଞା ପୁରା ଗୀତା ଯଯାତିନା। ଯୋଽଭିପ୍ରେତ୍ଯାହରନ୍ କାମାନ୍ କୂର୍ମୋଙ୍ଗାନୀଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୧.

ଏଠାରେ ମହାରାଜା ଯୟାତି ପୂର୍ବେ ଏକ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ— 'ଯିଏ ଏହି ଜୀବନ ଶେଷରେ ଇଚ୍ଛାମାନେକୁ କୁମିର ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭଳି ଅନ୍ତରେ ନେଇ ନିଏ...'