ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ଗର୍ଭଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ଶୁଭମ୍। ଧାରଯାମାସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ।। ୨୯.

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ନିୟତ।

ତମୃଚୀକସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାପ୍ଯନୁମୃଶ୍ଯ ଚ। ତଦାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୨୯.

ଏହା ଦେଖି ଏବଂ ଯୋଗବଳରେ ଅନୁଭବ କରି, ରୁଚୀକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଶୋଭାବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

ମାତୁଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ତେ ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା। ଜନିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ।। ୨୯.

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ମାଆ ଚାରୁ ବଦଳ କରିଥିବାରୁ, ତୁମର ପୁଅ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେବ।

ମାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଵାପି ତଥାଭୂତଂ ତପୋଧନମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତତ୍ର ସମର୍ପିତମ୍ ।। ୨୯.

ତୁମ ମାଆ ଏଭଳି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ; କାରଣ ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦାନ କରିଛି।

ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା। ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପତିଂ ସୁତୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ତ୍ଵନ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ଏପରି ଭାବରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସତ୍ୟବତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ଏଭଳି ନ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କେହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ଏଭଳି ହେଉ,' ବୋଲି କହିଲେ। ତେବେ ମୁନି କହିଲେ:

ନୈଷ ସଙ୍କଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥା ତ୍ଵଯା । ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ କାରଣାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ମୋର ଚିନ୍ତା ନୁହେଁ, ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ କାରଣରୁ, ତୁମର ପୁଅ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।

ପୁନଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଵାକ୍ଯମେଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଇଚ୍ଛଁଲ୍ଲୋକାନପି ମୁନେ ସୃଜେଥାଃ କିଂ ପୁନଃ ସୁତମ୍ ।। ୨୯.

ପୁଣି, ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଚାହାଁଲେ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ତେବେ ଏକ ପୁଅ କାହିଁକି ନୁହେଁ?'

ଶମାତ୍ମକମୃଜୁଂ ଭର୍ତ୍ତଃ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି। କାମମେଵଂଵିଧଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଵଦ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୯.

'ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସିଧା ପୁଅ ଦେବାକୁ ଉଚିତ; ଆପଣ ଚାହିଲେ ଏଭଳି ପୁଅ ମୋର ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'

ମଯ୍ଯନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ କର୍ତୁମେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତଃ ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ ସ ତସ୍ଯାସ୍ତପସୋ ବଲାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମାମଲାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ବଦଳାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ସେ ତାକୁ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

ପୁତ୍ରେ ନାସ୍ତି ଵିଶେଷୋ ମେ ପୌତ୍ରେ ଵା ଵରଵର୍ଣିନି। ତ୍ଵଯା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତଥା ଭଦ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୯.

'ହେ ଶୋଭାବତୀ, ପୁଅ ଓ ନାତି ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେପରି ହେବ।'

ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଵତୀ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍। ତପସ୍ଯଭିରତନ୍ଦାନ୍ତଂ ଜମଦଗ୍ନିଃ ଶମାତ୍ମକମ୍ ।। ୨୯.

ଏହିପରି, ସତ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଗବ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର।

ଭୃଗୋଶ୍ଚରୁଵିପର୍ଯାସେ ରୌଦ୍ରଵୈଷ୍ଣଵଯୋଃ ପୁରା। ଯମନାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ଜମଦଗ୍ନିରଜାଯତ ।। ୨୯.

ପୂର୍ବେ, ଭୃଗୁବଂଶର କ୍ରୂର ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାରୁ, ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତୁ ଦାଯାଦଂ ଗାଧିଃ କୁଶିକନନ୍ଦନଃ। ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସହିତୋ (ସଵିତା) ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣାଵୃତଃ ।। ୨୯.

କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘେରାଏ ଚାଲିଗଲେ।

ସା ହି ସତ୍ଯଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା। କୌଶିକୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ମହାନଦୀ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ ନାମକ ପୁଣ୍ୟବତୀ ଜଣେ ଜଣେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ । ସେ କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏହି ଭଳି ମହା ନଦୀର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

ପରିସ୍ରୁତା ମହାଭାଗା କୌଶିକୀ ସରିତାଂ ଵରା। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶେ ତ୍ଵଭଵତ୍ସୁଵେଣୁର୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୯.

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକୀ ନଦୀ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏକ ରାଜା ସୁବେଣୁ ନାମରେ ଥିଲେ ।

ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା କାମଲୀ ନାମ ରେଣୁକା। ରେଣୁ କାଯାନ୍ତୁ କାମଲ୍ଯାଂ ତପୋଧୃତିସମନ୍ଵିତଃ। ଆର୍ଚୀକୋ ଜନଯାମାସ ଜମଦଗ୍ନିଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କର ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା ରେଣୁକା, ଯାହାକୁ କାମଳୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । କାମଳୀ ତପସ୍ୟା ଓ ଧୃଢତାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ । ରୁଚିକ ତାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ ।

ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନ୍ତଗଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗମ୍। ରାମଂ କ୍ଷତ୍ରିଯ ହନ୍ତାରଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍ ।। ୨୯.

ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ମହାପାଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ରାମ ନାମକ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା ।

ଔର୍ଵ୍ଵସ୍ଯୈଵମୃଚୀକସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହାମନାଃ। ଜମଦଗ୍ନିସ୍ତତୋ ଵୀର୍ଯ୍ଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ମଧ୍ଯମଶ୍ଚ ଶୁନଃଶେଫଃ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛଃ କନିଷ୍ଠକଃ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ଔର୍ବର ପୁଅ ରୁଚିକ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାମନା ଜମଦଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଶୁନଃଶେଫ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଏବଂ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛ କନିଷ୍ଠ ପୁଅ ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନାମ୍ନା ଵିଶ୍ଵରଥଃ ସ୍ମୃତଃ । ଜଜ୍ଞେ ଭୃଗୁପ୍ରସାଦେନ କୌଶିକାଦ୍ଵଂଶଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୨୯.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଭୃଗୁଙ୍କର କୃପାରେ ସେ କୌଶିକ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଶୁନଃଶେଫୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ତୁ ପଶୁତ୍ଵେ ନିଯୁତଃ ସଵୈ। ଦେଵୈର୍ଦତ୍ତଃ ସ ଵୈ ଯସ୍ମାଦ୍ଦେଵରାତସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୯.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଶୁନଃଶେଫ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ଦେବରତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶୁନଃ ଶେଫୋଽଗ୍ରଜଃ ସ୍ମୃତଃ। ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦୋ ନଯଶ୍ଚୈଵ କୃତଦେଵୌ ଧ୍ରୁଵାଷ୍ଟକୌ ।। ୨୯.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁନଃଶେଫ ପ୍ରଥମ । ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧୃବାଷ୍ଟକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ ।

କଚ୍ଛପଃ ପୂରଣଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସୁତାସ୍ତୁ ଵୈ। ତେଷାଂ ଗୋତ୍ରାଣି ବହୁଧା କୌଶିକାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୨୯.

କଚ୍ଛପ ଓ ପୂରଣ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ । ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ କୌଶିକ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଗୋତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ପାର୍ଥିଵା ଦେଵରାତାଶ୍ଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯା ସମର୍ଷଣାଃ । ଉଦୁମ୍ବରା ଉଦୁମ୍ଲାନାସ୍ତାରକା ଯମମୁଞ୍ଚତାଃ ।। ୨୯.

ପାର୍ଥିବ, ଦେବରତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲାନ, ତାରକ ଓ ଯମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବାମାନେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଲୋହିଣ୍ଯୋ ରେଣଵଶ୍ଚୈଵ ତଥା କାରୀଷଵଃ ସ୍ମୃତାଃ। ବଭ୍ରଵଃ ପାଣିନଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ଯାଵଜପ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ଲୋହିଣ୍ୟ, ରେଣୁବ, କାରୀଷବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜପରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଶାଲାଵତ୍ଯା ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାଃ ସ୍ଯଙ୍କୃତା ଗାଲଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଦେଵଲା ଯାମଦୂତାଶ୍ଚ ଶାଲଙ୍କାଯନବାଷ୍କଲାଃ ।। ୨୯.

ଶାଳାବତୀରୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ସ୍ୟଙ୍କୃତ, ଗାଳବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଦେବଳ, ଯମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କାୟନ ଓ ବାଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

ଦଦାତି ବାଦରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଋଷ୍ଯନ୍ତରଵିଵାଙ୍ଯାସ୍ତେ ବହଵଃ ଶୌଶିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୯.

ଦଦାତି, ବାଦର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁସୂତି । ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଶୌଶିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

କୌଶିକାସୋଶ୍ରୁମାଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯେ ସୈଧଵାଯନାଃ। ପୌରୋରଵସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ କୌଶିକସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୯.

କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମ ଓ ସେଇଦଭାୟନ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟବତୀ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କୌଶିକଙ୍କ ସନ୍ତାନ ।

ଦୃଷଦ୍ଵତୀସୁତଶ୍ଚାପି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାତ୍ତଥାଷ୍ଟକଃ। ଅଷ୍ଟକସ୍ଯ ସୁତୋ ଯୋ ହି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଜହ୍ନୁଗଣୋମଯା ।। ୨୯.

ଦୃଷଦ୍ୱତୀର ପୁଅ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଅଷ୍ଟକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଅଷ୍ଟକଙ୍କର ପୁଅ ଯାହାକୁ ଜହ୍ନୁ ବଂଶର ମାନ୍ୟା ମାନାଯାଏ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। କିଂ ଲକ୍ଷଣେନ ଧର୍ମେଣ ତପସେହ ଶ୍ରୁତେନ ଵା। ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦିଭିର୍ନୃପୈଃ ।। ୨୯.

ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ?