ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ମହାଦେଵଃ ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକାନଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ। ଵାସାର୍ଥଂ ରୋଚଯାମାସ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଵାରାଣସୀଂ ମହାତେଜାଃ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖି, ପୃଥିବୀରେ ବାସ ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାରାଣସୀ, ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚୟନ କଲେ।

ଦିଵୋ ଦାସେନ ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ନଗରୀଂ ଭଵଃ। ପାର୍ଶ୍ଵାସ୍ଥଂ ସ ସମାହୂଯ ଗଣେଶଂ କ୍ଷେମକଂ ବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୦.

ଦିବୋଦାସ ଏହି ନଗରରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଭବ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଗଣେଶଙ୍କୁ ଡାକି, କ୍ଷେମକଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଗଣେଶ୍ଵର ପୁରୀଙ୍ଗତ୍ଵା ସୂନ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀଂ କୁରୁ। ମୃଦୁନା ଚାବ୍ଯୁପାଯେନ ଅତିଵୀର୍ଯଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୩୦.

"ହେ ଗଣମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତୁମେ ନଗରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବାରାଣସୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କର; ମୃଦୁ ଉପାୟରେ କର, କାରଣ ସେ ରାଜା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।"

ତତୋ ଗତ୍ଵା ନିକୁମ୍ଭସ୍ତୁ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ପୁରା । ସ୍ଵପ୍ନେ ସନ୍ଦର୍ଶଯାମାସ ମଙ୍କନଂ ନାମ ନାପିତମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ ନିକୁମ୍ଭ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ମଙ୍କନ ନାମକ ଏକ ନାପିତଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦେଲେ।

ଶ୍ରେଯସ୍ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଥାନଂ ମେ ରୋଚଯାନଘ। ମଦ୍ରୂପାଂ ପ୍ରତିମାଂ କୃତ୍ଵା ନଗର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ନିଵେଶଯ ।। ୩୦.

"ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲ କରିଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ବାଛ, ହେ ନିର୍ମଳ। ମୋ ରୂପରେ ଏକ ପ୍ରତିମା ବନାଅ ଏବଂ ଏହି ନଗରରେ ସ୍ଥାପନ କର।"

ତଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ କାରିତଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ। ନଗରୀଦ୍ଵାର୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଜାନନ୍ତୁ ଯଥାଵିଧି ।। ୩୦.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ସବୁ କାମ କରାଇଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।

ପୂଜା ତୁ ମହତୀ ଚୈଵ ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ଗନ୍ଧୈର୍ଧୂପୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ବଡ଼ ପୂଜା ହୁଏ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦର୍ଶନୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ।

ଅନ୍ନପ୍ରଦାନଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ର ନିତ୍ଯମେଵ ଗଣେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଅନ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏଠାରେ ସଦା ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା।

ତତୋ ଵରସହସ୍ରାଣି ନଗରାଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ପୁତ୍ରାନ୍ ହିରଣ୍ଯମାଯୂଂଷି ସର୍ଵ୍ଵକାମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ତାପରେ ସେ ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ହଜାର ହଜାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ—ପୁଅ, ସୁନା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ।

ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ମହିଷୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସୁଯଶା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ପୁତ୍ରାର୍ଥମାଗତା ସାଧ୍ଵୀ ରାଜ୍ଞା ଦେଵୀ ପ୍ରଚୋଦିତା ।। ୩୦.

ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସୁୟଶା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପୁଅ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଆସିଥିଲେ।

ପୂଜାନ୍ତୁ ଵିପୁଲାଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵୀ ପୁତ୍ରାନଯାଚତ। ପୁନଃ ପୁନରଥାଗମ୍ଯ ବହୁଶଃ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍ ।। ୩୦.

ଦେବୀ ବଡ଼ ପୂଜା କରି ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପୁଅ ଲାଗି ତିନି ବାରି ଆସିଥିଲେ, ବହୁବାରି ଆସିଥିଲେ।

ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ନିକୁମ୍ଭଃ କାରଣେନ ତୁ। ରାଜା ଯଦି ତତ୍ କ୍ରୁଧ୍ଯେତ ତତଃ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୦.

ନିକୁମ୍ଭ କିଛି କାରଣରୁ ପୁଅ ଦେଉନଥିଲେ। ଯଦି ଏଥିରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ କିଛି ଘଟିବ।

ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ କ୍ରୋଧୋ ରାଜାନମାଵିଶତ୍। ଭୂତଂ ତ୍ଵିଦଂ ମହାଦ୍ଵାରି ନଗରାଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୩୦.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା। ସେ ନଗରର ବଡ଼ ଦ୍ୱାରେ ଏକ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଲେ।

ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵରାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ତୁ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ମାମକୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ନଗର୍ଯାଂ ମମ ଚୈଵ ତୁ ।। ୩୦.

ସେ ପ୍ରେମରେ ଶତଶଃ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଘଟୁନଥିଲା। ମୋ ଲୋକମାନେ ଏବଂ ମୋ ନଗରରେ ସେ ସଦା ପୂଜିତ।

ତତ୍ରାର୍ଚ୍ଚିତଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ଦେଵ୍ଯା ମେ ତତ୍ର କାରଣାତ୍ । ନ ଦଦାତି ଚ ପୁତ୍ରଂ ମେ କୃତଘ୍ନୋ ବହୁଭୋଜନଃ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ମୋ ରାଣୀ ବହୁବାରି ପୂଜା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ପୁଅ ଦେଲେନି। ବହୁ ଖାଉଥିବା ଅକୃତଜ୍ଞ।

ଅତୋ ନାର୍ହତି ପୂଜାନ୍ତୁ ମତ୍ସକାଶାତ୍ କଥଞ୍ଚନ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୩୦.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ମୋ ପକ୍ଷରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।

ଏଵଂ ତୁ ସଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମା ରାଜ କିଲ୍ବିଷୀ। ସ୍ଥାନଂ ଗଣପତେସ୍ତସ୍ଯ ନାଶଯାମାସ ଦୁର୍ମତିଃ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ଭାବେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ ରାଜା ଦୁର୍ମନା ଭାବରେ ଗଣପତିଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

ଭଗ୍ନମାଯତନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନମଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଯସ୍ମାଦୃତେଽପରାଧଂ ମେ ତ୍ଵଯା ସ୍ଥାନଂ ଵିନା ଶିତମ୍ ।। ୩୦.

ମନ୍ଦିର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ—'ମୋତେ ଅପରାଧ କରିଛୁ, ତୁମେ କାରଣ ବିନା ସ୍ଥାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ।'

ଅକସ୍ମାତ୍ ତୁ ପୁରୀ ଶୂନ୍ଯା ଭଵିତ୍ରୀ ତେ ନରାଧିପ। ତତସ୍ତେନ ତୁ ଶାପେନ ଶୂନ୍ଯା ଵାରାଣସୀ ତଥା ।। ୩୦.

'ଅଚାନକ ତୁମର ନଗର ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯିବ, ରାଜା। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା।'

ଶପ୍ତାଂ ପୁରୀଂ ନିକୁମ୍ଭସ୍ତୁ ମହାଦେଵମଥାନଯତ୍। ଶୂନ୍ଯାଂ ପୁରୀଂ ମହାଦେଵୋ ନିର୍ମ୍ମମେ ପରମାତ୍ମନା ।। ୩୦.

ନିକୁମ୍ଭ ନଗରକୁ ଶାପ ଦେଇ, ତାହାକୁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ। ମହାଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ସେହି ନଗରକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ।

ତୁଲ୍ଯାଂ ଦେଵଵିଭୂତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ। ରମତେ ତତ୍ର ଵୈ ଦେଵୀ ରମମାଣେ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ମହାନ୍ତା ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭା ସମାନ, ସେଠାରେ ଦେବୀ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ନ ରତିଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦେଵୀ ଲଭତେ ଗୃହଵିସ୍ମଯାତ୍। ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୀଡାର୍ଥମୀଶାନୋ ଦେଵୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୦.

ଘରର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଖେଳ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ କଥା କହିଲେ।

ନାହଂ ଵେଶ୍ମ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଅଵିମୁକ୍ତଂ ହି ମେ ଗୃହମ୍। ପ୍ରହସ୍ଯୈନାମଥୋଵାଚ ଅଵିମୁକ୍ତଂ ହି ମେ ଗୃହମ୍ ।। ୩୦.

'ମୁଁ ଏହି ଘର ଛାଡିବିନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ମୋ ଘର।' ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଅବିମୁକ୍ତ ମୋ ଘର।'

ନାହଂ ଦେଵି ଗମିଷ୍ଯାମି ଗଚ୍ଛସ୍ଵେହ ରମାମ୍ଯହମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଦଵିମୁକ୍ତଂ ହି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵେନ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୩୦.

'ମୁଁ ଯିବିନାହିଁ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାଅ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହି ଆନନ୍ଦ କରିବି।' ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ କହିଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵାରାଣସୀ ଶପ୍ତା ଅଵିମୁକ୍ତଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଯସ୍ମିନ୍ ଵସତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ। ଯୁଗେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହ ଦେଵ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ବାରାଣସୀ ଶାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଅବିମୁକ୍ତ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ତିନି ଯୁଗ ଧରି ଦେବୀ ସହିତ ରହନ୍ତି।

ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ କଲୌ ଯାତି ତତ୍ପୁରନ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ। ଅନ୍ତର୍ହିତେ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରୀ ସା ଵସତେ ପୁନଃ ।। ୩୦.

କଳିଯୁଗରେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସହର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ସେ ସହର ଲୁଚିଯିବା ପରେ, ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟଏଠି ପୁଣି ବସିଥାଏ।

ଏଵଂ ଵାରାଣସୀ ଶପ୍ତା ନିଵେଶଂ ପୁନରାଗତା। ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତମୁତ୍ତମଧନ୍ଵିନାମ୍ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ଭାବେ, ବାରାଣସୀ ଶାପିତ ହେବା ପରେ ପୁଣି ତାହାର ପୁରୁଣା ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲା; ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ଶତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ପୁଅମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

ହତ୍ଵା ନିଵେଶଯାମାସ ଦିଵୋଦାସୋ ନରାଧିପଃ। ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯନ୍ତୁ ହୃତନ୍ତେନ ବଲୀଯସା ।। ୩୦.

ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ରାଜା ଦିବୋଦାସ ନିଜର ବସୋବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦଖଳ କଲେ।

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦୁର୍ଦମୋ ନାମ ନାମତଃ। ଦିଵୋଦାସେନ ବାଲେତି ଘୃଣଯା ସ ଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୩୦.

ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ; ସେ ଛୋଟ ଥିଲେବୋଲି, ଦିବୋଦାସ ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ।