ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ।। ଯଦ୍ଯେଵଂ ଚୋଦିତଃ ଶକ୍ର ତ୍ଵଯା ସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵ୍ଵମେଵ ହି। ନାଭଵିଷ୍ଯତ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ନାକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମମାନଘ ।। ୩୦.

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ — ହେ ଶକ୍ର, ଯଦି ଆପଣ ଏପରି ଆଗରୁ ମୋତେ କହିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନୁଚିତ କାମ କରିନଥାନ୍ତି, ହେ ପାପରହିତ।

ପ୍ରଯତିଷ୍ଯାମି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ତଦ୍ଧିତାର୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଯଥା ଭାଗଞ୍ଚ ରାଜ୍ଯଞ୍ଚ ଅଚିରାତ୍ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ ।। ୩୦.

ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ସେହି ଉପକାର ପାଇଁ ଯିବି, ଯେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଅଂଶ ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇପାରିବ।

ତଥା ଶକ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ମାଭୂତ୍ତେ ଵିକ୍ଲଵଂ ମନଃ। ତତଃ କର୍ମ୍ମ ଚକାରାସ୍ଯ ତେଜଃସଂଵର୍ଦ୍ଧନଂ ମହତ୍ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ଶକ୍ର, ମୁଁ ଯିବି, ତୁମ ମନ ଭୟଭୀତ ହେଉନାହିଁ। ତାପରେ ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବାରେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

ତେଷାଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିସଂମୋହମକରୋଦ୍ବୁଦ୍ଧିସତ୍ତମଃ। ତେ ଯଦା ସସୁତା ମୂଢା ରାଗୋତ୍ପନ୍ନ ଵିଧର୍ମ୍ମିଣଃ ।। ୩୦.

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷଶ୍ଚ ସଂଵୃତ୍ତା ହତଵୀର୍ଯ୍ଯପରାକ୍ରମାଃ। ତତୋ ଲେଭେ ସୁରୈଶ୍ଵର୍ଯମୈନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନଂ ତଥୋତ୍ତମମ୍ ।। ୩୦.

ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ବେଷୀ ଓ ଶକ୍ତି-ପ୍ରତାପ ହୀନ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।

ହତ୍ଵା ରଜିସୁତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍କାମକ୍ରୋଧପରାଯଣାନ୍। ଯ ଇଦଂ ପାଵନଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ଶତକ୍ରତୋଃ। ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଵା ରଜେର୍ଵାପି ନ ସ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୦.

ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମକ୍ରୋଧରେ ଲିନ ପୁଅମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଣ୍ଣିତ, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯିଏ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଭୋଗିନଥାଏ।

ମରୁତେନ କଥଂ କନ୍ଯା ରାଜ୍ଞେ ଦତ୍ତା ମହାତ୍ମନା। କିଂଵୀର୍ଯାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଜାତା ମରୁତକନ୍ଯକାଃ ।। ୩୧.

ମହାତ୍ମା ମରୁତ କେମିତି ଝିଅକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ମରୁତଙ୍କ ଝିଅଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ କେଉଁପରି ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ?

ଆହଵନ୍ ତଂ ମରୁତ୍ସୋମମନ୍ନକାମଃ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରମ୍। ମାସି ମାସି ମହାତେଜାଃ ଷଷ୍ଟିସଂଵତ୍ସରାନ୍ନୃପଃ ।। ୩୧.

ପ୍ରଜାପତି ରାଜା ମାସ ପ୍ରତି ମାସ, ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ଧରି, ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ମରୁତସୋମଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ।

ତେନ ତେ ମରୁତସ୍ତସ୍ଯ ମରୁତ୍ସୋମେନ ତୋଷିତାଃ। ଅକ୍ଷଯ୍ଯାନ୍ନଂ ଦଦୁଃ ପ୍ରୀତାଃ ସର୍ଵକାମପରିଚ୍ଛଦମ୍ ।। ୩୧.

ଏହି ଉପାସନାରେ ମରୁତମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ଅନ୍ନଂ ତସ୍ଯ ସକୃତ୍ପକ୍ଵମହୋରାତ୍ରେ ନ କ୍ଷୀଯତେ। କୋଟିଶୋ ଦୀଯମାନଂ ଚ ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯୋଦଯନାଦପି ।। ୩୧.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଥର ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତିରେ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଠାରୁ କୋଟି କୋଟି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ।

ମିତ୍ରାଜ୍ଯୋତିସ୍ତୁ କନ୍ଯାଯାଂ ମରୁତସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞା ମୋକ୍ଷଦର୍ଶିନଃ ।। ୩୧.

ମିତ୍ରାଜ୍ୟୋତି ଝିଅ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମରୁତଙ୍କ ମିଳନରୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଖିଥିବା ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଗୃହଧର୍ମାଣି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ଯତିଧର୍ମମଵାପ୍ଯେହ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ ତେ ଗତାଃ ।। ୩୧.

ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ବିରାକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ହେଲେ; ଏଠାରେ ଯତି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ଅନପାଯସ୍ତତୋ ଜାତସ୍ତଦା ଧର୍ମପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜାତଃ ପ୍ରତିପକ୍ଷୋ ମହାତପାଃ ।। ୩୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନପାୟ ଜନ୍ମି, ସେ ଧର୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ତାଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମିଲେ।

ପ୍ରତିପକ୍ଷସୁତଶ୍ଚାପି ସଞ୍ଜଯୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଜଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଜଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। ୩୧.

ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଞ୍ଜୟ; ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଜୟ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଜୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଵିଜଯସ୍ଯ ଜଯଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ହର୍ଯନ୍ଦ୍ଵତଃ ସ୍ମୃତଃ । ହର୍ଯନ୍ଦୁତସ୍ତତୋ ରାଜା ସହଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୩୧.

ବିଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଜୟ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟନ୍ଦ୍ବ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ହର୍ୟନ୍ଦ୍ବଠାରୁ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ସହଦେବ ଜନ୍ମିଲେ।

ସହଦେଵସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅଦୀନ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଅଦୀନସ୍ଯ ଜଯତ୍ସେନସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଥ ସଂକୃତିଃ ।। ୩୧.

ସହଦେବଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଅଦୀନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଅଦୀନଙ୍କ ପୁଅ ଜୟସେନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଂକୃତି।

ସଂକୃତେରପି ଧର୍ମାତ୍ମା କୃତଧର୍ମା ମହାଯଶାଃ। ଇତ୍ଯେତେ କ୍ଷତ୍ର ଧର୍ମାଣୋ ନହୁଷସ୍ଯ ନିବୋଧତ ।। ୩୧.

ସଂକୃତିଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବଡ଼ ନାମୀ କୃତଧର୍ମ। ଏହିମାନେ ନହୁଷଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ, ଏହାକୁ ଜାଣ।

ନହୁଷସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦାଃ ଷଡିନ୍ଦ୍ରୋପମତେଜସଃ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ପିତୃକନ୍ଯାଯାଂ ଵିରଜାଯାଂ ମହୌଜସଃ ।। ୩୧.

ନହୁଷଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ଝିଅ ବିରଜାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଯତିର୍ଯଯାତିଃ ସଂଯାତିରାଯାତିଃ ପଞ୍ଚ ତୁଦ୍ଵଯଃ। ଯତିର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଵୈ ଯଯାତିସ୍ତୁ ତତୋଽଵରଃ ।। ୩୧.

ସେମାନେ ହେଲେ ଯତି, ଯୟାତି, ସଂୟାତି, ଆୟାତି ଓ ଦୁଇ ଜଣ ତୁଦ୍ବୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯତି ବଡ଼, ତାପରେ ଯୟାତି।

କାକୁତ୍ସ୍ଥକନ୍ଯାଂ ଗାଂ ନାମ ଲେଭେ ପତ୍ନୀଂ ଯତିସ୍ତଦା। ସଂଯାତିର୍ମୋ କ୍ଷମାସ୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ ।। ୩୧.

ସେ ସମୟରେ ଏକ ମୁନି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କର କନ୍ୟା ଗା ନାମକ ଝିଅକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ଦୟା ଓ ତ୍ୟାଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ହେଲେ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଞ୍ଚାନାଂ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଦେଵଯାନିମୁଶନସଃ ସୁତାଂ ଭାର୍ଯାମଵାପ ହ ।। ୩୧.

ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥିବୀର ରାଜା ଯୟାତି, ଉଶନସଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମାସୁରୀଂ ଚୈଵ ତନଯାଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ। ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଦେଵଯାନିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୩୧.

ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଓ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଞ୍ଚାନୁଞ୍ଚ ପୂରୁଞ୍ଚ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ । ଅଜୀଜନନ୍ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ ସୁତାନ୍ଦେଵସୁତୋପମାନ୍ ।। ୩୧.

ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ଦେବସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି ଶୂର ଜନ୍ମଦେଲେ।

ରଥନ୍ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୀତଃ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍। ଅସଙ୍ଗଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯମକ୍ଷଯୌ ଚ ମହେଷୁଧୀ ।। ୩୧.

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ, ସୁନାର, ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ ରଥ ଓ ବଡ଼ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।

ଯୁକ୍ତଂ ମନୋ ଜଵୈରଶ୍ଵୈର୍ଯେନ କନ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଵହତ୍। ସ ତେନ ରଥମୁଖ୍ଯେନ ଜିଗାଯ ଚ ତତୋ ମହୀମ୍ ।। ୩୧.

ମନ ତାଳରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ସେଇ ରଥରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କଲେ।

ଯଯାତିର୍ଯୁଧି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷୋ ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ । ପୌରଵାଣାଂ ନୃପାଣାଞ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୋଽଭଵଦ୍ରଥଃ ।। ୩୧.

ଯୟାତି ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପୌରବ ରାଜାଙ୍କର ରଥୀ ହେଲେ।

ଯୋଵତ୍ସୁଦେଶପ୍ରଭଵଃ କୌରଵୋ ଜନମେଜଯଃ। କୁରୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞଃ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ହ। ଜଗାମ ସ ରଥୋ ନାଶଂ ଶାପାଦ୍ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୧.

ଯେ ଜନମେଜୟ କୌରବ, କୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ନାତି, ଯିଏ ଭାଟ୍ସଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ରଥ ଧୀର ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ହି ସୁତଂ ବାଲଃ ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ହିଂସଯାମାସ ଲୋହଗନ୍ଧଂ ନରାଧିପମ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜା ଜନମେଜୟ, ଏଉଁ ଅବିବେକୀ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ ଥିବାବେଳେ, ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଲୋହଗନ୍ଧ ନାମକ ନରପତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି କଲେ।

ସ ଲୋହଗନ୍ଧୋ ରାଜର୍ଷିଃ ପରିଧାଵନ୍ନିତସ୍ତତଃ। ପୌରଜାନପଦୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ନ ଲେଭେ ଶର୍ମ କର୍ହିଚିତ୍ ।। ୩୧.

ସେ ରାଜର୍ଷି ଲୋହଗନ୍ଧ ଏଠାଠୁ ସେଠା ଭଗି ଚାଲିଲେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନି।