ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦଵର୍ଚସଃ। କୁଶାଶ୍ଵଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତାରଯଶୋଵସୁଃ ।। ୨୯.

କୁଶଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦ ତେଜସ୍ବୀ। ସେମାନେ କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅରଶୋବସୁ।

କୁଶସ୍ତମ୍ବସ୍ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ରାଜସତ୍ତମଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ଶତକ୍ରତୁମପଶ୍ଯତ ।। ୨୯.

କୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତମୁଗ୍ରତପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ସମର୍ଥଃ ପୁତ୍ରଜନନେ ସ୍ଵଯମେଵାସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ପୁଅ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।

ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସ୍ଵଯମେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଗାଧିର୍ନାମାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କୌଶିକଃ ପାକଶାସନଃ ।। ୨୯.

ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଗାଧି, ଯାହାକୁ କୌଶିକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଜନ୍ମିଲେ।

ପୌରୁକୁତ୍ସାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍। ତାଂ ଗାଧିପୁତ୍ରଃ କାଵ୍ଯାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୯.

ଗାଧିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକ ଧନ୍ୟା ଝିଅ ସତ୍ୟବତୀ ନାମର ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଗାଧି ଋଷି ଋଚୀକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଭର୍ତ୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସାଧଯାମାସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ସେଠାରୁ ଭାର୍ଗବ ଋଷି, ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ହବିଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।

ତଥା ଚାହୂଯ ସୁଧୃତିଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚରୁରଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ଚ ତେଶୁଭେ ।। ୨୯.

ତାପରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଋଚୀକ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହି ହବିଷ୍ୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଆ ଦୁଇଜଣେ ବ୍ୟବହାର କର।'

ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍‌, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେବେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।

ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍। ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁରେଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଧୃତିଶୀଳ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାମୃଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ତପସ୍ଯାଭିରତୋ ନିତ୍ଯମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୨୯.

ଏଭଳି କହି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୯.

ସେ ସମୟରେ ଗାଧି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେରେ, ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।

ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ସଦା। ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଵଚନମଵ୍ଯଗ୍ରା ହୃଷ୍ଟା ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ, ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥାକୁ ମାନିଥିବା, ଋଷିଙ୍କ ତିଆରି କରା ଦୁଇଟି ଚାରୁ ନେଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଏହା ମାଆଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

ମାତା ତୁ ତସ୍ଯୈ ଦୈଵେନ ଦୁହିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ଚରୁଂ ଦଦୌ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚରୁମଥାଜ୍ଞାନାଦାତ୍ମନଃ ସା ଚକାର ହ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ମାଆ ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ନିଜ ଚାରୁ ଝିଅକୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀ ଅଜ୍ଞାନରେ ନିଜ ଚାରୁ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ଗର୍ଭଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ଶୁଭମ୍। ଧାରଯାମାସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ।। ୨୯.

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଶୁଭ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେହ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଥିଲା।

ତମୃଚୀକସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାପ୍ଯନୁମୃଶ୍ଯ ଚ। ତଦାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୨୯.

ଋଚୀକ, ଏହା ଦେଖି ଏବଂ ଯୋଗବଳରେ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

ମାତୁଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ତେ ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା। ଜନିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ।। ୨୯.

ହେ ଶାନ୍ତ ସ୍୵ଭାବା, ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାର କାରଣରୁ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ତୁମ ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ହେବ।

ମାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଵାପି ତଥାଭୂତଂ ତପୋଧନମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତତ୍ର ସମର୍ପିତମ୍ ।। ୨୯.

ତୁମ ମାଆ ଏଭଳି ଏକ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ; କାରଣ ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇଛି।

ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା। ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପତିଂ ସୁତୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ତ୍ଵନ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ମୋ ପୁଅ ଏଭଳି ନ ହେଉ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନିତ ହେଉ,' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ନୈଷ ସଙ୍କଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥା ତ୍ଵଯା । ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ କାରଣାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବା, ଏହି ଇଚ୍ଛା ନ ମୁଁ କରିଛି, ନ ତୁମେ; ତୁମ ପୁଅ ପିତା ଓ ମାଆ ଦୁହିଁଙ୍କ କାରଣରୁ ଉଗ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।

ପୁନଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଵାକ୍ଯମେଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଇଚ୍ଛଁଲ୍ଲୋକାନପି ମୁନେ ସୃଜେଥାଃ କିଂ ପୁନଃ ସୁତମ୍ ।। ୨୯.

ପୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଚାହିଲେ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ; ତେବେ ଏକ ପୁଅ କାହିଁକି ନୁହେଁ?'

ଶମାତ୍ମକମୃଜୁଂ ଭର୍ତ୍ତଃ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି। କାମମେଵଂଵିଧଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଵଦ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୯.

ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସରଳ ପୁଅ ଦେବାକୁ ଉଚିତ; ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଏଭଳି ପୁଅ ମୋର ହେଉ।

ମଯ୍ଯନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ କର୍ତୁମେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତଃ ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ ସ ତସ୍ଯାସ୍ତପସୋ ବଲାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ମୋ ପକ୍ଷରେ ଏହା ଅନ୍ୟଭାବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

ପୁତ୍ରେ ନାସ୍ତି ଵିଶେଷୋ ମେ ପୌତ୍ରେ ଵା ଵରଵର୍ଣିନି। ତ୍ଵଯା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତଥା ଭଦ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୁଅ ଓ ନାତି ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ହେବ।

ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଵତୀ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍। ତପସ୍ଯଭିରତନ୍ଦାନ୍ତଂ ଜମଦଗ୍ନିଃ ଶମାତ୍ମକମ୍ ।। ୨୯.

ଏହିପରି, ସତ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ନିୟମିତ ଥିଲେ—ସେ ହେଲେ ଜମଦଗ୍ନି, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର।

ଭୃଗୋଶ୍ଚରୁଵିପର୍ଯାସେ ରୌଦ୍ରଵୈଷ୍ଣଵଯୋଃ ପୁରା। ଯମନାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ଜମଦଗ୍ନିରଜାଯତ ।। ୨୯.

ପୂର୍ବକାଳରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାର କାରଣରୁ, ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତୁ ଦାଯାଦଂ ଗାଧିଃ କୁଶିକନନ୍ଦନଃ। ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସହିତୋ (ସଵିତା) ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣାଵୃତଃ ।। ୨୯.

କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପାଇଁ, ସବିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ସା ହି ସତ୍ଯଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା। କୌଶିକୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ମହାନଦୀ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେ 'କୌଶିକୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ମହାନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କଲା।

ପରିସ୍ରୁତା ମହାଭାଗା କୌଶିକୀ ସରିତାଂ ଵରା। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶେ ତ୍ଵଭଵତ୍ସୁଵେଣୁର୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୯.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୌଶିକୀ ନଦୀ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସୁବେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା କାମଲୀ ନାମ ରେଣୁକା। ରେଣୁ କାଯାନ୍ତୁ କାମଲ୍ଯାଂ ତପୋଧୃତିସମନ୍ଵିତଃ। ଆର୍ଚୀକୋ ଜନଯାମାସ ଜମଦଗ୍ନିଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୨୯.

ସୁବେଣୁଙ୍କ ଧନ୍ୟ କନ୍ୟା ରେଣୁକାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ନାମ କାମଳୀ। କାମଳୀ ଓ ରେଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧୃତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା, ଋଚୀକଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ।