ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦୃଷଦ୍ଵତୀସୁତଶ୍ଚାପି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାତ୍ତଥାଷ୍ଟକଃ। ଅଷ୍ଟକସ୍ଯ ସୁତୋ ଯୋ ହି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଜହ୍ନୁଗଣୋମଯା ।। ୨୯.

ଦୃଷଦ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଷ୍ଟକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲେ। ଅଷ୍ଟକଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ଜହ୍ନୁ ବଂଶର ଭାଗ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। କିଂ ଲକ୍ଷଣେନ ଧର୍ମେଣ ତପସେହ ଶ୍ରୁତେନ ଵା। ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦିଭିର୍ନୃପୈଃ ।। ୨୯.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ, ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ?

ଯେନ ଯୋନାଭିଧା ନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଗତାଃ । ଵିଶେଷଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତପସା ଦାନତସ୍ତଥା ।। ୨୯.

କେଉଁ ଉପାୟ କିମ୍ବା ଉତ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ଅର୍ଜନ କଲେ? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହା ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ହେଲା କି ନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀଦିଦମର୍ଥଵତ୍। ଅନ୍ଯାଯୋପଗତୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈରାହୃତ୍ଯ ଯଜନେ ଧିଯା। ଧର୍ମାଭିକାଂକ୍ଷୀ ଯଜତେ ନ ଧର୍ମଫଲମଶ୍ନୁତେ ।। ୨୯.

ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ— ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଆଣିଥିବା ଧନରେ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ଧର୍ମ ଲାଗି ଆଶା କରାଯାଏ, ସେଠି ଧର୍ମର ଫଳ କେବେ ମିଳେନାହିଁ।

ଧର୍ମ୍ମଂ ଚୈତଂ ସମାଖ୍ଯାଯ ପାପାତ୍ମା ପୁରୁଷାଧମଃ। ଦଦାତି ଦାନଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଲୋକାନାଂ ଦମ୍ଭକାରଣାତ୍ ।। ୨୯.

ଏହି ଧର୍ମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ଯିଏ ପାପୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ସେ ଲୋକମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦମ୍ଭ ଦେଖାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ।

ଜପଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ତୀଵ୍ରଂ ଧନଲୋଭାନ୍ନିରଙ୍କୁଶଃ। ରାଗମୋହାନ୍ଵିତୋ ହ୍ଯନ୍ତେ ପାଵନାର୍ଥଂ ଦଦାତି ଯଃ ।। ୨୯.

ଯିଏ ଅତି ତୀବ୍ର ଜପ କରି, ଧନର ଲୋଭରେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ରାଗ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଶେଷରେ ପବିତ୍ରତା ପାଇବାକୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ।

ତେନ ଦତ୍ତାନି ଦାନାନି ଅଫଲାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ତସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ହିଂସକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୨୯.

ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ଯିଏ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ହିଂସାକାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟମନା, ସେଠି କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।

ଏଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଧନଂ ମୋହାଦ୍ଦଦତୋ ଯଜତଶ୍ଚ ହ। ସକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣୋ ଦାନଂ ନ ତିଷ୍ଠତି ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୨୯.

ଏପରି ଭାବରେ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଦାନ ଟିକି ରହେନାହିଁ।

ନ୍ଯାଯାଗତାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ତୀର୍ଥେ ସମ୍ପ୍ରତିପାଦନମ୍। କାମାନନଭିସନ୍ଧାଯ ଯଜତେ ଚ ଦଦାତି ଚ ।। ୨୯.

କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଧନ ନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦିଆଯାଏ, ଫଳର ଆଶା ଛାଡ଼ି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ କରାଯାଏ।

ସ ଦାନଫଲମାପ୍ନୋତି ତଚ୍ଚ ଦାନଂ ସୁଖୋଦଯମ୍। ଦାନେନ ଭୋଗାନାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ସତ୍ଯେନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୨୯.

ସେ ଦାନର ଫଳ ପାଏ, ଏହି ଦାନ ସେଠି ସୁଖ ଆଣେ; ଦାନ ଦେଇ ସେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ତପସା ତୁ ସୁତପ୍ତେନ ଲୋକାନ୍ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ସ ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଲୋକେଷ୍ଵାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ।। ୨୯.

ଭଲ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରି ରହେ; ଏପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତତା ପାଏ।

ଦାନାଚ୍ଛ୍ରେଯାଂସ୍ତଥା ଯଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞାଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍ତଥା ତପଃ। ସଂନ୍ଯାସସ୍ତପସଃ ଶ୍ରେଯାଂସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଗୁରୁଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୯.

ଦାନ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତପସ୍ୟା ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ସନ୍ନ୍ୟାସ ତପସ୍ୟାଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଶ୍ରୃଯନ୍ତେ ହି ତପଃସିଦ୍ଧାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ନରପତିର୍ମାନ୍ଧାତା ସଂକୃତିଃ କପିଃ ।। ୨୯.

ଏହିପରି ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଣାଯାଏ— ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା, ମାନ୍ଧାତା, ସଂକୃତି, କପି।

କପେଶ୍ଚ ପୁରୁକୁତ୍ସଶ୍ଚ ସତ୍ଯଶ୍ଚାନୃହଵାନୃଥୁଃ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣୋଽମୀଢଶ୍ଚ ଭାଗାନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

କପିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁକୁତ୍ସ, ସତ୍ୟ, ଅନୃହବ, ଋତୁ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଅମୀଢ, ଭାଗ, ଅନ୍ୟସ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ।

କକ୍ଷୀଵଶ୍ଚୈଵ ଶିଜଯସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଚ ମହାରଥାଃ। ରଥୀତରଶ୍ଚ ରୁନ୍ଦଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଵୃଦ୍ଧାଦଯୋ ନୃପାଃ ।। ୨୯.

କକ୍ଷୀବ, ଶିଜୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ; ରଥୀତର, ରୁନ୍ଦ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ।

କ୍ଷାତ୍ରୋପେତାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତେ ତପସା ଋଷିତାଙ୍ଗତାଃ । ଏତେ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ସିଦ୍ଧିଂ ସୁମହତୀଙ୍ଗତାଃ। ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅଯୋର୍ଵଂଶଂ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨୯.

ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷି ହୋଇଥିଲେ; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜା ଋଷି ଭାବେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଅୟୁଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଏତେ ପୁତ୍ରା ମହାତ୍ମାନଃ ପଞ୍ଚୈଵାସନ୍ ମହାବଲାଃ। ସ୍ଵର୍ଭାନୁତନଯା ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରଭାଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ନୃପାଃ ।। ୩୦.

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମହାତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରଭାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏମାନେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ନହୁଷଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ପୁତ୍ରଧର୍ମ୍ମା ତତଃ ସ୍ମୃତଃ। ଧର୍ମ୍ମଵୃଦ୍ଧାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ସୁତହୋତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୩୦.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ନହୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ତାପରେ ପୁତ୍ରଧର୍ମ; ଧର୍ମବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସୁତହୋତ୍ର, ଯିଏ ବଡ଼ ଯଶସ୍ୱୀ।

ସୁତହୋତ୍ରସ୍ଯ ଦାଯାଦାସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମ୍ମିକାଃ। କାଶଃ ଶଲଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ତଥା ଗୃତ୍ସମଦଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୦.

ସୁତହୋତ୍ରଙ୍କ ତିନିଜଣ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ, ସବୁଠାରୁ ଧର୍ମିକ— କାଶ, ଶଲ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃତ୍ସମଦ।

ପୁତ୍ରୋ ଗୃତ୍ସମଦସ୍ଯାପି ଶୁନକୋ ଯସ୍ଯ ଶୌନକଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୦.

