ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସହସା ଯୋଗମେଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୯.

'ମୁଁ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ହଠାତ୍ ଆସିବି।' ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାବସୁ ମହାୟଶସ୍ବୀ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସ ନିଶାଯାମଥାଗମ୍ଯ ମେଷମେକଂ ଜହାର ଵୈ। ମାତୃଵଦ୍ଵର୍ତ୍ତତେ ସା ତୁ ମେଷଯୋଶ୍ଚାରୁହାସିନୀ ।। ୨୯.

ତାପରେ ରାତିରେ ସେ ଆସି ଏକ ଭେଡ଼ ନେଇଗଲେ; ଉର୍ବଶୀ ହସି ମୁହଁରେ ଭେଡ଼କୁ ନିଜ ପିଲା ପରି ଦେଖିଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଗମନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଯନସ୍ଥା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ସା ତୁ ପୁତ୍ରୋ ମେ ହ୍ରିଯତେତି ଵୈ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆସିବାକୁ ଜାଣି, ଶୟନ ଉପରେ ଥିବା ଯଶସ୍ବୀ ନାରୀ ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ପୁଅକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନଗ୍ନସ୍ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ନୃପଃ । ନଗ୍ନଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ମାଂ ଦେଵୀ ସମଯୋ ଵିତଥୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୯.

ଏପରି କହିବା ପରେ ରଜା ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଦଉଡିଲେ; ଭାବିଲେ, 'ମହିଳା ମୋତେ ନଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେବ।'

ତତୋ ଭୂଯସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମେଷମାଦଦୁଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେଽପହୃତେ ମେଷେ ଐଲଂ ଦେଵୀ ତମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭେଡ଼କୁ ନେଇଗଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭେଡ଼ ନେଇଯିବା ପରେ ରାଣୀ ଆଇଲାଙ୍କୁ କହିଲେ,

ପୁତ୍ରୌ ମମ ହୃତୌ ରାଜନ୍ନନାଥାଯା ଇଵ ପ୍ରଭୋ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ନଗ୍ନୋ ରାଜା ପ୍ରଧାଵିତଃ ।। ୨୯.

'ମୋର ଦୁଇଟି ପୁଅ ନେଇଯିବା ରଜା, ମୁଁ ନାଥ ନଥିବା ପରି ହେଇଗଲି।' ଏପରି କହିବା ପରେ ରଜା ଉଠି ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଦଉଡିଲେ।

ମେଷାବଭ୍ଯାଂ ପଦଵୀଂ ରାଜନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୈର୍ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତାମଥ। ଉତ୍ପାଦିତା ତୁ ମହତୀ ମାଯା ତଦ୍ଭଵନଂ ମହତ୍ ।। ୨୯.

ଭେଡ଼ମାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ରଜା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ମାୟା ଦେଖାଇ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ।

ପ୍ରକାଶିତନ୍ତୁ ସହସା ତତୋ ନଗ୍ନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସା। ନଗ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିରୋଽଭୂତ୍ସା ଅପ୍ସରା କାମରୂପିଣୀ ।। ୨୯.

ହଠାତ୍ ଏହା ଦେଖାଯିବା ପରେ, ଉର୍ବଶୀ ରଜାଙ୍କୁ ନଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ; ନଙ୍ଗା ଦେଖି ଏହି କାମରୂପୀ ଅପ୍ସରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ତିରୋଭୂତାନ୍ତୁ ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ। ମେଷୌ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ହିତାଭଵନ୍ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦୁଇଟି ଭେଡ଼କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟାଵୁରଣୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଗୃହ୍ଯାଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଅପଶ୍ଯଂସ୍ତାଂ ତୁ ଵୈ ରାଜା ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ ।। ୨୯.

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟ ଭେଡ଼ ଦେଖି, ରଜା ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ଉର୍ବଶୀକୁ ନ ଦେଖି ରଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।

ଚଚାର ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ମାର୍ଗମାଣସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଅଥାପଶ୍ଯଚ୍ଚ ତାଂ ରାଜା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ସେ ଭୂମିରେ ଏଠି ଓ ସେଠି ଖୋଜି ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଜା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉର୍ବଶୀକୁ ଦେଖିଲେ।

ପ୍ଲକ୍ଷତୀର୍ଥେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଵିଗାଢେନାମ୍ବୁନାପ୍ଲୁତାମ୍। କ୍ରୀଡନ୍ତୀମପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ ସହ ଶୋଭନାମ୍ ।। ୨୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ତୀରରେ, ଏକ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀରେ, ସେ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା ଏବଂ ପାଞ୍ଚଜଣ ରମଣୀୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିଲା।

ଅପଶ୍ଯତ୍ସା ତତଃ ସୁଭ୍ରୂ ରାଜାନମଵିଦୂରତଃ। ଉର୍ଵଶୀ ତାଃ ସଖୀଃ ପ୍ରାହ ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୨୯.

ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲା, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲା—‘ଏହି ମହାପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି।’

ଯସ୍ମିନ୍ନହମଵାତ୍ସଂ ହି ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ନୃପମ୍ । ତତ ଆଵିର୍ବଭୂଵୁସ୍ତାଃ ପଞ୍ଚଚୂଡାପ୍ସରାସ୍ତୁ ତାଃ ।। ୨୯.

‘ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲି’—ଉର୍ବଶୀ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲା, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଜଣ ଚୂଡା ଥିବା ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜା ତାଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଲାପାନ୍ କୁରୁତେ ବହୂନ୍। ଆଯାହି ତିଷ୍ଠ ମନସା ଘୋରେ ଵଚସି ତିଷ୍ଠ ହେ ।। ୨୯.

ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବହୁ କଥା କହିଲେ—‘ଏଠାକୁ ଆସ, ରୁହ, ମୋ ମନରେ ରୁହ, ମୋ ମୁଁରେ ରୁହ, ମୋ ସୁନ୍ଦରୀ।’

ଏଵମାଦୀନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ପରସ୍ପରମଭାଷତ। ଉର୍ଵ୍ଵଶୀ ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈଲଂ ସଗର୍ଭାହଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥା ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରେ ଏକା କହିଲେ; ତେବେ ଉର୍ବଶୀ ଇଲାଙ୍କୁ କହିଲା—‘ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଇଛି।’

ସଂଵତ୍ସରାତ୍ କୁମାରସ୍ତେ ଭଵିତା ନଵ ସଂଶଯଃ। ନିଶାମେକାନ୍ତୁ ଵୈ ରାଜା ହ୍ଯଵସତ୍ତୁ ତଯା ସହ ।। ୨୯.

‘ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହିତ ଏକାନ୍ତରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ।

ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଜଗାମାଥ ସ୍ଵପୁରନ୍ତୁ ମହାଯଶାଃ। ଗତେ ସଂଵତ୍ସରେ ରାଜା ଉର୍ଵ୍ଵଶୀଂ ପୁନରାଗମତ୍ ।। ୨୯.

ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

ଉଷିତ୍ଵା ତୁ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମେକରାତ୍ରଂ ମହାମନାଃ। କାମାର୍ତ୍ତଶ୍ଚା ବ୍ରଵୀଦ୍ଦୀନୋ ଭଵ ନିତ୍ଯଂ ମମେତି ଵୈ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ରାତି ରହି, ମହାମନା ରାଜା ଅତି କାମନାରେ ତପି, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ସଦା ମୋ ସହିତ ରୁହ।’

ଉର୍ଵ୍ଵଶ୍ଯଥାବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈଲଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେ ଵରଂ ଦଦୁଃ। ତଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ମହାରାଜ ବ୍ରୂହି ଚୈତାଂସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି ।। ୨୯.

ତେବେ ଉର୍ବଶୀ ଇଲାଙ୍କୁ କହିଲା—‘ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଇଛନ୍ତି; ମହାରାଜ, ଏହା ଚୟନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସେମାନେଙ୍କୁ ନିଜେ କହନ୍ତୁ।’

ଵୃଣେ ନିତ୍ଯଂ ହି ସାଲୋକ୍ଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ।। ୨୯.

‘ମୁଁ ଚୟନ କରୁଛି—ମୁଁ ସଦା ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଲୋକରେ ବସିବି।’ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ କହି, ସେ ଵର ଚୟନ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ—‘ଏହିପରି ହେଉ।’

ସ୍ଥାଲୀମଗ୍ନେଃ ପୂରଯିତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଶ୍ଚ ତମବ୍ରୁଵନ୍। ଅନେନ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକନ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରାଧିପ ।। ୨୯.

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭାଡ଼ା ପୂରି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।’

ତମାଦାଯ କୁମାରନ୍ତୁ ନଗରାଯୋପଚକ୍ରମେ। ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ତମରଣ୍ଯାଞ୍ଚ ସ ପୁତ୍ରନ୍ତୁ ଗୃହଂ ଯଯୌ ।। ୨୯.

ପୁଅକୁ ନେଇ, ସେ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରଖି, ସେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।

ପୁନରାଦାଯ ଦୃଶ୍ଯାଗ୍ନିମଶ୍ଵତ୍ଥଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍। ସମୀପତସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥଂ ତତ୍ର ଵିସ୍ମିତଃ ।। ୨୯.

ପୁନଃ ଦୃଶ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ, ସେ ଏଠାରେ ଏକ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଦେଖିଲେ; ନିକଟରେ ଏହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵେଭ୍ଯସ୍ତଥାଖ୍ଯାତୁମଗ୍ନିନା ଗାଂ ଗତସ୍ତୁ ସଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମର୍ଥମଶିଲମରଣିଂ ତୁ ସମାଦିଶତ୍ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ଖବର ଦେବାକୁ, ଅଗ୍ନି ସହିତ ସେ ଗଲେ; ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅରଣି ତିଆରି କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲେ।

ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଦରଣିଂ କୃତ୍ଵା ମଥିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଯଥାଵିଧି। ତେନେଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସଲୋକଂ ନଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନରାଧିପ। ମଥିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିଧା କୃତ୍ଵା ହ୍ଯଯଜତ୍ସ ନରାଧିପଃ ।। ୨୯.

ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅରଣି ତିଆରି କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି, ତୁମେ ଆମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ରାଜା। ଅଗ୍ନିକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, ରାଜା ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ଗତସ୍ତେଷାଂ ସଲୋକତାମ୍। ଵାସାଯ ଚ ସ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ସ ମହାରଥଃ। ଏକୋଽଗ୍ନିଃ ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଵୈ ଐଲସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତାନକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୨୯.

ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ, ସେ ମହାରଥୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଅଗ୍ନି ଥିଲା, ଏବଂ ଇଲା ଏହି ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ରାଜାସୀଦୈଲସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଦେଶେ ପୁଣ୍ଯତମେ ଚୈଵ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତେ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଇଲା ଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଦେଶରେ, ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ରାଜ୍ଯଂ ସ କାରଯାମାସ ପ୍ରଯାଗେ ପୃଥିଵୀ ପତିଃ। ଉତ୍ତରେ ଯାମୁନେ ତୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୯.

ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସେ ପ୍ରୟାଗରେ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଉତ୍ତର ଯମୁନା ତୀରରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।