ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଣିମାଦିଯୁତା ସିଦ୍ଧିର୍ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତେନୈଵ ଚ ଶରୀରେଣ ଦେଵତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପ୍ରଭୋ। ଚାରୁମନ୍ତ୍ରୈର୍ଘୃତୈର୍ଗନ୍ଧୈର୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ରଖିବ। ସେଇ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୁମକୁ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ତ୍ର, ଘୃତ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବେ।

ଅଥ ଚ ତ୍ଵଂ ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଆଯୁର୍ଵେଦଂ ଵିଧାସ୍ଯସି। ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵୀ ହ୍ଯର୍ଥୋଽଯଂ ପ୍ରାଗ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵବ୍ଜଯୋନିନା ।। ୩୦.

ପୁଣି ତୁମେ ଆଉଥରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟଣା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅବଜଯୋନି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦ୍ଵାପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ। ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁରନ୍ତର୍ଦଘେ ତତଃ ।। ୩୦.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆସିଲେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦ୍ଵାପରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସୌନହୋତ୍ରଃ ସ କାଶିରାଟ୍। ପୁତ୍ରକାମ ସ୍ତପସ୍ତେପେ ନୃପୋ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ତଥା ।। ୩୦.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆସିଲାପରେ, କାଶିର ରାଜା ସୌନହୋତ୍ର ପୁଅ ଆଶାରେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।

ଅଜଂ ଦେଵନ୍ତୁ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ହ୍ଯାରିରାଧଯିଷୁର୍ନୃପଃ। ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ପ୍ରୀତୋ ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ନୃପମ୍ ।। ୩୦.

ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ରାଜା ଅଜ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧନ୍ୱନ୍ତରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେଲେ।

ନୃପ ଉଵାଚ।। ଭଗଵନ୍ ଯଦି ତୁଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଧୃତିମାନ୍ ଭଵ। ତଥେତି ସମନୁଜ୍ଞାଯ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୦.

ରାଜା କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବନ୍, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଏକ ଧୃତିଶୀଳ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।' ସେ ଏହାକୁ ମନ୍ଜୁରି କରି ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ଗେହେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେଵୋ ଧନ୍ଵନ୍ତରିସ୍ତଦା। କାଶିରାଜୋ ମହାରାଜଃ ସର୍ଵ୍ଵରୋଗପ୍ରଣାଶନଃ ।। ୩୦.

ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ। କାଶିର ରାଜା, ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ରୋଗର ନାଶକ ହେଲେ।

ଆଯୁର୍ଵେଦଂ ଭରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚକାର ସଭିଷକ୍କ୍ରିଯମ୍। ତମଷ୍ଟଧା ପୁନର୍ଵ୍ଯସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୩୦.

ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ତାହାର ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀ ରଚନା କଲେ। ସେ ଏହାକୁ ଆଠ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚାର କଲେ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିସୁତଶ୍ଚାପି କେତୁମାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଅଥ କେତୁମତଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଭୋ ଭୀମରଥୋ ନୃପଃ। ଦିଵୋଦାସ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଵାରାଣସ୍ଯଧିପୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୦.

ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ପୁଅ କେତୁମାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। କେତୁମାନ୍ ଙ୍କୁଠାରୁ ଭୀମରଥ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିବୋଦାସ ଭାରାଣସୀର ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ପୁରା। ଶୂନ୍ଯାଂ ଵିଵେଶଯାମାସ କ୍ଷେଣକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୩୦.

ସେଇ ସମୟରେ, କ୍ଷେଣକ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଶପ୍ତା ହି ସା ପୁରୀ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ନିକୁମ୍ଭେନ ମହାତ୍ମନା। ଶୂନ୍ଯା ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ଭଵିତ୍ରୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୦.

ସେହି ନଗରକୁ ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବାରମ୍ବାର ଏହା ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ରହିବ।

ତସ୍ଯାନ୍ତୁ ଶପ୍ତମାତ୍ରାଯାଂ ଦିଵୋଦାସଃ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ। ଵିଷଯାନ୍ତେ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଗୋମତ୍ଯାଂ ସନ୍ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୩୦.

ସେଇ ଶାପ ଲାଗୁ ହେବା ସହିତ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦିବୋଦାସ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ ପାଖରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଗର ତିଆରି କଲେ।

ଋଷ ଊଚୁଃ।। ଵାରାଣସୀଂ କିମର୍ଥନ୍ତାଂ ନିକୁମ୍ଭଃ ଶପ୍ତଵାନ୍ ପୁରା। ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚାପି ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଶଶାପ ଯଃ ।। ୩୦.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ନିକୁମ୍ଭ ପୂର୍ବେ କାହିଁକି ବାରାଣସୀକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ? ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନିକୁମ୍ଭ କାହିଁକି ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଲେ?'

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଦିଵୋଦାସସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିର୍ନଗରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଵସତେ ସ ମହାତେଜାଃ ସ୍ଫୀତାଯାଂ ଵୈ ନରାଧିପଃ ।। ୩୦.

ସୂତ କହିଲେ: ରାଜା ଦିବୋଦାସ, ରାଜର୍ଷି, ଏହି ନଗର ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ରହିଲେ, ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଫୁଲିଫଳିଥିବା ନଗରରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ କୃତଦାରୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦେଵ୍ଯାଃ ସ ପ୍ରିଯକାମସ୍ତୁ ଵସାନଶ୍ଚ ସୁରାନ୍ତିକେ ।। ୩୦.

ସେଇ ସମୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।

ଦେଵାଜ୍ଞଯା ପାରିଷଦା ଵିଶ୍ଵରୂପାସ୍ତପୋଧନାଃ। ପୂର୍ଵୋକ୍ତୈ ରୂପଵିଶେଷସ୍ତୋଷଯନ୍ତି ମହେଶ୍ଵରୀମ୍ ।। ୩୦.

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣମାନେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ।

ହୃଷ୍ଯତି ତୈର୍ମହାଦେଵୋ ମେନା ନୈଵ ତୁ ହୃଷ୍ଯତି। ଜୁଗୁପ୍ସତେ ସା ନିତ୍ଯଞ୍ଚ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମେନା ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ।

ମମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତ୍ଵନାଚାରସ୍ତଵ ଭର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦରିଦ୍ରଃ ସର୍ଵ ଏଵେହ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଲଡତେଽନଘେ ।। ୩୦.

"ତୋର ପତି ମହେଶ୍ୱର ମୋ ପାଖରେ ଅନୁଚିତ; ସେ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର, ତଥାପି ଅସୁବିଧା ବିନା ରହୁଛନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳା।"

ମାତ୍ରା ତଥୋକ୍ତା ଵଚସା ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵବାଵାନ୍ନଚାକ୍ଷମତ୍। ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵରଦା ହରପାର୍ଶ୍ଵମଥାଗମତ୍ ।। ୩୦.

ମାଆଁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ହସି ଦେଇ, ଦାତ୍ରୀ ହୋଇ, ହରଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ଦେଵୀ ମହାଦେଵମଭାଷତ। ନେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ନଯ ମାଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍ ।। ୩୦.

ମନ୍ଦ ମୁହଁ କରି ଦେବୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ; ମୋତେ ତୁମର ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଯାଅ।"

ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ମହାଦେଵଃ ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକାନଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ। ଵାସାର୍ଥଂ ରୋଚଯାମାସ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଵାରାଣସୀଂ ମହାତେଜାଃ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖି, ପୃଥିବୀରେ ବାସ ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାରାଣସୀ, ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚୟନ କଲେ।

ଦିଵୋ ଦାସେନ ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ନଗରୀଂ ଭଵଃ। ପାର୍ଶ୍ଵାସ୍ଥଂ ସ ସମାହୂଯ ଗଣେଶଂ କ୍ଷେମକଂ ବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୦.

ଦିବୋଦାସ ଏହି ନଗରରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଭବ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଗଣେଶଙ୍କୁ ଡାକି, କ୍ଷେମକଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଗଣେଶ୍ଵର ପୁରୀଙ୍ଗତ୍ଵା ସୂନ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀଂ କୁରୁ। ମୃଦୁନା ଚାବ୍ଯୁପାଯେନ ଅତିଵୀର୍ଯଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୩୦.

"ହେ ଗଣମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତୁମେ ନଗରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବାରାଣସୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କର; ମୃଦୁ ଉପାୟରେ କର, କାରଣ ସେ ରାଜା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।"

ତତୋ ଗତ୍ଵା ନିକୁମ୍ଭସ୍ତୁ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ପୁରା । ସ୍ଵପ୍ନେ ସନ୍ଦର୍ଶଯାମାସ ମଙ୍କନଂ ନାମ ନାପିତମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ ନିକୁମ୍ଭ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ମଙ୍କନ ନାମକ ଏକ ନାପିତଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦେଲେ।

ଶ୍ରେଯସ୍ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଥାନଂ ମେ ରୋଚଯାନଘ। ମଦ୍ରୂପାଂ ପ୍ରତିମାଂ କୃତ୍ଵା ନଗର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ନିଵେଶଯ ।। ୩୦.

"ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲ କରିଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ବାଛ, ହେ ନିର୍ମଳ। ମୋ ରୂପରେ ଏକ ପ୍ରତିମା ବନାଅ ଏବଂ ଏହି ନଗରରେ ସ୍ଥାପନ କର।"

ତଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ କାରିତଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ। ନଗରୀଦ୍ଵାର୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଜାନନ୍ତୁ ଯଥାଵିଧି ।। ୩୦.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ସବୁ କାମ କରାଇଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।

ପୂଜା ତୁ ମହତୀ ଚୈଵ ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ଗନ୍ଧୈର୍ଧୂପୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ବଡ଼ ପୂଜା ହୁଏ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦର୍ଶନୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ।

ଅନ୍ନପ୍ରଦାନଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ର ନିତ୍ଯମେଵ ଗଣେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଅନ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏଠାରେ ସଦା ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା।

ତତୋ ଵରସହସ୍ରାଣି ନଗରାଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ପୁତ୍ରାନ୍ ହିରଣ୍ଯମାଯୂଂଷି ସର୍ଵ୍ଵକାମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ତାପରେ ସେ ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ହଜାର ହଜାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ—ପୁଅ, ସୁନା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ।