ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ ଲବ୍ଧତେଜାସ୍ତପସା ସଂସ୍ତଵୈସ୍ତୈଶ୍ଚ କର୍ମ୍ମଭିଃ। ତପସ୍ତେପେ ମହାଭାଗଃ ପଝାନାଂ ଦଶତୀର୍ଦଶ ।। ୨୮.

ତାପ, ସ୍ତୁତି ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତେଜ ପାଇ, ସେ ମହାଭାଗ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା ଯା ଦେଵ୍ଯୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଜଗତ୍। ଵିଭୁସ୍ତାସାମ୍ଭଵେତ୍ସୋମଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମ୍ମଣା ।। ୨୮.

ଯେଉଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ବୀଜୌଷଧିଷୁ ଵିପ୍ରାଣାମପାଞ୍ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାନ୍ଦ୍ରମାକୁ ବୀଜ, ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ।

ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ମହାତେଜା ମହାରାଜ୍ଯେନ ରାଜରାଟ୍ । ଲୋକାନାଂ ଭାଵଯାମାସ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ତପତାଂ ଵରଃ ।। ୨୮.

ମହାତେଜରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାରାଜ ଭାବେ, ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ସ୍ୱଭାବରେ ଲୋକମାନେ ପୋଷଣ କଲେ।

ସପ୍ତଵିଂଶତିରିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯୋ ମହାଵ୍ରତାଃ। ଦଦୌ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦକ୍ଷୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣୀତି ଯା ଵିଦୁଃ ।। ୨୮.

ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରଚେତସ, ମହାବ୍ରତ ନେଇଥିବା ଦକ୍ଷଙ୍କ ସପ୍ତାବିଂଶତି କନ୍ୟାକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ସ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହଦ୍ରାଜଯଂ ସୋମଃ ସୋମଵତାଂ ପ୍ରଭୁଃ। ସମାଜଜ୍ଞେ ରାଜସୂଯଂ ସହସ୍ରଶତଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୨୮.

ଏହି ବଡ ରାଜ୍ୟ ପାଇ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ସୋମଧାରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ହଜାର ଶତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଶ୍ଚୋଦ୍ଗାତା ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମେଯିଵାନ୍। ସଦସ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ ହରିର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖୈରାଦ୍ଯୈର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିର୍ଵୃତଃ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପାଇଲେ, ଭଗବାନ୍ ହରି ନାରାୟଣ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

ଦକ୍ଷିଣାମଦଦତ୍ସୋମସ୍ତ୍ରୀଲ୍ଲୋଁକାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୨୮.

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସୋମ ଦକ୍ଷିଣା ଭାଗର ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତିନି ଲୋକ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଦାନ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ସଭାସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଓ ଦ୍ୱିଜଗଣ।

ତଂ ସିନୀ ଚ କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଵପୁଃ ପୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭାଵସୁଃ। କୀର୍ତ୍ତିର୍ଧୃତିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ନଵ ଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ ।। ୨୮.

ସିନୀ, କୁହୂ, ଭୂତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ — ଏହି ନଉ ଦେବୀ ସୋମଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ।

ପ୍ରାପ୍ଯାଵଭୃଥମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵର୍ଷିପୂଜିତଃ। ଅତିରାଜାତିରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶଧାତାପଯଦ୍ଦିଶଃ ।। ୨୮.

ଅବଭୃତ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପରେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶାନ୍ତିରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କର ପୂଜା ପାଇଁ, ରାଜା ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧିପତି ଦଶ ଦିଗରେ ଶାସନ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ତଦା ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମୈଶ୍ଵର୍ଯମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍। ସ ଵିଭ୍ରମମତିର୍ଵିପ୍ରା ଵିନଯେ ଵିନଯୋ ହତଃ ।। ୨୮.

ସେ ସମୟରେ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଶାସନ ଲାଭ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ଏବଂ ଶିଷ୍ଟାଚାର ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିଶ୍ଚ ହ। ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ତାରାଂ ତସ୍ମାଯାଙ୍ଗିରସେ ତଦା ।। ୨୮.

ଦେବତା ଏବଂ ଦେବଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାରାକୁ ସେ ସମୟରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ।

ଉଶନାସ୍ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମଙ୍ଗିରସୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ସ ହି ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତେଜାଃ ପିତୁଃ ପୂର୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ଉଶନା ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଛିନି ନେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କାରଣ ଉଶନା ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।

ତେନ ସ୍ନେହେନ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେଃ। ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽଭଵଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଜଗଵନ୍ଧନୁଃ ।। ୨୮.

ସେହି ସ୍ନେହର କାରଣରୁ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ଣିରେ ଧରି ଧନୁଷ ଉଠାଇ ସହାୟ ହେଲେ।

ତେନ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ ।। ୨୮.

ସେ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ପରମାସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଯଶ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ତତ୍ର ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷନ୍ତାରକାମଯମ୍। ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ତାରାକାର ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କର ନାଶ କରିଥିଲା।

ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ତୁଷିତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁରାଦିଦେଵଂ ପିତାମହମ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଦେବତା ଏବଂ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଯିଏ ଆଦିଦେବ ଏବଂ ପିତାମହ।

ତତୋ ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ରୁଦ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଞ୍ଚ ଶଙ୍କରମ୍। ଦଦାଵାଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ, ଉଶନା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିବାରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ପିତାମହ ନିଜେ ତାରାକୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାରାନ୍ତାରାଧିପାନନାମ୍। ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜସେ ନ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୮.

ତାରା, ତାରାକାର ଅନ୍ତର୍ବତ୍ନୀ ଦେଖି, ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ନାଥଙ୍କ ଜନାନୀ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ମଦୀଯାଯାଂ ତନୌ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଞ୍ଚନ। ଅଥୋ ନାଵସୃଜତ୍ତନ୍ତୁ କୁମାରଂ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

'ମୋ ଶରୀରରେ, ମୋ ଗର୍ଭରେ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଯେପରି ହେଉ ଧାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।' କିନ୍ତୁ ସେ ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ଏହି ପୁଅକୁ ଧାରଣ କରିଲେ ନାହିଁ।

ଈଷିକାସ୍ତମ୍ବମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। ଜାତମାତ୍ରୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମାକ୍ଷିପଦ୍ଵପୁଃ ।। ୨୮.

ଏକ ଇଷିକା ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭଗବାନ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରାଉଥିବା ରୂପ ନେଲେ।

ତତଃ ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତାରାମକଥଯନ୍ ସୁରାଃ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ସତ୍ୟ କହ — ଏହି ପୁଅ କିଏର, ସୋମଙ୍କି ନା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?'

ହ୍ରୀଯମାଣା ଯଦା ଦେଵାନ୍ନାହ ସା ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା । ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ ।। ୨୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ କିଏ ଠିକ କି ଭୁଲ କୁହିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ, ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଶଯଃ। ଯଦତ୍ର ତଥ୍ଯନ୍ତଦ୍‌ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୮.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି, ତାରାକୁ କହିଲେ, 'ତାରେ, ସତ୍ୟ କହ — ଏହି ପୁଅ କିଏର, ସୋମଙ୍କି ନାହିଁ?'

ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସୋମସ୍ଯେତି ମହାତ୍ମାନଂ କୁମାରନ୍ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

ସେ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଦସ୍ୟୁ ନାଶକ ପୁଅ ସୋମଙ୍କର, ମହାତ୍ମାଙ୍କର।'

ତତଃ ସ ତମୁପାଘାଯ ସୋମୋ ଦାତା ପ୍ରଜାପତିଃ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ସୋମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦାତା ଓ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅକୁ 'ବୁଧ' ନାମ ରଖିଦେଲେ।

ପ୍ରତିପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଗମନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧୈଃ। ଉତ୍ପାଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରିକା ।। ୨୮.

ସେମାନଙ୍କର ଏକତାରେ, ରାଜକୁମାରୀ ବୁଧଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନ କଲେ ଓ ତାପରେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ଷଟ୍ ସୁମହୌଜସଃ ।। ୨୮.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଛଅ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରସହ୍ଯ ଧର୍ଷିତସ୍ତତ୍ର ଵିଵଶୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ମାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସୋମଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣମଣ୍ଡଲଃ । ଜଗାମ ଶରଣାଯାଥ ପିତରଂ ସୋଽତ୍ରିମେଵ ତୁ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ସୋମ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ରୋଗରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କମିଗଲା, ତେଣୁ ସୋମ ନିଜ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଗଲେ।