ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଈନ୍ଦ୍ରୋତୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯୋଽସୌ ମୁନିରୁଦାରଧୀଃ। ଯୋଜଯାମାସ ଚେନ୍ଦ୍ରୋତଃ ଶୌନକୋ ଜନମେଜଯମ୍। ଅଶ୍ଵମେଧେନ ରାଜାନଂ ପାଵନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ।। ୩୧.

ଏହି ଉଦାରମନା ମୁନି ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ମୁନି ଶୌନକଙ୍କ ପୁଅ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ପାବନତା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

ସ ଲୋହଗନ୍ଧୋ ଵ୍ଯନଶତ୍ତସ୍ଯାଵସଥମେତ୍ଯ ହ। ସ ଚ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵସୋଶ୍ଚେଦିପତେସ୍ତଥା ।। ୩୧.

ଲୋହଗନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଠାରୁ ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚେଦିରାଜ ବସୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।

ତତଃ ଶକ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟେନ ଲେଭେ ତସ୍ମାଦ୍ବୃହଦ୍ରଥଃ। ତତୋ ହତ୍ଵା ଜରାସନ୍ଧଂ ଭୀମସ୍ତଂ ରଥମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଦଦୌ ଵାସୁଦେଵାଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୌରଵନନ୍ଦନଃ ।। ୩୧.

ତାପରେ ଶକ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ସେଇ ରଥ ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପରେ ଭୀମ ଯରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ କୌରବନନ୍ଦନ ଭଳି ଭାବରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ସ ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଞ୍ଚ ଯଦୁମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।।୩୧.

ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ରାଜର୍ଷି ଯୟାତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଜରାଵଲୀ ଚ ମାଂ ତାତ ପଲିତାନି ଚ ପର୍ଯଗୁଃ । କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସଃ ଶାପାନ୍ନ ଚ ତୃପ୍ତୋଽସ୍ମି ଯୌଵନେ ।। ୩୧.

ହେ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଧଳା କେଶ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି। କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଯୁବକାଳରେ ତୃପ୍ତି ପାଇନି।

ତ୍ଵଂ ଯଦୋ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ। ଜରାଂ ମେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ତଂ ଯଦୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୩୧.

ହେ ଯଦୁ, ତୁମେ ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ତାହାର ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେଇ ନିଅ। ଏପରି କହିଲେ, ଯଦୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଅନିର୍ଦିଷ୍ଟା ମଯା ଭିକ୍ଷା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତା । ସା ଚ ଵ୍ଯାଯାମସାଧ୍ଯା ଵୈ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତେ ଜରାମ୍ ।। ୩୧.

ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ଯାହା କଠିନ ପରିଶ୍ରମରେ ମିଳେ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବିନି।

ଜରାଯା ବହଵୋ ଦୋଷା ପାନଭୋଜନକାରିଣଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜରାନ୍ନ ତେ ରାଜନ୍ ଗ୍ରହୀତୁମହମୁତ୍ସହେ ।। ୩୧.

ବୟସ୍ ହେଲେ ଅନେକ ଦୋଷ ଆସେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ପିଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ଅଧିକ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।

ସିତଶ୍ମଶ୍ରୁଧରୋ ଦୀନୋ ଜରଯା ଶିଥିଲୀକୃତଃ। ବଲୀ ସନ୍ନତଗାତ୍ରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶୋ ଦୁର୍ବଲାକୃତିଃ ।। ୩୧.

ଧଳା କେଶ ଓ ଧଳା ଦାଢି, ଦୁଃଖିତ ଓ ବୟସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ, ଯିଏ କେବେଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଜବୁତ ଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୟନୀୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ଅଶକ୍ତଃ କାର୍ଯକରଣେ ପରିଭୂତସ୍ତୁ ଯୌଵନେ। ମହୋପଭୀତିଭିଶ୍ଚୈଵ ତାଂ ଜରାନ୍ନାଭିକାମଯେ ।। ୩୧.

କୌଣସି କାମ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅବହେଳିତ, ଏବଂ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ—ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

ସନ୍ତି ତେ ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ମତ୍ତଃ ପ୍ରିଯତରା ନୃପ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁତ୍ରମନ୍ଯଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵୈ ।। ୩୧.

ତୁମ ପାଖରେ ମୋଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଅନେକ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା। ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ—ତୁମେ ଅନ୍ୟ ପୁଅକୁ ବାଛ।

ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଯଦୁନା ତୀଵ୍ରକୋପସମନ୍ଵିତଃ। ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଛୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତଂ ଗର୍ହଯନ୍ ସୁତମ୍ ।। ୩୧.

ଏପରି ଭାବରେ ଯଦୁଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ରାଜା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।

ଆଶ୍ରମଃ କଶ୍ଚ ଵାନ୍ଯୋଽସ୍ତି କୋ ଵା ଧର୍ମଵିଧିସ୍ତଵ। ମାମନାଦୃତ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଯଦାତ୍ଥ ନଵଦେଶିକ ।। ୩୧.

ତୁମର କେଉଁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, କିମ୍ବା କେଉଁ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ନୀତି ଅଛି, ଯାହା ଅନୁସରଣ କରୁଛ? ମୋତେ ଅବମାନ କରି, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଏମିତି କିପରି କହିପାରିଲା, ମନେ ହେଉଛି ନୂଆ ଶିକ୍ଷକ ପାଇଛ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଦୁଂ ରାଜା ଶଶାପୈନଂ ସ ମନ୍ଯୁମାନ୍ । ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯାଜ୍ଜାତୋ ଵଯଃ ସ୍ଵଂ ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି ।। ୩୧.

ଏପରି କହି, ଯଦୁଙ୍କୁ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୌବନ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛ।'

ତସ୍ମାନ୍ନ ରାଜ୍ଯଭାଗ୍ ମୂଢ ପ୍ରଜା ତେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତୁର୍ଵସୋ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ ।। ୩୧.

ତେଣୁ, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଅଂଶ ମିଳିବ ନାହିଁ, ତୁମର ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ତୁର୍ବସୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସହିତ ଏହି ପାପ ଗ୍ରହଣ କରୁ।

ତୁର୍ଵସୁରୁଵାଚ।। ନ କାମଯେ ଜରାଂ ତାତ ସାମଭୋଗପ୍ରଣାଶିନୀମ୍। ଜରାଯା ବହଵୋ ଦୋଷାଃ ପାନଭୋଜନକାରିଣଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜରାଂ ନ ତେ ରାଜନ୍ ଗ୍ରହୀତୁମହମୁତ୍ସହେ ।। ୩୧.

ତୁର୍ବସୁ କହିଲେ: 'ପିତା, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ବୟସ୍ ହେଲେ ଅନେକ ଦୋଷ ଆସେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ପିଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ଅଧିକ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'

ଯଯାତିରୁଵାଚ।। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯାଜ୍ଜାତୋ ଵଯଃ ସ୍ଵନ୍ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି। ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଜା ସମୁଚ୍ଛେଦଂ ତୁର୍ଵସୋ ତଵ ଯାସ୍ଯତି ।। ୩୧.

ୟୟାତି କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୌବନ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛ। ତେଣୁ, ତୁର୍ବସୁ, ତୁମର ବଂଶ ଛେଦ ହେବ।'

ଅସଙ୍କୀର୍ଣା ଚ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିଲୋମଵରେଷୁ ଚ। ପିଶିତାଦିଷୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ମୂଢ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୩୧.

ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ରହିବ, ବିପରୀତ ବିବାହରେ ଓ ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେବ, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଏପରି ରାଜା ହେବ।

ଗୁରୁ ଦାରପ୍ରସକ୍ତେଷୁ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତେଷୁ ଵା। ପଶୁଧର୍ମେଷୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୧.

ଗୁରୁଙ୍କର ଜନୀରେ ଆସକ୍ତ, ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ଅଛିଥିବା, ପଶୁ ସ୍ୱଭାବରେ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ସହିତ ଲିପ୍ତ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସୂତ ଉଵାଚ। ଏଵନ୍ତୁ ତୁର୍ଵସୁଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଯଯାତିଃ ସୁତମାତ୍ମନଃ। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାଃ ସୁତଂ ଦ୍ରୁହ୍ଯୁମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୧.

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ନିଜ ପୁଅକୁ, ଯୟାତି ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯୋ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଵର୍ଣରୂପଵିନାଶିନୀମ୍। ଜରାଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ଯୌଵନଂ ସ୍ଵନ୍ଦଦସ୍ଵ ମେ ।। ୩୧.

ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ତୁମେ ଜାତି ଓ ରୂପକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମର ଯୌବନ ମୋତେ ଦେଅ।

ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତେ ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ଯୌଵନମ୍। ସ୍ଵଞ୍ଚାଦାସ୍ଯାମି ବୂଯୋଽହଂ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ ।। ୩୧.

ତୁମର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମର ଯୌବନ ଫେରାଇ ଦେବି; ମୁଁ ପୁଣି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସହିତ ଏହି ପାପ ନେଇବି।

ଦ୍ରୁହ୍ଯୁରୁଵାଚ ନ ସଙ୍ଗଶ୍ଚାସ୍ଯ ଭଵତି ନ ଜରାଂ ତେନ କାମଯେ ।। ୩୧.

ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ କହିଲେ: ଏହା ସହିତ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

ଯଯାତିରୁଵାଚ।। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯାଜ୍ଜାତୋ ଵଯଃ ସ୍ଵନ୍ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି। ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ରୁହ୍ଯୋ ପ୍ରିଯଃ କାମୋ ନ ତେ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ।। ୩୧.

ୟୟାତି କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୌବନ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛ। ତେଣୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା କେବେ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ।'

ନୌପ୍ଲଵୋତ୍ତରସଞ୍ଚାରସ୍ତତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅରାଜଭ୍ରାଜଵଂଶସ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୩୧.

ସେଠାରେ କେବେ ନୌକା ଚାଲି ଆସିପାରିବ ନାହିଁ; ତୁମର ବଂଶ ସେଠାରେ ସଦା ରାଜା ବିନା ରହିବ।

ଅନୋ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ। ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରନ୍ତୁ ଚରେଯଂ ଯୌଵନେନ ତେ ।। ୩୧.

ଅନୁ, ତୁମେ ଏହି ପାପ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ନିଜେ ନେଉ। ଏଭଳି, ମୁଁ ତୁମର ଯୌବନ ଉପଭୋଗ କରି ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି।

ଅନୁରୁଵାଚ ନ ଜୁହୋତି ସ କାଲେଽଗ୍ନି ତାଂ ଜରାନ୍ନାବିକାମଯେ ।। ୩୧.

ଅନୁ କହିଲେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅଗ୍ନି ସମୟରେ ଜଳେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

ଯଯାତିରୁଵାଚ।। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯାଜ୍ଜାତୋ ଵଯଃ ସ୍ଵନ୍ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି। ଜରାଦୋଷସ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋଽଯଂ ତସ୍ମାତ୍ତେ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯତେ ।। ୩୧.

ଯୟାତି କହିଲେ, ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୌବନ ମୋତେ ଦେଉନାହଁ। ତୁମେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୋଷ କହିଛ, ତେଣୁ ଏହି ଦୋଷ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିଯିବ।

ପ୍ରଜା ଚ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵିନଶିଷ୍ଯତ୍ଯତସ୍ତଵ। ଅଗ୍ନିପ୍ରସ୍କନ୍ଦନପରସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯେଵ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୩୧.

ତୁମର ସନ୍ତାନ ଯୌବନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାରଣରେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ହେବ।