ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଈଷିକାସ୍ତମ୍ବମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। ଜାତମାତ୍ରୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମାକ୍ଷିପଦ୍ଵପୁଃ ।। ୨୮.

ଏକ ଇଷିକା ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭଗବାନ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରାଉଥିବା ରୂପ ନେଲେ।

ତତଃ ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତାରାମକଥଯନ୍ ସୁରାଃ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ସତ୍ୟ କହ — ଏହି ପୁଅ କିଏର, ସୋମଙ୍କି ନା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?'

ହ୍ରୀଯମାଣା ଯଦା ଦେଵାନ୍ନାହ ସା ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା । ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ ।। ୨୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ କିଏ ଠିକ କି ଭୁଲ କୁହିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ, ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଶଯଃ। ଯଦତ୍ର ତଥ୍ଯନ୍ତଦ୍‌ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୮.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି, ତାରାକୁ କହିଲେ, 'ତାରେ, ସତ୍ୟ କହ — ଏହି ପୁଅ କିଏର, ସୋମଙ୍କି ନାହିଁ?'

ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସୋମସ୍ଯେତି ମହାତ୍ମାନଂ କୁମାରନ୍ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

ସେ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ପୁଅ ସୋମଙ୍କର, ମହାତ୍ମାଙ୍କର।'

ତତଃ ସ ତମୁପାଘାଯ ସୋମୋ ଦାତା ପ୍ରଜାପତିଃ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ସୋମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦାତା ଓ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅକୁ 'ବୁଧ' ନାମ ରଖିଦେଲେ।

ପ୍ରତିପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଗମନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧୈଃ। ଉତ୍ପାଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରିକା ।। ୨୮.

ସେମାନଙ୍କର ଏକତାରେ, ରାଜକୁମାରୀ ବୁଧଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନ କଲେ ଓ ତାପରେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ଷଟ୍ ସୁମହୌଜସଃ ।। ୨୮.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଛଅ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରସହ୍ଯ ଧର୍ଷିତସ୍ତତ୍ର ଵିଵଶୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ମାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସୋମଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣମଣ୍ଡଲଃ । ଜଗାମ ଶରଣାଯାଥ ପିତରଂ ସୋଽତ୍ରିମେଵ ତୁ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ସୋମ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ରୋଗରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କମିଗଲା, ତେଣୁ ସୋମ ନିଜ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯ ତତ୍ପାପଶମନଂ ଚକାରାତ୍ରିର୍ମହାଯଶାଃ। ସ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା ମୁକ୍ତଃ ଶ୍ରିଯା ଜଜ୍ଵାଲ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୨୮.

ମହାୟଶସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କର ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ; ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସୋମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକିଲେ।

ଏତତ୍ସୋମସ୍ଯ ଵୈ ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵଂଶନ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୮.

ଏହି ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଏବେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ମଷଶୋଧନମ୍। ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୮.

ଧନ୍ୟ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପ ଶୋଧନ କଥା—ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ସୂତ ଉଵାଚ ।। ସୋମସ୍ଯ ତୁ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରୋ ବୁଧସ୍ଯ ତୁ ପୁରୂରଵାଃ। ତେଜସ୍ଵୀ ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣଃ ।। ୨୯.

ସୂତ କହିଲେ: ସୋମଙ୍କର ପୁଅ ବୁଧ ଓ ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍। ସେ ତେଜସ୍ବୀ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ନ କରିଥିବା ଓ ବଡ଼ ଦାନ କରିଥିବା ଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ପରାକ୍ରାନ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ। ଆହର୍ତ୍ତା ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଵନାଞ୍ଚ ଦଦୌ ମହୀମ୍ ।। ୨୯.

ସେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ସାହସୀ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିଲେ ଓ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଜମି ଦେଇଥିଲେ।

ସତ୍ଯଵାକ୍ କର୍ମ୍ମବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ କାନ୍ତଃ ସଂଵୃତମୈଥୁନଃ। ଅତୀଵ ପୁତ୍ରୋ ଲୋକେଷୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୯.

ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, କର୍ମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଦମିତ ମିଳନରେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।

ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଂ ଦାନ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ଉର୍ଵଶୀ ଵରଯାମାସ ହିତ୍ଵା ମାନଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ, ଯଶସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ଦମିତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୁରବାସ୍କୁ ଏକାଉଁ ମାନ ଛାଡି ଚୟନ କଲେ।

ତଯା ସହାଵସଦ୍ରାଜା ଦଶଵର୍ଷାଣି ଚାଷ୍ଟ ଚ। ସପ୍ତ ଷଟ୍ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ସହ ରାଜା ଦଶ ଓ ଅଠ ବର୍ଷ, ସାତ, ଛଅ, ସାତ, ଅଠ, ଦଶ ଓ ଅଠ ବର୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବାସ କଲେ।

ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ରମ୍ଯେ ତଥା ମନ୍ଦାକିନୀତଟେ। ଅଲକାଯାଂ ଵିଶାଲାଯାଂ ନନ୍ଦନେ ଚ ଵନୋତ୍ତମେ ।। ୨୯.

ଚୈତ୍ରରଥ ରମ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟରେ, ଅଲକା, ବିଶାଳା ଓ ନନ୍ଦନ ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲରେ।

ଗନ୍ଧମାଦନପାଦେଷୁ ମେରୁଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ନଗୋତ୍ତମେ। ଉତ୍ତରାଂଶ୍ଚ କୁରୂନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲାପଗ୍ରାମମେଵ ଚ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ତଳେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଓ କଳାପା ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚି।

ଏତେଷୁ ଵନସୁଖ୍ଯେଷୁ ସୁରୈରାଚରିତେଷୁ ଚ। ଉର୍ଵଶ୍ଯା ସହିତୋ ରାଜା ରେମେ ପରମଯା ମୁଦା ।। ୨୯.

ଏହି ସୁଖଦ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡିକରେ, ଦେବମାନେ ଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଉର୍ବଶୀ ସହ ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଗନ୍ଧର୍ଵା ଚୋର୍ଵଶୀ ଦେଵୀ ରାଜାନଂ ମାନୁଷଂ କଥମ୍। ଦେଵାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ବହୁଶ୍ରୁତ ।। ୨୯.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଉର୍ବଶୀ କିପରି ଦେବମାନେ ଛାଡି ଏକ ମାନବ ରାଜାଙ୍କୁ ଆସିଲେ? ଆପଣ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତା ସା ମାନୁଷଂ ସମୁପସ୍ଥିତା। ଐଲଂ ତୁ ତଂ ଵରାରୋହା ସମଯେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ।। ୨୯.

ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଉର୍ବଶୀ ଏକ ମାନବଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ସୁନ୍ଦରୀ ଉର୍ବଶୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମରେ ଏଇଲାଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ।

ଆତ୍ମନଃ ଶାପମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ନିଯମଂ ସା ଚକାର ତୁ । ଅନଗ୍ନଦର୍ଶନଞ୍ଚୈଵ ଅକାମାତ ସହ ମୈଥୁନମ୍ ।। ୨୯.

ନିଜ ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଉର୍ବଶୀ କିଛି ନିୟମ ରଖିଲେ: ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଇଚ୍ଛାରେ ମିଳନ କରିବେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵୌ ମେଷୌ ଶଯନାଭ୍ଯାଶେ ସ ତାଵଦ୍ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ। ଘୃତମାତ୍ରଂ ତଥାହାରଃ କାଲମେକନ୍ତୁ ପାର୍ଥିଵ ।। ୨୯.

ରଜା ଶୟନ ଉପରେ ଦୁଇଟି ଭେଡ଼ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଖାଇବା ପାଇଁ ଘିଅ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ନେବାକୁ ହେବ; ଏହି ସମୟ ଅଟୁଟ ରହିବ, ରଜା।

ଯଦ୍ଯେଷ ସମଯୋ ରାଜନ୍ ଯାଵତ୍କାଲଞ୍ଚ ତେ ଦୃଢମ୍। ତାଵତ୍କାଲନ୍ତୁ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଏଷ ନଃ ସମଯଃ କୃତଃ ।। ୨୯.

ଯଦି ଏହି ଚୁକ୍ତି ତୁମେ ଯେତେଦିନ ଚାହୁଅଛ, ସେତେଦିନ ଶକ୍ତିରେ ରଖିବାକୁ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ସମୟ ଅବଧି ରହିବି; ଏହି ଆମର ନିୟମ।

ତସ୍ଯାସ୍ତଂ ସମଯଂ ସର୍ଵଂ ସ ରାଜା ପର୍ଯପାଲଯତ୍। ଏଵଂ ସା ଚାଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରୂରଵସି ଭାମିନୀ ।। ୨୯.

ସେଇ ରଜା ସମସ୍ତ ନିୟମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ; ଏଭଳି ଭାମିନୀ ପୁରୁରବସଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ।

ଵର୍ଷାଣ୍ଯଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଂ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାପମୋହିତା। ଉର୍ଵଶୀ ମାନୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଶ୍ଚିନ୍ତଯାନ୍ଵିତାଃ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ ଶାପରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଚଉଷଠି ବର୍ଷ ମାନବ ରୂପରେ ରହିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵା ଊଚୁଃ। ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଯଥା ସା ତୁ ଵରାଙ୍ଗନା। ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵାନୁର୍ଵଶୀ ସ୍ଵର୍ଗଭୂଷଣା ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ: 'ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଭାବନା କରନ୍ତୁ କିପରି ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ, ଉର୍ବଶୀ, ସ୍ୱର୍ଗର ଶୋଭା, ପୁନି ଦେବମାନେ ପାଖକୁ ଫେରିପାରିବେ।'

ତତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁର୍ନାମ ତତ୍ରାହ ଵଦତାଂ ଵରଃ। ତଯା ତୁ ସମଯସ୍ତତ୍ର କ୍ରିଯମାଣୋ ମତୋଽନଘଃ ।। ୨୯.

ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ସେଠାରେ କହିଲେ: 'ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ।'