ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିଶ୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶତାଯୁଶ୍ଚ ଗତାଯୁଶ୍ଚୋର୍ଵଶୀସୁତାଃ। ଅମାଵସୋସ୍ତୁ ଵୈ ଜାତୋ ଭୀମୋ ରାଜାଥ ଵିଶ୍ଵଜିତ୍ ।। ୨୯.

ବିଶ୍ୱାୟୁ, ଶତାୟୁ ଓ ଗତାୟୁ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ପୁଅ। ଅମାବସୁଙ୍କ ଠାରୁ ଭୀମ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ ପରେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୀମସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ରାଜାସୀତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭଃ। ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୁ କାଞ୍ଚନସ୍ଯାପି ସୁହୋତ୍ରୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ମହିମାଶାଳୀ ଭୀମଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା କାଞ୍ଚନପ୍ରଭା ହେଲେ। କାଞ୍ଚନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ସୁହୋତ୍ର ଥିଲେ।

ସୁହୋତ୍ରସ୍ଯାଭଜ୍ଜହ୍ନୁଃ କେଶିକାଗର୍ଭସମ୍ଭଵଃ। ପ୍ରତିଗତ୍ଯ ତତୋ ଗଙ୍ଗା ଵିତତୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମ୍ମଣି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଜହ୍ନୁ, ଯିଏ କେଶିକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଂ ଦେଶଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍। ଗଙ୍ଗଯା ପ୍ଲାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୨୯.

ଭବିଷ୍ୟତର କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗା ସେଇ ଦେଶକୁ ବଡ଼ ଜଳରେ ଭରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଡୁବିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ।

ସୌହୋତ୍ରିର୍ଵରଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଙ୍ଗାଂ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଅସ୍ଯ ଗଙ୍ଗେଽଵଲେପସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ଫଲମଵାପ୍ନୁହି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ବରଦ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଅଭିମାନର ଫଳ ଏବେ ସତ୍ୱର ପାଇଯାଅ!'

ଏତତ୍ତେ ଵିଫଲଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୀତମମ୍ଭଃ କରୋମ୍ଯହମ୍। ରାଜର୍ଷିଣା ତତଃ ପୀତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରର୍ଷଯଃ ।। ୨୯.

'ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥ; ମୁଁ ଏହି ଜଳ ପିଯିବି,' ବରଦ କହିଲେ। ରାଜା ଋଷି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଯିବା ପରେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ

ଉପନିନ୍ଯୁର୍ମହାଭାଗା ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ ଜାହ୍ନଵୀମ୍। ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୌତ୍ରୀନ୍ତୁ କାଵେରୀଞ୍ଜହ୍ନୁରାଵହତ୍ ।। ୨୯.

ସେଇ ଧନ୍ୟମାନେ ଜହ୍ନବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ନାତି କାବେରୀଙ୍କୁ ଜହ୍ନୁ ଜଣାଇଥିଲେ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶାପେନ ଗଙ୍ଗା ଯେନ ଵିନିର୍ମମେ । କାଵେରୀଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଜହ୍ନୁଭାର୍ଯ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।। ୨୯.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠ କାବେରୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଜହ୍ନୁଶ୍ଚ ଦଯିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁହୋତ୍ରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍। କାଵେର୍ଯ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଅଜକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୯.

ଜହ୍ନୁ କାବେରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସୁହୋତ୍ର ନାମକ ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ଅଜକ।

ଅଜକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବଲାକାଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଗଯଃ ଶୀଲଃ କୁଶସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୯.

ଅଜକଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଯଶସ୍ବୀ ବଳାକାଶ୍ୱ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୀଳବାନ୍ ଗୟା, ଗୟାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ କୁଶ।

କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦଵର୍ଚସଃ। କୁଶାଶ୍ଵଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତାରଯଶୋଵସୁଃ ।। ୨୯.

କୁଶଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦ ତେଜସ୍ବୀ। ସେମାନେ କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅରଶୋବସୁ।

କୁଶସ୍ତମ୍ବସ୍ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ରାଜସତ୍ତମଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ଶତକ୍ରତୁମପଶ୍ଯତ ।। ୨୯.

କୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତମୁଗ୍ରତପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ସମର୍ଥଃ ପୁତ୍ରଜନନେ ସ୍ଵଯମେଵାସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ପୁଅ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।

ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସ୍ଵଯମେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଗାଧିର୍ନାମାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କୌଶିକଃ ପାକଶାସନଃ ।। ୨୯.

ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଗାଧି, ଯାହାକୁ କୌଶିକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଜନ୍ମିଲେ।

ପୌରୁକୁତ୍ସାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍। ତାଂ ଗାଧିପୁତ୍ରଃ କାଵ୍ଯାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୯.

ଗାଧିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକ ଧନ୍ୟା ଝିଅ ସତ୍ୟବତୀ ନାମର ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଗାଧି ଋଷି ଋଚୀକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଭର୍ତ୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସାଧଯାମାସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ସେଠାରୁ ଭାର୍ଗବ ଋଷି, ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ହବିଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।

ତଥା ଚାହୂଯ ସୁଧୃତିଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚରୁରଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ଚ ତେଶୁଭେ ।। ୨୯.

ତାପରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଋଚୀକ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହି ହବିଷ୍ୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଆ ଦୁଇଜଣେ ବ୍ୟବହାର କର।'

ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍‌, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେବେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।

ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍। ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁରେଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଧୃତିଶୀଳ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାମୃଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ତପସ୍ଯାଭିରତୋ ନିତ୍ଯମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୨୯.

ଏଭଳି କହି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୯.

ସେ ସମୟରେ ଗାଧି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେରେ, ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।

ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ସଦା। ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଵଚନମଵ୍ଯଗ୍ରା ହୃଷ୍ଟା ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ, ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥାକୁ ମାନିଥିବା, ଋଷିଙ୍କ ତିଆରି କରା ଦୁଇଟି ଚାରୁ ନେଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଏହା ମାଆଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

ମାତା ତୁ ତସ୍ଯୈ ଦୈଵେନ ଦୁହିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ଚରୁଂ ଦଦୌ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚରୁମଥାଜ୍ଞାନାଦାତ୍ମନଃ ସା ଚକାର ହ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ମାଆ ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ନିଜ ଚାରୁ ଝିଅକୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀ ଅଜ୍ଞାନରେ ନିଜ ଚାରୁ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ଗର୍ଭଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ଶୁଭମ୍। ଧାରଯାମାସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ।। ୨୯.

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଶୁଭ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେହ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଥିଲା।

ତମୃଚୀକସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାପ୍ଯନୁମୃଶ୍ଯ ଚ। ତଦାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୨୯.

ଋଚୀକ, ଏହା ଦେଖି ଏବଂ ଯୋଗବଳରେ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

ମାତୁଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ତେ ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା। ଜନିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ।। ୨୯.

ହେ ଶାନ୍ତ ସ୍୵ଭାବା, ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାର କାରଣରୁ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ତୁମ ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ହେବ।

ମାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଵାପି ତଥାଭୂତଂ ତପୋଧନମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତତ୍ର ସମର୍ପିତମ୍ ।। ୨୯.

ତୁମ ମାଆ ଏଭଳି ଏକ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ; କାରଣ ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇଛି।

ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା। ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପତିଂ ସୁତୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ତ୍ଵନ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ମୋ ପୁଅ ଏଭଳି ନ ହେଉ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନିତ ହେଉ,' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ନୈଷ ସଙ୍କଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥା ତ୍ଵଯା । ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ କାରଣାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବା, ଏହି ଇଚ୍ଛା ନ ମୁଁ କରିଛି, ନ ତୁମେ; ତୁମ ପୁଅ ପିତା ଓ ମାଆ ଦୁହିଁଙ୍କ କାରଣରୁ ଉଗ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।