ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋଽତ୍ରିର୍ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମକୋ ଶସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମଃ। ଷଷ୍ଠୋ ଵାସିଷ୍ଠପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵସୁମାନ୍ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ପୂଜ୍ୟ ଅତ୍ରି, ପଞ୍ଚମ ବ୍ରହ୍ମକ; ଛଠ ହେଉଛନ୍ତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ବସୁମାନ୍, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଵତ୍ସାରଃ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ସାଧୁସମ୍ମତାଃ। ଏତେ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧା ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସାମ୍ପ୍ରତେଽନ୍ତରେ ।। ୩.

ଭାତ୍ସର ଏବଂ କାଶ୍ୟପ—ଏହି ସାତଜଣ ନୀତିବାନ୍ ବୋଲି ମନ୍ୟ; ଏହି ସାତିଜଣ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଏହି ମଧ୍ୟକାଳରେ ଅଛନ୍ତି।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଶ୍ଚୈଵ ନାଭାଗୋ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିରେଵ ଚ। ନରିଷ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାଭ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏଵ ଚ ।। ୩.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନାଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି; ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନାଭ, ଏବଂ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

କରୁଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ଵସୁମାନ୍ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ। ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ତସ୍ଯୈତେ ନଵ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । କୀର୍ତ୍ତିତା ଵୈ ମଯା ହ୍ଯେତେ ସପ୍ତମଞ୍ଚୈତଦନ୍ତରମ୍ ।। ୩.

କରୁଷ ଏବଂ ପୃଷଧ୍ର, ନବମ ବସୁମାନ୍; ଏହିମାନେ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ନଉଟି ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କଲି, ଏହି ସପ୍ତମ ମଧ୍ୟକାଳ।

ଇତ୍ଯେଷ ଵୈ ମଯା ପାଦୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ କଥିତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ଣଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୩.

ଏଭଳି ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ କ୍ରମରେ କହିଲି; ଏବେ ଆଉ କଣ କହିବି?

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଦଂ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ କ୍ରାନ୍ତଂ ସୂତେନ ଧୀମତା। ଅତସ୍ତୃତୀଯଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପାଦଂ ଵୈ ଶାଂଶପାଯନଃ ।। ୪.

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୂତଙ୍କ ଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦ ଶୁଣି, ତାପରେ ଶୌନକ ତୃତୀୟ ପାଦ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

ପାଦ କ୍ରାନ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଯମନୁ ଷଙ୍ଗେଣ ଯସ୍ତ୍ଵଯା। ତୃତୀଯଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ପାଦଂ ସୋପୋଦ୍ଵାତଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତଯ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସୂତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ।। ୪.

ତୁମେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦ କହିଛ; ଏବେ ତୃତୀୟ ପାଦ ଏବଂ ତାହାର ଉପୋଦ୍ବାତ ସହ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ଏଭଳି କୁହିଲେ, ସୂତ ଅନ୍ତର୍ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।

କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ତୃତୀଯଞ୍ଚ ସୋପୋଦ୍ଵାତଂ ସଵିସ୍ତରମ୍। ପାଦଂ ସମୁଦଯାଦ୍ଵିପ୍ରା ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୪.

ମୁଁ ଏବେ ତୃତୀୟ ପାଦ ଉପୋଦ୍ବାତ ସହ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋ କଥାରେ ମୂଳ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଶୁଣ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେମଂ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ନିସର୍ଗଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୪.

ମହାତ୍ମା ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କର ଏହି ସମ୍ପ୍ରତି ମଧ୍ୟକାଳର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ କ୍ରମରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଚତୁର୍ଯୁଗୈକସପ୍ତତ୍ଯା ସଙ୍ଖ୍ଯାତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ। ସହ ଦେଵଗଣୈଶ୍ଚୈଵ ଋଷିଭିର୍ଦାନଵୈଃ ସହ ।। ୪.

ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଗଣନା କରାଯାଇଛି—ଚାରିଯୁଗର ଏକାତ୍ତର ସମୟ, ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସହିତ।

ପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭୂତଗଣୈସ୍ତଥା। ମାନୁଷୈଃ ପଶୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷିଭିଃ ସ୍ଥାଵରୈଃ ସହ ।। ୪.

ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଭୂତମାନେ, ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହ।

ମନ୍ଵାଦିକଂ ଭଵିଷ୍ଯାନ୍ତମାଖ୍ଯାନୈର୍ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ସର୍ଗଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତେ ।। ୪.

ମନୁର ଆରମ୍ଭରୁ ଭବିଷ୍ୟତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବହୁ ବିସ୍ତୃତ କଥା ସହିତ, ମୁଁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ବିବସ୍ବତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି।

ଆଦ୍ଯେ ମନ୍ଵନ୍ତରେଽତୀତାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକାଶ୍ଚ ଯେ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ସପ୍ତାସନ୍ ଯେ ମହର୍ଷଯଃ। ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେଽତୀତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ପୁନଃ ।। ୪.

ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମଧ୍ୟକାଳରେ ପୂର୍ବ ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି; ଚକ୍ଷୁଷ ମଧ୍ୟକାଳ ଅତିତ ହେବା ପରେ, ପୁଣି ବୈବସ୍ବତ ଆସିଲେ।

ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଋଷୀଣାଞ୍ଚ ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାଂ ମହୌଜସାମ୍। ଶାପାନ୍ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯାସୀତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪.

ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଋଷିମାନେ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଉପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଭୂଯଃ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତେ ଚ ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ସପ୍ତ ମାନସାଃ। ପୁତ୍ରତ୍ଵେ କଲ୍ପିତାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵଯମେଵ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।। ୪.

ପୁଣି ସେହି ସପ୍ତ ଋଷି, ସପ୍ତ ମନସା ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

ପ୍ରଜାସନ୍ତାନକୃଦ୍ଭିସ୍ତୈରୁତ୍ପଦ୍ଯଦ୍ଭିର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ପୁନଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତଃ ସର୍ଗୋ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪.

ସେମାନେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ, ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁଣି ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନକର୍ମଣାମ୍। ସମାସଵ୍ଯାସଯୋଗାଭ୍ଯାଂ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୪.

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ସନ୍ତାନକୁ ସଂକ୍ଷେପ ଏବଂ ବିସ୍ତାରରେ, ଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହିବି।

ଯେଷାମନ୍ଵଯସମ୍ଭୂତୈର୍ଲୋକୋଽଯଂ ସଚରାଚରଃ। ପୁନଃ ସ ପୂରିତଃ ସର୍ଗୋ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡିତଃ ।। ୪.

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବଂଶରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆଉଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସୃଷ୍ଟି ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଲା।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ସଂଶଯୋଽଭଵତ୍ । ତତସ୍ତଂ ସଂଶଯାଵିଷ୍ଟାଃ ସୂତଂ ସଂଶଯନିଶ୍ଚଯେ। ସତ୍କୃତ୍ଯ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ମୁନଯଃ ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ।। ୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେଇ ଋଷିମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ଭରିଯାଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ସୂତଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ପଚାରିଲେ।

କଥଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ସପ୍ତ ମାନସାଃ। ପୁତ୍ରତ୍ଵେ କଲ୍ପିତାଶ୍ଚୈଵ ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ। ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାଃ ସୂତ ପୌରାଣିକଃ ଶୁଭମ୍ ।। ୪.

ପୂର୍ବରୁ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ସପ୍ତ ମନସପୁତ୍ର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଭାବେ କିପରି ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି? ଏହି କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ମହାନ। ତାପରେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ମହାତେଜସ୍ବୀ ସୂତ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।

କଥଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧା ଯେ ଵୈ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ। ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ଵୈଵସ୍ଵତଂ କିଲ ।। ୪.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ସପ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ପୁଣି ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ?

ଭଵାଭିଶାପାତ୍ସଂଵିଦ୍ଧା ହ୍ଯପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତେ ତଦା ତପଃ। ଉପପନ୍ନା ଜନେ ଲୋକେ ସକୃଦାଗାମିନସ୍ତୁ ତେ ।। ୪.

ଭବଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏକଥର ଆସିବା ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଊଚୁଃ ସର୍ଵେ ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜନଲୋକେ ମହର୍ଷଯଃ। ଊଚୁରେଵ ମହାଭାଗା ଵାରୁଣେ ଵିତତେ କ୍ରତୌ ।। ୪.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଲେ; ଏହିପରି ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ ବାରୁଣୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ କଥା ହେଲେ।

ସର୍ଵେ ଵଯଂ ପ୍ରସୂଯାମଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ପିତାମହାତ୍ମଜାଃ ସର୍ଵେ ତତଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୪.

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପିତାମହଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବୁ; ଏହାରୁ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ଶପ୍ତାଃ ସପ୍ତାର୍ଥଂ ତେ ଭଵେନ ତୁ। ଜଜ୍ଞିରେ ଵୈ ପୁନସ୍ତେ ହ ଜନଲୋକାଦ୍ଦିଵଂ ଗତା ।। ୪.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଭବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ଲୋକର ହିତ ପାଇଁ ଶାପିତ ହେଲେ; ପରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ଲୋକରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

ଦେଵସ୍ଯ ମହତୋ ଯଜ୍ଞେ ଵାରୁଣୀଂ ବିଭ୍ରତସ୍ତନୁମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜୁହ୍ଵତଃ ଶୁକ୍ରମଗ୍ନୌ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜେପ୍ସଯା। ଋଷଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪.

ମହାଦେବଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ, ସେ ବାରୁଣୀ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏହିପରି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହିକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଭୃଗୁରଙ୍ଗିରା ମରୀଚିଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ। ଅତ୍ରିଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ଅଷ୍ଟୌ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ।। ୪.

ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ଏହି ଆଠଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର।

ତଥାସ୍ଯ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗତାଃ। ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵଷଟ୍କାରଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମାନ୍ ।। ୪.

ଏପରି, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହେଲେ, ସହିତ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ବଷଟ୍କାର।

ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତି ଚ ସାମାନି ଯଜୂଂଷି ଚ ସହସ୍ରଶଃ। ଋଗ୍ଵେଦ ଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ପଦକ୍ରମଵିଭୂଷିତଃ ।। ୪.

ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ସାମ ଓ ଯଜୁର୍ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ଋଗ୍ବେଦ ପଦକ୍ରମ ଶୋଭାରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା।