ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୃଣେ ନିତ୍ଯଂ ହି ସାଲୋକ୍ଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ।। ୨୯.

‘ମୁଁ ଚୟନ କରୁଛି—ମୁଁ ସଦା ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଲୋକରେ ବସିବି।’ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ କହି, ସେ ଵର ଚୟନ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ—‘ଏହିପରି ହେଉ।’

ସ୍ଥାଲୀମଗ୍ନେଃ ପୂରଯିତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଶ୍ଚ ତମବ୍ରୁଵନ୍। ଅନେନ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକନ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରାଧିପ ।। ୨୯.

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭାଡ଼ା ପୂରି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।’

ତମାଦାଯ କୁମାରନ୍ତୁ ନଗରାଯୋପଚକ୍ରମେ। ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ତମରଣ୍ଯାଞ୍ଚ ସ ପୁତ୍ରନ୍ତୁ ଗୃହଂ ଯଯୌ ।। ୨୯.

ପୁଅକୁ ନେଇ, ସେ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରଖି, ସେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।

ପୁନରାଦାଯ ଦୃଶ୍ଯାଗ୍ନିମଶ୍ଵତ୍ଥଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍। ସମୀପତସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥଂ ତତ୍ର ଵିସ୍ମିତଃ ।। ୨୯.

ପୁନଃ ଦୃଶ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ, ସେ ଏଠାରେ ଏକ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଦେଖିଲେ; ନିକଟରେ ଏହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵେଭ୍ଯସ୍ତଥାଖ୍ଯାତୁମଗ୍ନିନା ଗାଂ ଗତସ୍ତୁ ସଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମର୍ଥମଶିଲମରଣିଂ ତୁ ସମାଦିଶତ୍ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ଖବର ଦେବାକୁ, ଅଗ୍ନି ସହିତ ସେ ଗଲେ; ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅରଣି ତିଆରି କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲେ।

ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଦରଣିଂ କୃତ୍ଵା ମଥିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଯଥାଵିଧି। ତେନେଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସଲୋକଂ ନଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରାଧିପ। ମଥିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିଧା କୃତ୍ଵା ହ୍ଯଯଜତ୍ସ ନରାଧିପଃ ।। ୨୯.

ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅରଣି ତିଆରି କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି, ତୁମେ ଆମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ରାଜା। ଅଗ୍ନିକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, ରାଜା ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ଗତସ୍ତେଷାଂ ସଲୋକତାମ୍। ଵାସାଯ ଚ ସ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ସ ମହାରଥଃ। ଏକୋଽଗ୍ନିଃ ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଵୈ ଐଲସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତାନକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୨୯.

ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ, ସେ ମହାରଥୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଅଗ୍ନି ଥିଲା, ଏବଂ ଇଲା ଏହି ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ରାଜାସୀଦୈଲସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଦେଶେ ପୁଣ୍ଯତମେ ଚୈଵ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତେ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଇଲା ଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଦେଶରେ, ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ରାଜ୍ଯଂ ସ କାରଯାମାସ ପ୍ରଯାଗେ ପୃଥିଵୀ ପତିଃ। ଉତ୍ତରେ ଯାମୁନେ ତୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୯.

ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସେ ପ୍ରୟାଗରେ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଉତ୍ତର ଯମୁନା ତୀରରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ଷଡିନ୍ଦ୍ରୋପମତେଜସଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଲୋକେ ଵିଦିତା ଆଯୁର୍ଦ୍ଧୀମାନମାଵସୁଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କର ଛଅଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ହେଲେ ଆୟୁ, ଧୀମାନ, ଅମାବସୁ, ବିଶ୍ୱାୟୁ, ଶତାୟୁ ଓ ଗତାୟୁ।

ଵିଶ୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶତାଯୁଶ୍ଚ ଗତାଯୁଶ୍ଚୋର୍ଵଶୀସୁତାଃ। ଅମାଵସୋସ୍ତୁ ଵୈ ଜାତୋ ଭୀମୋ ରାଜାଥ ଵିଶ୍ଵଜିତ୍ ।। ୨୯.

ବିଶ୍ୱାୟୁ, ଶତାୟୁ ଓ ଗତାୟୁ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ପୁଅ। ଅମାବସୁଙ୍କ ଠାରୁ ଭୀମ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ ପରେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୀମସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ରାଜାସୀତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭଃ। ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୁ କାଞ୍ଚନସ୍ଯାପି ସୁହୋତ୍ରୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ମହିମାଶାଳୀ ଭୀମଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା କାଞ୍ଚନପ୍ରଭା ହେଲେ। କାଞ୍ଚନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ସୁହୋତ୍ର ଥିଲେ।

ସୁହୋତ୍ରସ୍ଯାଭଜ୍ଜହ୍ନୁଃ କେଶିକାଗର୍ଭସମ୍ଭଵଃ। ପ୍ରତିଗତ୍ଯ ତତୋ ଗଙ୍ଗା ଵିତତୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମ୍ମଣି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଜହ୍ନୁ, ଯିଏ କେଶିକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଂ ଦେଶଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍। ଗଙ୍ଗଯା ପ୍ଲାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୨୯.

ଭବିଷ୍ୟତର କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗା ସେଇ ଦେଶକୁ ବଡ଼ ଜଳରେ ଭରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଡୁବିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ।

ସୌହୋତ୍ରିର୍ଵରଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଙ୍ଗାଂ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଅସ୍ଯ ଗଙ୍ଗେଽଵଲେପସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ଫଲମଵାପ୍ନୁହି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ବରଦ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଅଭିମାନର ଫଳ ଏବେ ସତ୍ୱର ପାଇଯାଅ!'

ଏତତ୍ତେ ଵିଫଲଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୀତମମ୍ଭଃ କରୋମ୍ଯହମ୍। ରାଜର୍ଷିଣା ତତଃ ପୀତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରର୍ଷଯଃ ।। ୨୯.

'ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥ; ମୁଁ ଏହି ଜଳ ପିଯିବି,' ବରଦ କହିଲେ। ରାଜା ଋଷି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଯିବା ପରେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ

ଉପନିନ୍ଯୁର୍ମହାଭାଗା ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ ଜାହ୍ନଵୀମ୍। ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୌତ୍ରୀନ୍ତୁ କାଵେରୀଞ୍ଜହ୍ନୁରାଵହତ୍ ।। ୨୯.

ସେଇ ଧନ୍ୟମାନେ ଜହ୍ନବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ନାତି କାବେରୀଙ୍କୁ ଜହ୍ନୁ ଜଣାଇଥିଲେ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶାପେନ ଗଙ୍ଗା ଯେନ ଵିନିର୍ମମେ । କାଵେରୀଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଜହ୍ନୁଭାର୍ଯ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।। ୨୯.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠ କାବେରୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଜହ୍ନୁଶ୍ଚ ଦଯିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁହୋତ୍ରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍। କାଵେର୍ଯ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଅଜକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୯.

ଜହ୍ନୁ କାବେରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସୁହୋତ୍ର ନାମକ ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ଅଜକ।

ଅଜକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବଲାକାଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଗଯଃ ଶୀଲଃ କୁଶସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୯.

ଅଜକଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଯଶସ୍ବୀ ବଳାକାଶ୍ୱ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୀଳବାନ୍ ଗୟା, ଗୟାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ କୁଶ।

କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦଵର୍ଚସଃ। କୁଶାଶ୍ଵଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତାରଯଶୋଵସୁଃ ।। ୨୯.

କୁଶଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦ ତେଜସ୍ବୀ। ସେମାନେ କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅରଶୋବସୁ।

କୁଶସ୍ତମ୍ବସ୍ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ରାଜସତ୍ତମଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ଶତକ୍ରତୁମପଶ୍ଯତ ।। ୨୯.

କୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତମୁଗ୍ରତପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ସମର୍ଥଃ ପୁତ୍ରଜନନେ ସ୍ଵଯମେଵାସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ପୁଅ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।

ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସ୍ଵଯମେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଗାଧିର୍ନାମାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କୌଶିକଃ ପାକଶାସନଃ ।। ୨୯.

ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଗାଧି, ଯାହାକୁ କୌଶିକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଜନ୍ମିଲେ।

ପୌରୁକୁତ୍ସାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍। ତାଂ ଗାଧିପୁତ୍ରଃ କାଵ୍ଯାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୯.

ଗାଧିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏକ ଧନ୍ୟା ଝିଅ ସତ୍ୟବତୀ ନାମର ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଗାଧି ଋଷି ଋଚୀକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଭର୍ତ୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସାଧଯାମାସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ସେଠାରୁ ଭାର୍ଗବ ଋଷି, ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ହବିଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।

ତଥା ଚାହୂଯ ସୁଧୃତିଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚରୁରଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ଚ ତେଶୁଭେ ।। ୨୯.

ତାପରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଋଚୀକ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହି ହବିଷ୍ୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଆ ଦୁଇଜଣେ ବ୍ୟବହାର କର।'

ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍‌, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେବେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।

ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍। ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁରେଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଧୃତିଶୀଳ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ।