ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତଦା ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମୈଶ୍ଵର୍ଯମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍। ସ ଵିଭ୍ରମମତିର୍ଵିପ୍ରା ଵିନଯେ ଵିନଯୋ ହତଃ ।। ୨୮.

ସେ ସମୟରେ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଶାସନ ଲାଭ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ଏବଂ ଶିଷ୍ଟାଚାର ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିଶ୍ଚ ହ। ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ତାରାଂ ତସ୍ମାଯାଙ୍ଗିରସେ ତଦା ।। ୨୮.

ଦେବତା ଏବଂ ଦେବଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାରାକୁ ସେ ସମୟରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ।

ଉଶନାସ୍ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମଙ୍ଗିରସୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ସ ହି ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତେଜାଃ ପିତୁଃ ପୂର୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ଉଶନା ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଛିନି ନେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କାରଣ ଉଶନା ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।

ତେନ ସ୍ନେହେନ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେଃ। ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽଭଵଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଜଗଵନ୍ଧନୁଃ ।। ୨୮.

ସେହି ସ୍ନେହର କାରଣରୁ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ଣିରେ ଧରି ଧନୁଷ ଉଠାଇ ସହାୟ ହେଲେ।

ତେନ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ ।। ୨୮.

ସେ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ପରମାସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଯଶ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ତତ୍ର ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷନ୍ତାରକାମଯମ୍। ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ତାରାକାର ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କର ନାଶ କରିଥିଲା।

ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ତୁଷିତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁରାଦିଦେଵଂ ପିତାମହମ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଦେବତା ଏବଂ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଯିଏ ଆଦିଦେବ ଏବଂ ପିତାମହ।

ତତୋ ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ରୁଦ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଞ୍ଚ ଶଙ୍କରମ୍। ଦଦାଵାଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ, ଉଶନା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିବାରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ପିତାମହ ନିଜେ ତାରାକୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାରାନ୍ତାରାଧିପାନନାମ୍। ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜସେ ନ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୮.

ତାରା, ତାରାକାର ଅନ୍ତର୍ବତ୍ନୀ ଦେଖି, ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ନାଥଙ୍କ ଜନାନୀ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ମଦୀଯାଯାଂ ତନୌ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଞ୍ଚନ। ଅଥୋ ନାଵସୃଜତ୍ତନ୍ତୁ କୁମାରଂ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

'ମୋ ଶରୀରରେ, ମୋ ଗର୍ଭରେ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଯେପରି ହେଉ ଧାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।' କିନ୍ତୁ ସେ ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ଏହି ପୁଅକୁ ଧାରଣ କରିଲେ ନାହିଁ।

ଈଷିକାସ୍ତମ୍ବମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। ଜାତମାତ୍ରୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମାକ୍ଷିପଦ୍ଵପୁଃ ।। ୨୮.

ଏକ ଇଷିକା ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭଗବାନ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରାଉଥିବା ରୂପ ନେଲେ।

ତତଃ ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତାରାମକଥଯନ୍ ସୁରାଃ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ସତ୍ୟ କହ — ଏହି ପୁଅ କିଏର, ସୋମଙ୍କି ନା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?'

ହ୍ରୀଯମାଣା ଯଦା ଦେଵାନ୍ନାହ ସା ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା । ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ ।। ୨୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ କିଏ ଠିକ କି ଭୁଲ କୁହିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ, ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଶଯଃ। ଯଦତ୍ର ତଥ୍ଯନ୍ତଦ୍‌ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୮.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି, ତାରାକୁ କହିଲେ, 'ତାରେ, ସତ୍ୟ କହ — ଏହି ପୁଅ କିଏର, ସୋମଙ୍କି ନାହିଁ?'

ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସୋମସ୍ଯେତି ମହାତ୍ମାନଂ କୁମାରନ୍ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

ସେ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ପୁଅ ସୋମଙ୍କର, ମହାତ୍ମାଙ୍କର।'

ତତଃ ସ ତମୁପାଘାଯ ସୋମୋ ଦାତା ପ୍ରଜାପତିଃ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ସୋମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦାତା ଓ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅକୁ 'ବୁଧ' ନାମ ରଖିଦେଲେ।

ପ୍ରତିପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଗମନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧୈଃ। ଉତ୍ପାଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରିକା ।। ୨୮.

ସେମାନଙ୍କର ଏକତାରେ, ରାଜକୁମାରୀ ବୁଧଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନ କଲେ ଓ ତାପରେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ଷଟ୍ ସୁମହୌଜସଃ ।। ୨୮.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଛଅ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରସହ୍ଯ ଧର୍ଷିତସ୍ତତ୍ର ଵିଵଶୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ମାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସୋମଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣମଣ୍ଡଲଃ । ଜଗାମ ଶରଣାଯାଥ ପିତରଂ ସୋଽତ୍ରିମେଵ ତୁ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ସୋମ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ରୋଗରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କମିଗଲା, ତେଣୁ ସୋମ ନିଜ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯ ତତ୍ପାପଶମନଂ ଚକାରାତ୍ରିର୍ମହାଯଶାଃ। ସ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା ମୁକ୍ତଃ ଶ୍ରିଯା ଜଜ୍ଵାଲ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୨୮.

ମହାୟଶସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କର ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ; ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସୋମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକିଲେ।

ଏତତ୍ସୋମସ୍ଯ ଵୈ ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵଂଶନ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୮.

ଏହି ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଏବେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ମଷଶୋଧନମ୍। ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୮.

ଧନ୍ୟ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପ ଶୋଧନ କଥା—ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ସୂତ ଉଵାଚ ।। ସୋମସ୍ଯ ତୁ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରୋ ବୁଧସ୍ଯ ତୁ ପୁରୂରଵାଃ। ତେଜସ୍ଵୀ ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣଃ ।। ୨୯.

ସୂତ କହିଲେ: ସୋମଙ୍କର ପୁଅ ବୁଧ ଓ ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍। ସେ ତେଜସ୍ବୀ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ନ କରିଥିବା ଓ ବଡ଼ ଦାନ କରିଥିବା ଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ପରାକ୍ରାନ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ। ଆହର୍ତ୍ତା ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଵନାଞ୍ଚ ଦଦୌ ମହୀମ୍ ।। ୨୯.

ସେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ସାହସୀ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିଲେ ଓ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଜମି ଦେଇଥିଲେ।

ସତ୍ଯଵାକ୍ କର୍ମ୍ମବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ କାନ୍ତଃ ସଂଵୃତମୈଥୁନଃ। ଅତୀଵ ପୁତ୍ରୋ ଲୋକେଷୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୯.

ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, କର୍ମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଦମିତ ମିଳନରେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।

ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଂ ଦାନ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ଉର୍ଵଶୀ ଵରଯାମାସ ହିତ୍ଵା ମାନଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ ।। ୨୯.

ଉର୍ବଶୀ, ଯଶସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ଦମିତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୁରବାସ୍କୁ ଏକାଉଁ ମାନ ଛାଡି ଚୟନ କଲେ।

ତଯା ସହାଵସଦ୍ରାଜା ଦଶଵର୍ଷାଣି ଚାଷ୍ଟ ଚ। ସପ୍ତ ଷଟ୍ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ସହ ରାଜା ଦଶ ଓ ଅଠ ବର୍ଷ, ସାତ, ଛଅ, ସାତ, ଅଠ, ଦଶ ଓ ଅଠ ବର୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବାସ କଲେ।

ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ରମ୍ଯେ ତଥା ମନ୍ଦାକିନୀତଟେ। ଅଲକାଯାଂ ଵିଶାଲାଯାଂ ନନ୍ଦନେ ଚ ଵନୋତ୍ତମେ ।। ୨୯.

ଚୈତ୍ରରଥ ରମ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟରେ, ଅଲକା, ବିଶାଳା ଓ ନନ୍ଦନ ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲରେ।

ଗନ୍ଧମାଦନପାଦେଷୁ ମେରୁଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ନଗୋତ୍ତମେ। ଉତ୍ତରାଂଶ୍ଚ କୁରୂନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲାପଗ୍ରାମମେଵ ଚ ।। ୨୯.

ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ତଳେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଓ କଳାପା ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚି।