ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତୁଲ୍ଯାଂ ଦେଵଵିଭୂତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ। ରମତେ ତତ୍ର ଵୈ ଦେଵୀ ରମମାଣେ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ମହାନ୍ତା ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭା ସମାନ, ସେଠାରେ ଦେବୀ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ନ ରତିଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦେଵୀ ଲଭତେ ଗୃହଵିସ୍ମଯାତ୍। ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୀଡାର୍ଥମୀଶାନୋ ଦେଵୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୦.

ଘରର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଖେଳ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ କଥା କହିଲେ।

ନାହଂ ଵେଶ୍ମ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଅଵିମୁକ୍ତଂ ହି ମେ ଗୃହମ୍। ପ୍ରହସ୍ଯୈନାମଥୋଵାଚ ଅଵିମୁକ୍ତଂ ହି ମେ ଗୃହମ୍ ।। ୩୦.

'ମୁଁ ଏହି ଘର ଛାଡିବିନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ମୋ ଘର।' ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଅବିମୁକ୍ତ ମୋ ଘର।'

ନାହଂ ଦେଵି ଗମିଷ୍ଯାମି ଗଚ୍ଛସ୍ଵେହ ରମାମ୍ଯହମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଦଵିମୁକ୍ତଂ ହି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵେନ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୩୦.

'ମୁଁ ଯିବିନାହିଁ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାଅ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହି ଆନନ୍ଦ କରିବି।' ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ କହିଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵାରାଣସୀ ଶପ୍ତା ଅଵିମୁକ୍ତଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଯସ୍ମିନ୍ ଵସତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ। ଯୁଗେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହ ଦେଵ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ବାରାଣସୀ ଶାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଅବିମୁକ୍ତ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ତିନି ଯୁଗ ଧରି ଦେବୀ ସହିତ ରହନ୍ତି।

ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ କଲୌ ଯାତି ତତ୍ପୁରନ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ। ଅନ୍ତର୍ହିତେ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରୀ ସା ଵସତେ ପୁନଃ ।। ୩୦.

କଳିଯୁଗରେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସହର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ସେ ସହର ଲୁଚିଯିବା ପରେ, ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟଏଠି ପୁଣି ବସିଥାଏ।

ଏଵଂ ଵାରାଣସୀ ଶପ୍ତା ନିଵେଶଂ ପୁନରାଗତା। ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତମୁତ୍ତମଧନ୍ଵିନାମ୍ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ଭାବେ, ବାରାଣସୀ ଶାପିତ ହେବା ପରେ ପୁଣି ତାହାର ପୁରୁଣା ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲା; ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ଶତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ପୁଅମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

ହତ୍ଵା ନିଵେଶଯାମାସ ଦିଵୋଦାସୋ ନରାଧିପଃ। ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯନ୍ତୁ ହୃତନ୍ତେନ ବଲୀଯସା ।। ୩୦.

ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ରାଜା ଦିବୋଦାସ ନିଜର ବସୋବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦଖଳ କଲେ।

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦୁର୍ଦମୋ ନାମ ନାମତଃ। ଦିଵୋଦାସେନ ବାଲେତି ଘୃଣଯା ସ ଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୩୦.

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ; ସେ ଛୋଟ ଥିଲେବୋଲି, ଦିବୋଦାସ ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ।

ଦିଵୋଦାସାଦୄଷଦ୍ଵତ୍ଯାଂ ଵୀରୋ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନଃ। ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ବାଲେନ ପ୍ରହୃତଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ପୁନଃ ।। ୩୦.

ଦିବୋଦାସ ଓ ଋଷଦ୍ୱତୀଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଇ ପୁଅ ଛୁଆଁ ଥିବାବେଳେ ପୁଣି ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

ଵୈରସ୍ଯାନ୍ତଂ ମହାରାଜ୍ଞା ତଦା ତେନ ଵିଧତ୍ସତା। ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଵତ୍ସୋ ଗର୍ଗଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୦.

ସେ ସମୟରେ ମହାରାଜା ଶତ୍ରୁତାର ସମାପ୍ତି କଲେ; ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଥିଲେ—ବତ୍ସ ଓ ଗର୍ଗ।

ଵତ୍ସପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଲର୍କସ୍ତୁ ସନ୍ନତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ । ଅଲର୍କଂ ପ୍ରତି ରାଜର୍ଷିର୍ଗୀତଶ୍ଲୋକୌ ପୁରାତନୌ ।। ୩୦.

ବତ୍ସଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅଲର୍କ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ସନ୍ନତି; ଅଲର୍କ ବିଷୟରେ ରାଜା ଋଷି ଦୁଇଟି ପୁରୁଣା ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରିଥିଲେ।

ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ। ଯୁଵା ରୂପେଣ ସମ୍ପନ୍ନୋ ହ୍ଯଲର୍କଃ କାଶିସତ୍ତମଃ ।। ୩୦.

ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଓ ଷଷ୍ଟି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କାଶୀମଧ୍ୟରେ ଅଲର୍କ ଯୁବା ରୂପରେ ଅବିଚଳ ରହିଥିଲେ।

ଲୋପାମୁଦ୍ରା ପ୍ରସାଦେନ ପରମାଯୁରଵାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୩୦.

ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।

ଶାପସ୍ଯାନ୍ତେ ମହାବାହୁର୍ହତ୍ଵା କ୍ଷେମକରାକ୍ଷସମ୍। ରମ୍ଯାମାଵାସଯାମାସ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ନୃପଃ ।। ୩୦.

ଶାପ ଶେଷରେ, ବଳଶାଳୀ ରାଜା କ୍ଷେମକର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି, ସୁନ୍ଦର ବାରାଣସୀ ସହରକୁ ନିଜ ନିବାସ କଲେ।

ସନ୍ନତେରପି ଦାଯାଦଃ ସୁନୀଥୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ସୁନୀଥସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦଃ ସୁକେତୁର୍ନାମ ଧାର୍ମ୍ମିକଃ ।। ୩୦.

ସନ୍ନତିଙ୍କର ଏକ ଧର୍ମିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁନୀଥ; ସୁନୀଥଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମିକ ସୁକେତୁ ଥିଲେ।

ସୁକେତୁତନଯଶ୍ଚାପି ଧର୍ମକେତୁରିତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଧର୍ମକେତୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦଃ ସତ୍ଯକେତୁର୍ମହାରଥଃ ।। ୩୦.

ସୁକେତୁଙ୍କର ପୁଅ ଧର୍ମକେତୁ ବୋଲି ପରିଚିତ; ଧର୍ମକେତୁଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାବୀର ସତ୍ୟକେତୁ ଥିଲେ।

ସତ୍ଯକେତୁସୁତଶ୍ଚାପି ଵିଭୁର୍ନାମ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ। ସୁଵିଭୁସ୍ତୁ ଵିଭୋଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁକୁମାରସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୦.

ସତ୍ୟକେତୁଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରଜାପତି ବିଭୁ; ବିଭୁଙ୍କର ପୁଅ ସୁବିଭୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁକୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସୁକୁମାରସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଃ ସ ଧାର୍ମ୍ମିକଃ। ଧୁଷ୍ଟକେତୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦୋ ଵେଣୁହୋତ୍ରଃ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ସୁକୁମାରଙ୍କର ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ସେ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ; ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରଜାପତି ବେଣୁହୋତ୍ର ଥିଲେ।

ଵେଣୁହୋତ୍ରସୁତଶ୍ଚାପି ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ଵୈ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ଗର୍ଗଭୂମିସ୍ତୁ ଵାତ୍ସ୍ଯୋ ଵତ୍ସସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୦.

ବେଣୁହୋତ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାର୍ଗ୍ୟ; ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଗର୍ଗଭୂମି, ବତ୍ସଙ୍କର ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ବାତ୍ସ୍ୟ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚୈଵ ତଯୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୁଧାର୍ମ୍ମିକାଃ। ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ସିଂହତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାଃ ।। ୩୦.

ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ, ପ୍ରବଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସିଂହ ପରି ସାହସୀ ଥିଲେ।

ଇତ୍ଯେତେ କାଶ୍ଯପାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ରଜେରପି ନିବୋଧତ। ରଜେଃ ପୁତ୍ରଶତାନ୍ଯାସନ୍ ପଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵତୋ ଭୁଵି। ରାଜେଯମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ କ୍ଷତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଭଯାଵହମ୍ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ଭାବେ କାଶ୍ୟପମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ଏବେ ରଜିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ରଜିଙ୍କର ପୃଥିବୀରେ ପାଞ୍ଚଶ ଶତ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଥିଲେ; ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ 'ରାଜେୟ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।

ତଦା ଦୈଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ସୁଦାରୁଣେ। ଦେଵାଶ୍ଚୈଵାସୁରାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୩୦.

ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଆଵଯୋର୍ଭଗଵାନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଜେତା କୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ବ୍ରୂହି ନଃ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକେଶ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ ।। ୩୦.

ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍‌ର ନାଥ, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ଆମ ଦୁହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ କିଏ ଜିତିବେ? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ।। ଯେଷାମର୍ଥାଯ ସଂଗ୍ରାମେ ରଜିରାତ୍ତାଯୁଧଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଯୋତ୍ସ୍ଯତେ ତେ ଵିଜେଷ୍ଯନ୍ତି ତ୍ରୀଲ୍ଲୋଁକାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୩୦.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରଜି ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ରଜିର୍ଯତସ୍ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତତୋ ଧୃତିଃ। ଯତୋ ଧୃତିସ୍ତତୋ ଧର୍ମୋ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜଯଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠାରେ ରଜି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଠାରେ ଧୃତି ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଧୃତି ଅଛି, ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଠାରେ ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।

ତଦ୍ଦେଵା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରଜେର୍ଜଯମ୍। ଅଭ୍ଯଯୁର୍ଜଯମିଚ୍ଛନ୍ତଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ରାଜସତ୍ତମମ୍ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ରଜିଙ୍କ ଜୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଜୟ ଆଶା କରି ରଜିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।

ତେ ହୃଷ୍ଟମନସଃ ଶର୍ଵେ ରାଜାନଂ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଊଚୁରସ୍ମଜ୍ଜଯାଯ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ଵରକାର୍ମୁକମ୍ ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଖୁସି ହୋଇ ରଜିଙ୍କୁ କହିଲେ — ଆମ ଜୟ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଧରନ୍ତୁ।

ରଜିରୁଵାଚ।। ଅହଞ୍ଜେଷ୍ଯାମି ନୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵାନ୍ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵାମି ଧର୍ମାତ୍ମା ତତୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ ।। ୩୦.

ରଜି କହିଲେ — ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହରାଇବି; ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବି ଓ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।