ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶପ୍ତା ହି ସା ପୁରୀ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ନିକୁମ୍ଭେନ ମହାତ୍ମନା। ଶୂନ୍ଯା ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ଭଵିତ୍ରୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୦.

ସେହି ନଗରକୁ ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବାରମ୍ବାର ଏହା ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ରହିବ।

ତସ୍ଯାନ୍ତୁ ଶପ୍ତମାତ୍ରାଯାଂ ଦିଵୋଦାସଃ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ। ଵିଷଯାନ୍ତେ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଗୋମତ୍ଯାଂ ସନ୍ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୩୦.

ସେଇ ଶାପ ଲାଗୁ ହେବା ସହିତ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦିବୋଦାସ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ ପାଖରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଗର ତିଆରି କଲେ।

ଋଷ ଊଚୁଃ।। ଵାରାଣସୀଂ କିମର୍ଥନ୍ତାଂ ନିକୁମ୍ଭଃ ଶପ୍ତଵାନ୍ ପୁରା। ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚାପି ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଶଶାପ ଯଃ ।। ୩୦.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ନିକୁମ୍ଭ ପୂର୍ବେ କାହିଁକି ବାରାଣସୀକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ? ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନିକୁମ୍ଭ କାହିଁକି ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଲେ?'

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଦିଵୋଦାସସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିର୍ନଗରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଵସତେ ସ ମହାତେଜାଃ ସ୍ଫୀତାଯାଂ ଵୈ ନରାଧିପଃ ।। ୩୦.

ସୂତ କହିଲେ: ରାଜା ଦିବୋଦାସ, ରାଜର୍ଷି, ଏହି ନଗର ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ରହିଲେ, ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଫୁଲିଫଳିଥିବା ନଗରରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ କୃତଦାରୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦେଵ୍ଯାଃ ସ ପ୍ରିଯକାମସ୍ତୁ ଵସାନଶ୍ଚ ସୁରାନ୍ତିକେ ।। ୩୦.

ସେଇ ସମୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।

ଦେଵାଜ୍ଞଯା ପାରିଷଦା ଵିଶ୍ଵରୂପାସ୍ତପୋଧନାଃ। ପୂର୍ଵୋକ୍ତୈ ରୂପଵିଶେଷସ୍ତୋଷଯନ୍ତି ମହେଶ୍ଵରୀମ୍ ।। ୩୦.

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣମାନେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ।

ହୃଷ୍ଯତି ତୈର୍ମହାଦେଵୋ ମେନା ନୈଵ ତୁ ହୃଷ୍ଯତି। ଜୁଗୁପ୍ସତେ ସା ନିତ୍ଯଞ୍ଚ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମେନା ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ।

ମମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତ୍ଵନାଚାରସ୍ତଵ ଭର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦରିଦ୍ରଃ ସର୍ଵ ଏଵେହ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଲଡତେଽନଘେ ।। ୩୦.

"ତୋର ପତି ମହେଶ୍ୱର ମୋ ପାଖରେ ଅନୁଚିତ; ସେ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର, ତଥାପି ଅସୁବିଧା ବିନା ରହୁଛନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳା।"

ମାତ୍ରା ତଥୋକ୍ତା ଵଚସା ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵବାଵାନ୍ନଚାକ୍ଷମତ୍। ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵରଦା ହରପାର୍ଶ୍ଵମଥାଗମତ୍ ।। ୩୦.

ମାଆଁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ହସି ଦେଇ, ଦାତ୍ରୀ ହୋଇ, ହରଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ଦେଵୀ ମହାଦେଵମଭାଷତ। ନେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ନଯ ମାଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍ ।। ୩୦.

ମନ୍ଦ ମୁହଁ କରି ଦେବୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ; ମୋତେ ତୁମର ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଯାଅ।"

ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ମହାଦେଵଃ ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକାନଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ। ଵାସାର୍ଥଂ ରୋଚଯାମାସ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଵାରାଣସୀଂ ମହାତେଜାଃ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖି, ପୃଥିବୀରେ ବାସ ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାରାଣସୀ, ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚୟନ କଲେ।

ଦିଵୋ ଦାସେନ ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ନଗରୀଂ ଭଵଃ। ପାର୍ଶ୍ଵାସ୍ଥଂ ସ ସମାହୂଯ ଗଣେଶଂ କ୍ଷେମକଂ ବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୦.

ଦିବୋଦାସ ଏହି ନଗରରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଭବ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଗଣେଶଙ୍କୁ ଡାକି, କ୍ଷେମକଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଗଣେଶ୍ଵର ପୁରୀଙ୍ଗତ୍ଵା ସୂନ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀଂ କୁରୁ। ମୃଦୁନା ଚାବ୍ଯୁପାଯେନ ଅତିଵୀର୍ଯଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୩୦.

"ହେ ଗଣମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତୁମେ ନଗରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବାରାଣସୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କର; ମୃଦୁ ଉପାୟରେ କର, କାରଣ ସେ ରାଜା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।"

ତତୋ ଗତ୍ଵା ନିକୁମ୍ଭସ୍ତୁ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ପୁରା । ସ୍ଵପ୍ନେ ସନ୍ଦର୍ଶଯାମାସ ମଙ୍କନଂ ନାମ ନାପିତମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ ନିକୁମ୍ଭ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ମଙ୍କନ ନାମକ ଏକ ନାପିତଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦେଲେ।

ଶ୍ରେଯସ୍ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଥାନଂ ମେ ରୋଚଯାନଘ। ମଦ୍ରୂପାଂ ପ୍ରତିମାଂ କୃତ୍ଵା ନଗର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ନିଵେଶଯ ।। ୩୦.

"ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲ କରିଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ବାଛ, ହେ ନିର୍ମଳ। ମୋ ରୂପରେ ଏକ ପ୍ରତିମା ବନାଅ ଏବଂ ଏହି ନଗରରେ ସ୍ଥାପନ କର।"

ତଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ କାରିତଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ। ନଗରୀଦ୍ଵାର୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଜାନନ୍ତୁ ଯଥାଵିଧି ।। ୩୦.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ସବୁ କାମ କରାଇଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।

ପୂଜା ତୁ ମହତୀ ଚୈଵ ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ଗନ୍ଧୈର୍ଧୂପୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ବଡ଼ ପୂଜା ହୁଏ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦର୍ଶନୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ।

ଅନ୍ନପ୍ରଦାନଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ର ନିତ୍ଯମେଵ ଗଣେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଅନ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏଠାରେ ସଦା ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା।

ତତୋ ଵରସହସ୍ରାଣି ନଗରାଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ପୁତ୍ରାନ୍ ହିରଣ୍ଯମାଯୂଂଷି ସର୍ଵ୍ଵକାମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ତାପରେ ସେ ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ହଜାର ହଜାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ—ପୁଅ, ସୁନା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ।

ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ମହିଷୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସୁଯଶା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ପୁତ୍ରାର୍ଥମାଗତା ସାଧ୍ଵୀ ରାଜ୍ଞା ଦେଵୀ ପ୍ରଚୋଦିତା ।। ୩୦.

ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସୁୟଶା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପୁଅ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଆସିଥିଲେ।

ପୂଜାନ୍ତୁ ଵିପୁଲାଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵୀ ପୁତ୍ରାନଯାଚତ। ପୁନଃ ପୁନରଥାଗମ୍ଯ ବହୁଶଃ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍ ।। ୩୦.

ଦେବୀ ବଡ଼ ପୂଜା କରି ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପୁଅ ଲାଗି ତିନି ବାରି ଆସିଥିଲେ, ବହୁବାରି ଆସିଥିଲେ।

ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ନିକୁମ୍ଭଃ କାରଣେନ ତୁ। ରାଜା ଯଦି ତତ୍ କ୍ରୁଧ୍ଯେତ ତତଃ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୦.

ନିକୁମ୍ଭ କିଛି କାରଣରୁ ପୁଅ ଦେଉନଥିଲେ। ଯଦି ଏଥିରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ କିଛି ଘଟିବ।

ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ କ୍ରୋଧୋ ରାଜାନମାଵିଶତ୍। ଭୂତଂ ତ୍ଵିଦଂ ମହାଦ୍ଵାରି ନଗରାଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୩୦.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା। ସେ ନଗରର ବଡ଼ ଦ୍ୱାରେ ଏକ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଲେ।

ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵରାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ତୁ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ମାମକୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ନଗର୍ଯାଂ ମମ ଚୈଵ ତୁ ।। ୩୦.

ସେ ପ୍ରେମରେ ଶତଶଃ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଘଟୁନଥିଲା। ମୋ ଲୋକମାନେ ଏବଂ ମୋ ନଗରରେ ସେ ସଦା ପୂଜିତ।

ତତ୍ରାର୍ଚ୍ଚିତଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ଦେଵ୍ଯା ମେ ତତ୍ର କାରଣାତ୍ । ନ ଦଦାତି ଚ ପୁତ୍ରଂ ମେ କୃତଘ୍ନୋ ବହୁଭୋଜନଃ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ମୋ ରାଣୀ ବହୁବାରି ପୂଜା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ପୁଅ ଦେଲେନି। ବହୁ ଖାଉଥିବା ଅକୃତଜ୍ଞ।

ଅତୋ ନାର୍ହତି ପୂଜାନ୍ତୁ ମତ୍ସକାଶାତ୍ କଥଞ୍ଚନ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୩୦.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ମୋ ପକ୍ଷରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।

ଏଵଂ ତୁ ସଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମା ରାଜ କିଲ୍ବିଷୀ। ସ୍ଥାନଂ ଗଣପତେସ୍ତସ୍ଯ ନାଶଯାମାସ ଦୁର୍ମତିଃ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ଭାବେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ ରାଜା ଦୁର୍ମନା ଭାବରେ ଗଣପତିଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

ଭଗ୍ନମାଯତନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନମଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଯସ୍ମାଦୃତେଽପରାଧଂ ମେ ତ୍ଵଯା ସ୍ଥାନଂ ଵିନା ଶିତମ୍ ।। ୩୦.

ମନ୍ଦିର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ—'ମୋତେ ଅପରାଧ କରିଛୁ, ତୁମେ କାରଣ ବିନା ସ୍ଥାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ।'

ଅକସ୍ମାତ୍ ତୁ ପୁରୀ ଶୂନ୍ଯା ଭଵିତ୍ରୀ ତେ ନରାଧିପ। ତତସ୍ତେନ ତୁ ଶାପେନ ଶୂନ୍ଯା ଵାରାଣସୀ ତଥା ।। ୩୦.

'ଅଚାନକ ତୁମର ନଗର ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯିବ, ରାଜା। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା।'