ଗୃତ୍ସମଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୁନକ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଶୌନକ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଏତସ୍ଯ ଵଂଶେ ସମ୍ଭୂତା ଵିଚିତ୍ରୈଃ କର୍ମ୍ମଭିର୍ଦ୍ଵିଜାଃ। ଶଲାତ୍ମଜୋ ହ୍ଯାର୍ଷ୍ଟିଷେଣଶ୍ଚରନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୦.

ଏହି ବଂଶରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଶଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚରିତ୍ର ଥିଲେ।

ଶୌନକାଶ୍ଚାର୍ଷ୍ଟିଷେଣାଶ୍ଚ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। କାଶସ୍ଯ କାଶଯୋ ରାଷ୍ଟଃ ପୁତ୍ରୋ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ତଥା ।। ୩୦.

ଶୌନକ ଓ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ, କାଶର ପୁଅ କାଶ ଓ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି।

ଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘତପସୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧନ୍ଵନ୍ତରିସ୍ତତଃ। ତପସା ସୁମହାତେଜା ଜାତୋ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅଥୈନମୃଷଯଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ସୂତଂ ଵାକ୍ଯମିମଂ ପୁନଃ ।। ୩୦.

ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ଙ୍କୁଠାରୁ ଧର୍ମ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ପରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁଠାରୁ ତପସ୍ଵୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରେ ଋଷିମାନେ ପୁଣି ସୂତଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। କଥଂ ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ଦ୍ଦେଵୋ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତତୋ ବ୍ରୂହି ପ୍ରିଯଂ ତଥା ।। ୩୦.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେବତା କିପରି ଏଠାରେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଭଲଭାବରେ କହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଧନ୍ଵନ୍ତରେଃ ସମ୍ଭଵୋଽଯଂ ଶ୍ରୂଯତାମିହ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ସ ସମ୍ଭୂତଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ମଥ୍ଯମାନେଽମୃତେ ପୁରା ।। ୩୦.

ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠାରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଯେତେବେଳେ ଅମୃତ ମଥନ ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଉତ୍ପନ୍ନଃ ସକଲାତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ସର୍ଵ୍ଵତଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯାଵୃତଃ। ସର୍ଵ୍ଵସଂସିଦ୍ଧକାଯଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଃ ସ୍ଥିତଃ। ଅଜସ୍ତ୍ଵମିତି ହୋଵାଚ ତସ୍ମାଦଜସ୍ତୁ ସଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୦.

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶ୍ରୀରେ ଆବୃତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଦେଖି, ଅଜ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଅଜ'। ଏହିଠାରୁ ସେ 'ଅଜ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଅଜଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତଂ ତନଯୋଽସ୍ମି ତଵ ପ୍ରଭୋ। ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଭାଗଂ ସ୍ଥାନଞ୍ଚ ମମ ଲୋକେ ସୁରୋତ୍ତମ ।। ୩୦.

ଅଜ କହିଲେ: 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ। ମୋତେ ଏହି ଲୋକରେ ଏକ ଅଂଶ ଓ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଥା ପ୍ରୋଵାଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ । କୃତୋ ଯଜ୍ଞଵିଭାଗସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞିଯୌର୍ହେ ସୁରୈସ୍ତଥା ।। ୩୦.

ସେପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି କହିଲେ: 'ଯଜ୍ଞର ବିଭାଗ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଯାଇଛନ୍ତି।'

ଵେଦେଷୁ ଵିଧିଯୁକ୍ତଞ୍ଚ ଵିଧିହୋତ୍ରଂ ମହର୍ଷିଭିଃ। ନ ଶକ୍ଯମିହ ହୋମୋ ଵୈ ତୁଲ୍ଯଂ କର୍ତ୍ତୁଂ କଦାଚନ ।। ୩୦.

ବେଦରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁ ହୋମ ନିୟମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହି ହୋମ କେବେ ଏଠାରେ ସମାନ ଭାବେ କରାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।