ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏତତ୍ସୋମସ୍ଯ ଵୈ ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵଂଶନ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୮.

ଏହି ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଏବେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ମଷଶୋଧନମ୍। ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୮.

ଧନ୍ୟ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପ ଶୋଧନ କଥା—ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ସୂତ ଉଵାଚ ।। ସୋମସ୍ଯ ତୁ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରୋ ବୁଧସ୍ଯ ତୁ ପୁରୂରଵାଃ। ତେଜସ୍ଵୀ ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣଃ ।। ୨୯.

ସୂତ କହିଲେ: ସୋମଙ୍କର ପୁଅ ବୁଧ ଓ ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍। ସେ ତେଜସ୍ବୀ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ନ କରିଥିବା ଓ ବଡ଼ ଦାନ କରିଥିବା ଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ପରାକ୍ରାନ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ। ଆହର୍ତ୍ତା ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଵନାଞ୍ଚ ଦଦୌ ମହୀମ୍ ।। ୨୯.

ସେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ସାହସୀ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିଲେ ଓ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଜମି ଦେଇଥିଲେ।

ସତ୍ଯଵାକ୍ କର୍ମ୍ମବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ କାନ୍ତଃ ସଂଵୃତମୈଥୁନଃ। ଅତୀଵ ପୁତ୍ରୋ ଲୋକେଷୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୯.

ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, କର୍ମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଦମିତ ମିଳନରେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।

ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଂ ଦାନ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ଉର୍ଵଶୀ ଵରଯାମାସ ହିତ୍ଵା ମାନଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ, ଯଶସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ଦମିତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୁରବାସ୍କୁ ଏକାଉଁ ମାନ ଛାଡି ଚୟନ କଲେ।

ତଯା ସହାଵସଦ୍ରାଜା ଦଶଵର୍ଷାଣି ଚାଷ୍ଟ ଚ। ସପ୍ତ ଷଟ୍ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ସହ ରାଜା ଦଶ ଓ ଅଠ ବର୍ଷ, ସାତ, ଛଅ, ସାତ, ଅଠ, ଦଶ ଓ ଅଠ ବର୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବାସ କଲେ।

ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ରମ୍ଯେ ତଥା ମନ୍ଦାକିନୀତଟେ। ଅଲକାଯାଂ ଵିଶାଲାଯାଂ ନନ୍ଦନେ ଚ ଵନୋତ୍ତମେ ।। ୨୯.

ଚୈତ୍ରରଥ ରମ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟରେ, ଅଲକା, ବିଶାଳା ଓ ନନ୍ଦନ ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲରେ।

ଗନ୍ଧମାଦନପାଦେଷୁ ମେରୁଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ନଗୋତ୍ତମେ। ଉତ୍ତରାଂଶ୍ଚ କୁରୂନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲାପଗ୍ରାମମେଵ ଚ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ତଳେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଓ କଳାପା ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚି।

ଏତେଷୁ ଵନସୁଖ୍ଯେଷୁ ସୁରୈରାଚରିତେଷୁ ଚ। ଉର୍ଵଶ୍ଯା ସହିତୋ ରାଜା ରେମେ ପରମଯା ମୁଦା ।। ୨୯.

ଏହି ସୁଖଦ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡିକରେ, ଦେବମାନେ ଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଉର୍ବଶୀ ସହ ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଗନ୍ଧର୍ଵା ଚୋର୍ଵଶୀ ଦେଵୀ ରାଜାନଂ ମାନୁଷଂ କଥମ୍। ଦେଵାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ବହୁଶ୍ରୁତ ।। ୨୯.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଉର୍ବଶୀ କିପରି ଦେବମାନେ ଛାଡି ଏକ ମାନବ ରାଜାଙ୍କୁ ଆସିଲେ? ଆପଣ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତା ସା ମାନୁଷଂ ସମୁପସ୍ଥିତା। ଐଲଂ ତୁ ତଂ ଵରାରୋହା ସମଯେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ।। ୨୯.

ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଉର୍ବଶୀ ଏକ ମାନବଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ସୁନ୍ଦରୀ ଉର୍ବଶୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମରେ ଏଇଲାଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ।

ଆତ୍ମନଃ ଶାପମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ନିଯମଂ ସା ଚକାର ତୁ । ଅନଗ୍ନଦର୍ଶନଞ୍ଚୈଵ ଅକାମାତ ସହ ମୈଥୁନମ୍ ।। ୨୯.

ନିଜ ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଉର୍ବଶୀ କିଛି ନିୟମ ରଖିଲେ: ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଇଚ୍ଛାରେ ମିଳନ କରିବେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵୌ ମେଷୌ ଶଯନାଭ୍ଯାଶେ ସ ତାଵଦ୍ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ। ଘୃତମାତ୍ରଂ ତଥାହାରଃ କାଲମେକନ୍ତୁ ପାର୍ଥିଵ ।। ୨୯.

ରଜା ଶୟନ ଉପରେ ଦୁଇଟି ଭେଡ଼ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଖାଇବା ପାଇଁ ଘିଅ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ନେବାକୁ ହେବ; ଏହି ସମୟ ଅଟୁଟ ରହିବ, ରଜା।

ଯଦ୍ଯେଷ ସମଯୋ ରାଜନ୍ ଯାଵତ୍କାଲଞ୍ଚ ତେ ଦୃଢମ୍। ତାଵତ୍କାଲନ୍ତୁ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଏଷ ନଃ ସମଯଃ କୃତଃ ।। ୨୯.

