ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମିତ୍ରାଜ୍ଯୋତିସ୍ତୁ କନ୍ଯାଯାଂ ମରୁତସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞା ମୋକ୍ଷଦର୍ଶିନଃ ।। ୩୧.

ମିତ୍ରାଜ୍ୟୋତି ଝିଅ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମରୁତଙ୍କ ମିଳନରୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଖିଥିବା ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଗୃହଧର୍ମାଣି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ଯତିଧର୍ମମଵାପ୍ଯେହ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ ତେ ଗତାଃ ।। ୩୧.

ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ବିରାକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ହେଲେ; ଏଠାରେ ଯତି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ଅନପାଯସ୍ତତୋ ଜାତସ୍ତଦା ଧର୍ମପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜାତଃ ପ୍ରତିପକ୍ଷୋ ମହାତପାଃ ।। ୩୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନପାୟ ଜନ୍ମି, ସେ ଧର୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ତାଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମିଲେ।

ପ୍ରତିପକ୍ଷସୁତଶ୍ଚାପି ସଞ୍ଜଯୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଜଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଜଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। ୩୧.

ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଞ୍ଜୟ; ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଜୟ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଜୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଵିଜଯସ୍ଯ ଜଯଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ହର୍ଯନ୍ଦ୍ଵତଃ ସ୍ମୃତଃ । ହର୍ଯନ୍ଦୁତସ୍ତତୋ ରାଜା ସହଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୩୧.

ବିଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଜୟ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟନ୍ଦ୍ବ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ହର୍ୟନ୍ଦ୍ବଠାରୁ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ସହଦେବ ଜନ୍ମିଲେ।

ସହଦେଵସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅଦୀନ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଅଦୀନସ୍ଯ ଜଯତ୍ସେନସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଥ ସଂକୃତିଃ ।। ୩୧.

ସହଦେବଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଅଦୀନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଅଦୀନଙ୍କ ପୁଅ ଜୟସେନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଂକୃତି।

ସଂକୃତେରପି ଧର୍ମାତ୍ମା କୃତଧର୍ମା ମହାଯଶାଃ। ଇତ୍ଯେତେ କ୍ଷତ୍ର ଧର୍ମାଣୋ ନହୁଷସ୍ଯ ନିବୋଧତ ।। ୩୧.

ସଂକୃତିଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବଡ଼ ନାମୀ କୃତଧର୍ମ। ଏହିମାନେ ନହୁଷଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ, ଏହାକୁ ଜାଣ।

ନହୁଷସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦାଃ ଷଡିନ୍ଦ୍ରୋପମତେଜସଃ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ପିତୃକନ୍ଯାଯାଂ ଵିରଜାଯାଂ ମହୌଜସଃ ।। ୩୧.

ନହୁଷଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ଝିଅ ବିରଜାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଯତିର୍ଯଯାତିଃ ସଂଯାତିରାଯାତିଃ ପଞ୍ଚ ତୁଦ୍ଵଯଃ। ଯତିର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଵୈ ଯଯାତିସ୍ତୁ ତତୋଽଵରଃ ।। ୩୧.

ସେମାନେ ହେଲେ ଯତି, ଯୟାତି, ସଂୟାତି, ଆୟାତି ଓ ଦୁଇ ଜଣ ତୁଦ୍ବୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯତି ବଡ଼, ତାପରେ ଯୟାତି।

କାକୁତ୍ସ୍ଥକନ୍ଯାଂ ଗାଂ ନାମ ଲେଭେ ପତ୍ନୀଂ ଯତିସ୍ତଦା। ସଂଯାତିର୍ମୋ କ୍ଷମାସ୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ ।। ୩୧.

ସେ ସମୟରେ ଏକ ମୁନି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କର କନ୍ୟା ଗା ନାମକ ଝିଅକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ଦୟା ଓ ତ୍ୟାଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ହେଲେ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଞ୍ଚାନାଂ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଦେଵଯାନିମୁଶନସଃ ସୁତାଂ ଭାର୍ଯାମଵାପ ହ ।। ୩୧.

ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥିବୀର ରାଜା ଯୟାତି, ଉଶନସଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମାସୁରୀଂ ଚୈଵ ତନଯାଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ। ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଦେଵଯାନିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୧.

ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଓ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଞ୍ଚାନୁଞ୍ଚ ପୂରୁଞ୍ଚ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ । ଅଜୀଜନନ୍ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ ସୁତାନ୍ଦେଵସୁତୋପମାନ୍ ।। ୩୧.

ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ଦେବସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି ଶୂର ଜନ୍ମଦେଲେ।

ରଥନ୍ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୀତଃ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍। ଅସଙ୍ଗଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯମକ୍ଷଯୌ ଚ ମହେଷୁଧୀ ।। ୩୧.

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ, ସୁନାର, ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ ରଥ ଓ ବଡ଼ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।

ଯୁକ୍ତଂ ମନୋ ଜଵୈରଶ୍ଵୈର୍ଯେନ କନ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଵହତ୍। ସ ତେନ ରଥମୁଖ୍ଯେନ ଜିଗାଯ ଚ ତତୋ ମହୀମ୍ ।। ୩୧.

ମନ ତାଳରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ସେଇ ରଥରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କଲେ।

ଯଯାତିର୍ଯୁଧି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷୋ ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ । ପୌରଵାଣାଂ ନୃପାଣାଞ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୋଽଭଵଦ୍ରଥଃ ।। ୩୧.

ଯୟାତି ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପୌରବ ରାଜାଙ୍କର ରଥୀ ହେଲେ।

ଯୋଵତ୍ସୁଦେଶପ୍ରଭଵଃ କୌରଵୋ ଜନମେଜଯଃ। କୁରୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞଃ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ହ। ଜଗାମ ସ ରଥୋ ନାଶଂ ଶାପାଦ୍ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୧.

ଯେ ଜନମେଜୟ କୌରବ, କୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ନାତି, ଯିଏ ଭାଟ୍ସଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ରଥ ଧୀର ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ହି ସୁତଂ ବାଲଃ ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ହିଂସଯାମାସ ଲୋହଗନ୍ଧଂ ନରାଧିପମ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜା ଜନମେଜୟ, ଏଉଁ ଅବିବେକୀ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ ଥିବାବେଳେ, ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଲୋହଗନ୍ଧ ନାମକ ନରପତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି କଲେ।

ସ ଲୋହଗନ୍ଧୋ ରାଜର୍ଷିଃ ପରିଧାଵନ୍ନିତସ୍ତତଃ। ପୌରଜାନପଦୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ନ ଲେଭେ ଶର୍ମ କର୍ହିଚିତ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜର୍ଷି ଲୋହଗନ୍ଧ ଏଠାଠୁ ସେଠା ଭଗି ଚାଲିଲେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନି।

ତତଃ ସ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତୋ ନାଲଭତ୍ସଂଵିଦଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଶଶାପ ହେତୁକମୃଷିଂ ଶରଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା ।। ୩୧.

ତାପରେ ସେ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେ ହେତୁକ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ଈନ୍ଦ୍ରୋତୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯୋଽସୌ ମୁନିରୁଦାରଧୀଃ। ଯୋଜଯାମାସ ଚେନ୍ଦ୍ରୋତଃ ଶୌନକୋ ଜନମେଜଯମ୍। ଅଶ୍ଵମେଧେନ ରାଜାନଂ ପାଵନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ।। ୩୧.

ଏହି ଉଦାରମନା ମୁନି ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ମୁନି ଶୌନକଙ୍କ ପୁଅ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ପାବନତା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

ସ ଲୋହଗନ୍ଧୋ ଵ୍ଯନଶତ୍ତସ୍ଯାଵସଥମେତ୍ଯ ହ। ସ ଚ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵସୋଶ୍ଚେଦିପତେସ୍ତଥା ।। ୩୧.

ଲୋହଗନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଠାରୁ ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚେଦିରାଜ ବସୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।

ତତଃ ଶକ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟେନ ଲେଭେ ତସ୍ମାଦ୍ବୃହଦ୍ରଥଃ। ତତୋ ହତ୍ଵା ଜରାସନ୍ଧଂ ଭୀମସ୍ତଂ ରଥମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଦଦୌ ଵାସୁଦେଵାଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୌରଵନନ୍ଦନଃ ।। ୩୧.

ତାପରେ ଶକ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ସେଇ ରଥ ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପରେ ଭୀମ ଯରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ କୌରବନନ୍ଦନ ଭଳି ଭାବରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ସ ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଞ୍ଚ ଯଦୁମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।।୩୧.

ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ରାଜର୍ଷି ଯୟାତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଜରାଵଲୀ ଚ ମାଂ ତାତ ପଲିତାନି ଚ ପର୍ଯଗୁଃ । କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସଃ ଶାପାନ୍ନ ଚ ତୃପ୍ତୋଽସ୍ମି ଯୌଵନେ ।। ୩୧.

ହେ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଧଳା କେଶ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି। କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଯୁବକାଳରେ ତୃପ୍ତି ପାଇନି।

ତ୍ଵଂ ଯଦୋ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ। ଜରାଂ ମେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ତଂ ଯଦୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୩୧.

ହେ ଯଦୁ, ତୁମେ ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ତାହାର ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେଇ ନିଅ। ଏପରି କହିଲେ, ଯଦୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଅନିର୍ଦିଷ୍ଟା ମଯା ଭିକ୍ଷା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତା । ସା ଚ ଵ୍ଯାଯାମସାଧ୍ଯା ଵୈ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତେ ଜରାମ୍ ।। ୩୧.

ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ଯାହା କଠିନ ପରିଶ୍ରମରେ ମିଳେ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବିନି।

ଜରାଯା ବହଵୋ ଦୋଷା ପାନଭୋଜନକାରିଣଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜରାନ୍ନ ତେ ରାଜନ୍ ଗ୍ରହୀତୁମହମୁତ୍ସହେ ।। ୩୧.

ବୟସ୍ ହେଲେ ଅନେକ ଦୋଷ ଆସେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ପିଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ଅଧିକ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।

ସିତଶ୍ମଶ୍ରୁଧରୋ ଦୀନୋ ଜରଯା ଶିଥିଲୀକୃତଃ। ବଲୀ ସନ୍ନତଗାତ୍ରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶୋ ଦୁର୍ବଲାକୃତିଃ ।। ୩୧.

ଧଳା କେଶ ଓ ଧଳା ଦାଢି, ଦୁଃଖିତ ଓ ବୟସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ, ଯିଏ କେବେଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଜବୁତ ଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୟନୀୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।