ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଗନ୍ଧର୍ଵା ଚୋର୍ଵଶୀ ଦେଵୀ ରାଜାନଂ ମାନୁଷଂ କଥମ୍। ଦେଵାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ବହୁଶ୍ରୁତ ।। ୨୯.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଉର୍ବଶୀ କିପରି ଦେବମାନେ ଛାଡି ଏକ ମାନବ ରାଜାଙ୍କୁ ଆସିଲେ? ଆପଣ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତା ସା ମାନୁଷଂ ସମୁପସ୍ଥିତା। ଐଲଂ ତୁ ତଂ ଵରାରୋହା ସମଯେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ।। ୨୯.

ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଉର୍ବଶୀ ଏକ ମାନବଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ସୁନ୍ଦରୀ ଉର୍ବଶୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମରେ ଏଇଲାଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ।

ଆତ୍ମନଃ ଶାପମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ନିଯମଂ ସା ଚକାର ତୁ । ଅନଗ୍ନଦର୍ଶନଞ୍ଚୈଵ ଅକାମାତ ସହ ମୈଥୁନମ୍ ।। ୨୯.

ନିଜ ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଉର୍ବଶୀ କିଛି ନିୟମ ରଖିଲେ: ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଇଚ୍ଛାରେ ମିଳନ କରିବେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵୌ ମେଷୌ ଶଯନାଭ୍ଯାଶେ ସ ତାଵଦ୍ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ। ଘୃତମାତ୍ରଂ ତଥାହାରଃ କାଲମେକନ୍ତୁ ପାର୍ଥିଵ ।। ୨୯.

ରଜା ଶୟନ ଉପରେ ଦୁଇଟି ଭେଡ଼ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଖାଇବା ପାଇଁ ଘିଅ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ନେବାକୁ ହେବ; ଏହି ସମୟ ଅଟୁଟ ରହିବ, ରଜା।

ଯଦ୍ଯେଷ ସମଯୋ ରାଜନ୍ ଯାଵତ୍କାଲଞ୍ଚ ତେ ଦୃଢମ୍। ତାଵତ୍କାଲନ୍ତୁ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଏଷ ନଃ ସମଯଃ କୃତଃ ।। ୨୯.

ଯଦି ଏହି ଚୁକ୍ତି ତୁମେ ଯେତେଦିନ ଚାହୁଅଛ, ସେତେଦିନ ଶକ୍ତିରେ ରଖିବାକୁ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ସମୟ ଅବଧି ରହିବି; ଏହି ଆମର ନିୟମ।

ତସ୍ଯାସ୍ତଂ ସମଯଂ ସର୍ଵଂ ସ ରାଜା ପର୍ଯପାଲଯତ୍। ଏଵଂ ସା ଚାଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରୂରଵସି ଭାମିନୀ ।। ୨୯.

ସେଇ ରଜା ସମସ୍ତ ନିୟମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ; ଏଭଳି ଭାମିନୀ ପୁରୁରବସଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ।

ଵର୍ଷାଣ୍ଯଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଂ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାପମୋହିତା। ଉର୍ଵଶୀ ମାନୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଶ୍ଚିନ୍ତଯାନ୍ଵିତାଃ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ ଶାପରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଚଉଷଠି ବର୍ଷ ମାନବ ରୂପରେ ରହିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଊଚୁଃ। ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଯଥା ସା ତୁ ଵରାଙ୍ଗନା। ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵାନୁର୍ଵଶୀ ସ୍ଵର୍ଗଭୂଷଣା ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ: 'ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଭାବନା କରନ୍ତୁ କିପରି ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ, ଉର୍ବଶୀ, ସ୍ୱର୍ଗର ଶୋଭା, ପୁନି ଦେବମାନେ ପାଖକୁ ଫେରିପାରିବେ।'

ତତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁର୍ନାମ ତତ୍ରାହ ଵଦତାଂ ଵରଃ। ତଯା ତୁ ସମଯସ୍ତତ୍ର କ୍ରିଯମାଣୋ ମତୋଽନଘଃ ।। ୨୯.

ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ସେଠାରେ କହିଲେ: 'ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ।'

ସମଯନ୍ଯୁତ୍କ୍ରମାତ୍ ସା ଵୈ ରାଜାନଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତେ ଯଥା। ତଦହଂ ଵଚ୍ମି ଵଃ ସର୍ଵଂ ଯଥା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ସା ନୃପମ୍ ।। ୨୯.

'ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେବ, ସେ ରଜାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବେ; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିବି କିପରି ସେ ରାଜାକୁ ଛାଡିବେ।'

ସହସା ଯୋଗମେଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୯.

'ମୁଁ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ହଠାତ୍ ଆସିବି।' ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାବସୁ ମହାୟଶସ୍ବୀ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସ ନିଶାଯାମଥାଗମ୍ଯ ମେଷମେକଂ ଜହାର ଵୈ। ମାତୃଵଦ୍ଵର୍ତ୍ତତେ ସା ତୁ ମେଷଯୋଶ୍ଚାରୁହାସିନୀ ।। ୨୯.

ତାପରେ ରାତିରେ ସେ ଆସି ଏକ ଭେଡ଼ ନେଇଗଲେ; ଉର୍ବଶୀ ହସି ମୁହଁରେ ଭେଡ଼କୁ ନିଜ ପିଲା ପରି ଦେଖିଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଗମନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଯନସ୍ଥା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ସା ତୁ ପୁତ୍ରୋ ମେ ହ୍ରିଯତେତି ଵୈ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆସିବାକୁ ଜାଣି, ଶୟନ ଉପରେ ଥିବା ଯଶସ୍ବୀ ନାରୀ ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ପୁଅକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନଗ୍ନସ୍ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ନୃପଃ । ନଗ୍ନଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ମାଂ ଦେଵୀ ସମଯୋ ଵିତଥୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୯.

ଏପରି କହିବା ପରେ ରଜା ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଦଉଡିଲେ; ଭାବିଲେ, 'ମହିଳା ମୋତେ ନଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେବ।'

ତତୋ ଭୂଯସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମେଷମାଦଦୁଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେଽପହୃତେ ମେଷେ ଐଲଂ ଦେଵୀ ତମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭେଡ଼କୁ ନେଇଗଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭେଡ଼ ନେଇଯିବା ପରେ ରାଣୀ ଆଇଲାଙ୍କୁ କହିଲେ,

ପୁତ୍ରୌ ମମ ହୃତୌ ରାଜନ୍ନନାଥାଯା ଇଵ ପ୍ରଭୋ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ନଗ୍ନୋ ରାଜା ପ୍ରଧାଵିତଃ ।। ୨୯.

'ମୋର ଦୁଇଟି ପୁଅ ନେଇଯିବା ରଜା, ମୁଁ ନାଥ ନଥିବା ପରି ହେଇଗଲି।' ଏପରି କହିବା ପରେ ରଜା ଉଠି ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଦଉଡିଲେ।

ମେଷାବଭ୍ଯାଂ ପଦଵୀଂ ରାଜନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୈର୍ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତାମଥ। ଉତ୍ପାଦିତା ତୁ ମହତୀ ମାଯା ତଦ୍ଭଵନଂ ମହତ୍ ।। ୨୯.

ଭେଡ଼ମାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ରଜା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ମାୟା ଦେଖାଇ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ।

ପ୍ରକାଶିତନ୍ତୁ ସହସା ତତୋ ନଗ୍ନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସା। ନଗ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିରୋଽଭୂତ୍ସା ଅପ୍ସରା କାମରୂପିଣୀ ।। ୨୯.

ହଠାତ୍ ଏହା ଦେଖାଯିବା ପରେ, ଉର୍ବଶୀ ରଜାଙ୍କୁ ନଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ; ନଙ୍ଗା ଦେଖି ଏହି କାମରୂପୀ ଅପ୍ସରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ତିରୋଭୂତାନ୍ତୁ ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ। ମେଷୌ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ହିତାଭଵନ୍ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦୁଇଟି ଭେଡ଼କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟାଵୁରଣୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଗୃହ୍ଯାଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଅପଶ୍ଯଂସ୍ତାଂ ତୁ ଵୈ ରାଜା ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ ।। ୨୯.

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟ ଭେଡ଼ ଦେଖି, ରଜା ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ଉର୍ବଶୀକୁ ନ ଦେଖି ରଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।

ଚଚାର ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ମାର୍ଗମାଣସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଅଥାପଶ୍ଯଚ୍ଚ ତାଂ ରାଜା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ସେ ଭୂମିରେ ଏଠି ଓ ସେଠି ଖୋଜି ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଜା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉର୍ବଶୀକୁ ଦେଖିଲେ।

ପ୍ଲକ୍ଷତୀର୍ଥେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଵିଗାଢେନାମ୍ବୁନାପ୍ଲୁତାମ୍। କ୍ରୀଡନ୍ତୀମପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ ସହ ଶୋଭନାମ୍ ।। ୨୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ତୀରରେ, ଏକ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀରେ, ସେ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା ଏବଂ ପାଞ୍ଚଜଣ ରମଣୀୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିଲା।

ଅପଶ୍ଯତ୍ସା ତତଃ ସୁଭ୍ରୂ ରାଜାନମଵିଦୂରତଃ। ଉର୍ଵଶୀ ତାଃ ସଖୀଃ ପ୍ରାହ ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୨୯.

ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲା, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲା—‘ଏହି ମହାପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି।’

ଯସ୍ମିନ୍ନହମଵାତ୍ସଂ ହି ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ନୃପମ୍ । ତତ ଆଵିର୍ବଭୂଵୁସ୍ତାଃ ପଞ୍ଚଚୂଡାପ୍ସରାସ୍ତୁ ତାଃ ।। ୨୯.

‘ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲି’—ଉର୍ବଶୀ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲା, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଜଣ ଚୂଡା ଥିବା ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜା ତାଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଲାପାନ୍ କୁରୁତେ ବହୂନ୍। ଆଯାହି ତିଷ୍ଠ ମନସା ଘୋରେ ଵଚସି ତିଷ୍ଠ ହେ ।। ୨୯.

ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବହୁ କଥା କହିଲେ—‘ଏଠାକୁ ଆସ, ରୁହ, ମୋ ମନରେ ରୁହ, ମୋ ମୁଁରେ ରୁହ, ମୋ ସୁନ୍ଦରୀ।’

ଏଵମାଦୀନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ପରସ୍ପରମଭାଷତ। ଉର୍ଵ୍ଵଶୀ ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈଲଂ ସଗର୍ଭାହଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥା ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରେ ଏକା କହିଲେ; ତେବେ ଉର୍ବଶୀ ଇଲାଙ୍କୁ କହିଲା—‘ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଇଛି।’

ସଂଵତ୍ସରାତ୍ କୁମାରସ୍ତେ ଭଵିତା ନଵ ସଂଶଯଃ। ନିଶାମେକାନ୍ତୁ ଵୈ ରାଜା ହ୍ଯଵସତ୍ତୁ ତଯା ସହ ।। ୨୯.

‘ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହିତ ଏକାନ୍ତରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ।

ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଜଗାମାଥ ସ୍ଵପୁରନ୍ତୁ ମହାଯଶାଃ। ଗତେ ସଂଵତ୍ସରେ ରାଜା ଉର୍ଵ୍ଵଶୀଂ ପୁନରାଗମତ୍ ।। ୨୯.

ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

ଉଷିତ୍ଵା ତୁ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମେକରାତ୍ରଂ ମହାମନାଃ। କାମାର୍ତ୍ତଶ୍ଚା ବ୍ରଵୀଦ୍ଦୀନୋ ଭଵ ନିତ୍ଯଂ ମମେତି ଵୈ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ରାତି ରହି, ମହାମନା ରାଜା ଅତି କାମନାରେ ତପି, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ସଦା ମୋ ସହିତ ରୁହ।’