ଯଦି ଏହି ଚୁକ୍ତି ତୁମେ ଯେତେଦିନ ଚାହୁଅଛ, ସେତେଦିନ ଶକ୍ତିରେ ରଖିବାକୁ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ସମୟ ଅବଧି ରହିବି; ଏହି ଆମର ନିୟମ।

ତସ୍ଯାସ୍ତଂ ସମଯଂ ସର୍ଵଂ ସ ରାଜା ପର୍ଯପାଲଯତ୍। ଏଵଂ ସା ଚାଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରୂରଵସି ଭାମିନୀ ।। ୨୯.

ସେଇ ରଜା ସମସ୍ତ ନିୟମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ; ଏଭଳି ଭାମିନୀ ପୁରୁରବସଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ।

ଵର୍ଷାଣ୍ଯଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଂ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାପମୋହିତା। ଉର୍ଵଶୀ ମାନୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଶ୍ଚିନ୍ତଯାନ୍ଵିତାଃ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ ଶାପରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଚଉଷଠି ବର୍ଷ ମାନବ ରୂପରେ ରହିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଊଚୁଃ। ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଯଥା ସା ତୁ ଵରାଙ୍ଗନା। ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵାନୁର୍ଵଶୀ ସ୍ଵର୍ଗଭୂଷଣା ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ: 'ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଭାବନା କରନ୍ତୁ କିପରି ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ, ଉର୍ବଶୀ, ସ୍ୱର୍ଗର ଶୋଭା, ପୁନି ଦେବମାନେ ପାଖକୁ ଫେରିପାରିବେ।'

ତତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁର୍ନାମ ତତ୍ରାହ ଵଦତାଂ ଵରଃ। ତଯା ତୁ ସମଯସ୍ତତ୍ର କ୍ରିଯମାଣୋ ମତୋଽନଘଃ ।। ୨୯.

ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ସେଠାରେ କହିଲେ: 'ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ।'

ସମଯନ୍ଯୁତ୍କ୍ରମାତ୍ ସା ଵୈ ରାଜାନଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତେ ଯଥା। ତଦହଂ ଵଚ୍ମି ଵଃ ସର୍ଵଂ ଯଥା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ସା ନୃପମ୍ ।। ୨୯.

'ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେବ, ସେ ରଜାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବେ; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିବି କିପରି ସେ ରାଜାକୁ ଛାଡିବେ।'

ସହସା ଯୋଗମେଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୯.

'ମୁଁ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ହଠାତ୍ ଆସିବି।' ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାବସୁ ମହାୟଶସ୍ବୀ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସ ନିଶାଯାମଥାଗମ୍ଯ ମେଷମେକଂ ଜହାର ଵୈ। ମାତୃଵଦ୍ଵର୍ତ୍ତତେ ସା ତୁ ମେଷଯୋଶ୍ଚାରୁହାସିନୀ ।। ୨୯.

ତାପରେ ରାତିରେ ସେ ଆସି ଏକ ଭେଡ଼ ନେଇଗଲେ; ଉର୍ବଶୀ ହସି ମୁହଁରେ ଭେଡ଼କୁ ନିଜ ପିଲା ପରି ଦେଖିଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଗମନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଯନସ୍ଥା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ସା ତୁ ପୁତ୍ରୋ ମେ ହ୍ରିଯତେତି ଵୈ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆସିବାକୁ ଜାଣି, ଶୟନ ଉପରେ ଥିବା ଯଶସ୍ବୀ ନାରୀ ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ପୁଅକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନଗ୍ନସ୍ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ନୃପଃ । ନଗ୍ନଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ମାଂ ଦେଵୀ ସମଯୋ ଵିତଥୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୯.

ଏପରି କହିବା ପରେ ରଜା ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଦଉଡିଲେ; ଭାବିଲେ, 'ମହିଳା ମୋତେ ନଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେବ।'

ତତୋ ଭୂଯସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମେଷମାଦଦୁଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେଽପହୃତେ ମେଷେ ଐଲଂ ଦେଵୀ ତମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭେଡ଼କୁ ନେଇଗଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭେଡ଼ ନେଇଯିବା ପରେ ରାଣୀ ଆଇଲାଙ୍କୁ କହିଲେ,

ପୁତ୍ରୌ ମମ ହୃତୌ ରାଜନ୍ନନାଥାଯା ଇଵ ପ୍ରଭୋ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ନଗ୍ନୋ ରାଜା ପ୍ରଧାଵିତଃ ।। ୨୯.

'ମୋର ଦୁଇଟି ପୁଅ ନେଇଯିବା ରଜା, ମୁଁ ନାଥ ନଥିବା ପରି ହେଇଗଲି।' ଏପରି କହିବା ପରେ ରଜା ଉଠି ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଦଉଡିଲେ।

ମେଷାବଭ୍ଯାଂ ପଦଵୀଂ ରାଜନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୈର୍ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତାମଥ। ଉତ୍ପାଦିତା ତୁ ମହତୀ ମାଯା ତଦ୍ଭଵନଂ ମହତ୍ ।। ୨୯.

ଭେଡ଼ମାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ରଜା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ମାୟା ଦେଖାଇ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ।

ପ୍ରକାଶିତନ୍ତୁ ସହସା ତତୋ ନଗ୍ନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସା। ନଗ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିରୋଽଭୂତ୍ସା ଅପ୍ସରା କାମରୂପିଣୀ ।। ୨୯.

ହଠାତ୍ ଏହା ଦେଖାଯିବା ପରେ, ଉର୍ବଶୀ ରଜାଙ୍କୁ ନଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ; ନଙ୍ଗା ଦେଖି ଏହି କାମରୂପୀ ଅପ୍ସରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ତିରୋଭୂତାନ୍ତୁ ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ। ମେଷୌ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ହିତାଭଵନ୍ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦୁଇଟି ଭେଡ଼କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।