ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଞ୍ଚାନାଂ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଦେଵଯାନିମୁଶନସଃ ସୁତାଂ ଭାର୍ଯାମଵାପ ହ ।। ୩୧.

ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥିବୀର ରାଜା ଯୟାତି, ଉଶନସଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମାସୁରୀଂ ଚୈଵ ତନଯାଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ। ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଦେଵଯାନିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୧.

ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଓ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଞ୍ଚାନୁଞ୍ଚ ପୂରୁଞ୍ଚ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ । ଅଜୀଜନନ୍ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ ସୁତାନ୍ଦେଵସୁତୋପମାନ୍ ।। ୩୧.

ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ଦେବସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି ଶୂର ଜନ୍ମଦେଲେ।

ରଥନ୍ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୀତଃ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍। ଅସଙ୍ଗଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯମକ୍ଷଯୌ ଚ ମହେଷୁଧୀ ।। ୩୧.

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ, ସୁନାର, ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ ରଥ ଓ ବଡ଼ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।

ଯୁକ୍ତଂ ମନୋ ଜଵୈରଶ୍ଵୈର୍ଯେନ କନ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଵହତ୍। ସ ତେନ ରଥମୁଖ୍ଯେନ ଜିଗାଯ ଚ ତତୋ ମହୀମ୍ ।। ୩୧.

ମନ ତାଳରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ସେଇ ରଥରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କଲେ।

ଯଯାତିର୍ଯୁଧି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷୋ ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ । ପୌରଵାଣାଂ ନୃପାଣାଞ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୋଽଭଵଦ୍ରଥଃ ।। ୩୧.

ଯୟାତି ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପୌରବ ରାଜାଙ୍କର ରଥୀ ହେଲେ।

ଯୋଵତ୍ସୁଦେଶପ୍ରଭଵଃ କୌରଵୋ ଜନମେଜଯଃ। କୁରୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞଃ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ହ। ଜଗାମ ସ ରଥୋ ନାଶଂ ଶାପାଦ୍ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୧.

ଯେ ଜନମେଜୟ କୌରବ, କୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ନାତି, ଯିଏ ଭାଟ୍ସଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ରଥ ଧୀର ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ହି ସୁତଂ ବାଲଃ ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ହିଂସଯାମାସ ଲୋହଗନ୍ଧଂ ନରାଧିପମ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜା ଜନମେଜୟ, ଏଉଁ ଅବିବେକୀ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ ଥିବାବେଳେ, ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଲୋହଗନ୍ଧ ନାମକ ନରପତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି କଲେ।

ସ ଲୋହଗନ୍ଧୋ ରାଜର୍ଷିଃ ପରିଧାଵନ୍ନିତସ୍ତତଃ। ପୌରଜାନପଦୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ନ ଲେଭେ ଶର୍ମ କର୍ହିଚିତ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜର୍ଷି ଲୋହଗନ୍ଧ ଏଠାଠୁ ସେଠା ଭଗି ଚାଲିଲେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନି।

ତତଃ ସ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତୋ ନାଲଭତ୍ସଂଵିଦଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଶଶାପ ହେତୁକମୃଷିଂ ଶରଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା ।। ୩୧.

ତାପରେ ସେ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେ ହେତୁକ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ଈନ୍ଦ୍ରୋତୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯୋଽସୌ ମୁନିରୁଦାରଧୀଃ। ଯୋଜଯାମାସ ଚେନ୍ଦ୍ରୋତଃ ଶୌନକୋ ଜନମେଜଯମ୍। ଅଶ୍ଵମେଧେନ ରାଜାନଂ ପାଵନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ।। ୩୧.

ଏହି ଉଦାରମନା ମୁନି ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ମୁନି ଶୌନକଙ୍କ ପୁଅ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ପାବନତା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

ସ ଲୋହଗନ୍ଧୋ ଵ୍ଯନଶତ୍ତସ୍ଯାଵସଥମେତ୍ଯ ହ। ସ ଚ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵସୋଶ୍ଚେଦିପତେସ୍ତଥା ।। ୩୧.

ଲୋହଗନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଠାରୁ ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚେଦିରାଜ ବସୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।

ତତଃ ଶକ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟେନ ଲେଭେ ତସ୍ମାଦ୍ବୃହଦ୍ରଥଃ। ତତୋ ହତ୍ଵା ଜରାସନ୍ଧଂ ଭୀମସ୍ତଂ ରଥମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଦଦୌ ଵାସୁଦେଵାଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୌରଵନନ୍ଦନଃ ।। ୩୧.

ତାପରେ ଶକ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ସେଇ ରଥ ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପରେ ଭୀମ ଯରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ କୌରବନନ୍ଦନ ଭଳି ଭାବରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ସ ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଞ୍ଚ ଯଦୁମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।।୩୧.

ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ରାଜର୍ଷି ଯୟାତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଜରାଵଲୀ ଚ ମାଂ ତାତ ପଲିତାନି ଚ ପର୍ଯଗୁଃ । କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସଃ ଶାପାନ୍ନ ଚ ତୃପ୍ତୋଽସ୍ମି ଯୌଵନେ ।। ୩୧.

ହେ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଧଳା କେଶ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି। କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଯୁବକାଳରେ ତୃପ୍ତି ପାଇନି।

ତ୍ଵଂ ଯଦୋ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ। ଜରାଂ ମେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ତଂ ଯଦୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୩୧.

ହେ ଯଦୁ, ତୁମେ ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ତାହାର ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେଇ ନିଅ। ଏପରି କହିଲେ, ଯଦୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଅନିର୍ଦିଷ୍ଟା ମଯା ଭିକ୍ଷା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତା । ସା ଚ ଵ୍ଯାଯାମସାଧ୍ଯା ଵୈ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତେ ଜରାମ୍ ।। ୩୧.

ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ଯାହା କଠିନ ପରିଶ୍ରମରେ ମିଳେ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବିନି।

ଜରାଯା ବହଵୋ ଦୋଷା ପାନଭୋଜନକାରିଣଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜରାନ୍ନ ତେ ରାଜନ୍ ଗ୍ରହୀତୁମହମୁତ୍ସହେ ।। ୩୧.

ବୟସ୍ ହେଲେ ଅନେକ ଦୋଷ ଆସେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ପିଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ଅଧିକ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।

ସିତଶ୍ମଶ୍ରୁଧରୋ ଦୀନୋ ଜରଯା ଶିଥିଲୀକୃତଃ। ବଲୀ ସନ୍ନତଗାତ୍ରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶୋ ଦୁର୍ବଲାକୃତିଃ ।। ୩୧.

ଧଳା କେଶ ଓ ଧଳା ଦାଢି, ଦୁଃଖିତ ଓ ବୟସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ, ଯିଏ କେବେଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଜବୁତ ଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୟନୀୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ଅଶକ୍ତଃ କାର୍ଯକରଣେ ପରିଭୂତସ୍ତୁ ଯୌଵନେ। ମହୋପଭୀତିଭିଶ୍ଚୈଵ ତାଂ ଜରାନ୍ନାଭିକାମଯେ ।। ୩୧.

କୌଣସି କାମ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅବହେଳିତ, ଏବଂ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ—ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

ସନ୍ତି ତେ ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ମତ୍ତଃ ପ୍ରିଯତରା ନୃପ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁତ୍ରମନ୍ଯଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵୈ ।। ୩୧.

ତୁମ ପାଖରେ ମୋଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଅନେକ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା। ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ—ତୁମେ ଅନ୍ୟ ପୁଅକୁ ବାଛ।

ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଯଦୁନା ତୀଵ୍ରକୋପସମନ୍ଵିତଃ। ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଛୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତଂ ଗର୍ହଯନ୍ ସୁତମ୍ ।। ୩୧.

ଏପରି ଭାବରେ ଯଦୁଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ରାଜା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।

ଆଶ୍ରମଃ କଶ୍ଚ ଵାନ୍ଯୋଽସ୍ତି କୋ ଵା ଧର୍ମଵିଧିସ୍ତଵ। ମାମନାଦୃତ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଯଦାତ୍ଥ ନଵଦେଶିକ ।। ୩୧.

ତୁମର କେଉଁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, କିମ୍ବା କେଉଁ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ନୀତି ଅଛି, ଯାହା ଅନୁସରଣ କରୁଛ? ମୋତେ ଅବମାନ କରି, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଏମିତି କିପରି କହିପାରିଲା, ମନେ ହେଉଛି ନୂଆ ଶିକ୍ଷକ ପାଇଛ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଦୁଂ ରାଜା ଶଶାପୈନଂ ସ ମନ୍ଯୁମାନ୍ । ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯାଜ୍ଜାତୋ ଵଯଃ ସ୍ଵଂ ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି ।। ୩୧.

ଏପରି କହି, ଯଦୁଙ୍କୁ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୌବନ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛ।'

ତସ୍ମାନ୍ନ ରାଜ୍ଯଭାଗ୍ ମୂଢ ପ୍ରଜା ତେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତୁର୍ଵସୋ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ ।। ୩୧.

ତେଣୁ, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଅଂଶ ମିଳିବ ନାହିଁ, ତୁମର ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ତୁର୍ବସୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସହିତ ଏହି ପାପ ଗ୍ରହଣ କରୁ।

ତୁର୍ଵସୁରୁଵାଚ।। ନ କାମଯେ ଜରାଂ ତାତ ସାମଭୋଗପ୍ରଣାଶିନୀମ୍। ଜରାଯା ବହଵୋ ଦୋଷାଃ ପାନଭୋଜନକାରିଣଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜରାଂ ନ ତେ ରାଜନ୍ ଗ୍ରହୀତୁମହମୁତ୍ସହେ ।। ୩୧.

ତୁର୍ବସୁ କହିଲେ: 'ପିତା, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ବୟସ୍ ହେଲେ ଅନେକ ଦୋଷ ଆସେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ପିଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ଅଧିକ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'

ଯଯାତିରୁଵାଚ।। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯାଜ୍ଜାତୋ ଵଯଃ ସ୍ଵନ୍ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି। ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଜା ସମୁଚ୍ଛେଦଂ ତୁର୍ଵସୋ ତଵ ଯାସ୍ଯତି ।। ୩୧.

ୟୟାତି କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୌବନ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛ। ତେଣୁ, ତୁର୍ବସୁ, ତୁମର ବଂଶ ଛେଦ ହେବ।'

ଅସଙ୍କୀର୍ଣା ଚ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିଲୋମଵରେଷୁ ଚ। ପିଶିତାଦିଷୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ମୂଢ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୩୧.

ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ରହିବ, ବିପରୀତ ବିବାହରେ ଓ ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେବ, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଏପରି ରାଜା ହେବ।

ଗୁରୁ ଦାରପ୍ରସକ୍ତେଷୁ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତେଷୁ ଵା। ପଶୁଧର୍ମେଷୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୧.

ଗୁରୁଙ୍କର ଜନୀରେ ଆସକ୍ତ, ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ଅଛିଥିବା, ପଶୁ ସ୍ୱଭାବରେ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ସହିତ ଲିପ୍ତ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।