ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଂ ଦେଶଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍। ଗଙ୍ଗଯା ପ୍ଲାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୨୯.

ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ସେ ଦେଶକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ; ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ୟଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲେ।

ସୌହୋତ୍ରିର୍ଵରଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଙ୍ଗାଂ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଅସ୍ଯ ଗଙ୍ଗେଽଵଲେପସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ଫଲମଵାପ୍ନୁହି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବରଦ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଗଙ୍ଗା, ତୁମର ଅଭିମାନର ଫଳ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଇଯାଉ।'

ଏତତ୍ତେ ଵିଫଲଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୀତମମ୍ଭଃ କରୋମ୍ଯହମ୍। ରାଜର୍ଷିଣା ତତଃ ପୀତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରର୍ଷଯଃ ।। ୨୯.

'ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥ; ମୁଁ ଏହି ଜଳ ପିଇଦେବି,' ବରଦ କହିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଇଦେଖି ସୁର ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଉପନିନ୍ଯୁର୍ମହାଭାଗା ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ ଜାହ୍ନଵୀମ୍। ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୌତ୍ରୀନ୍ତୁ କାଵେରୀଞ୍ଜହ୍ନୁରାଵହତ୍ ।। ୨୯.

ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ଜହ୍ନବୀଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ଦେଲେ; ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ନାତି କାବେରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜହ୍ନୁ ବିବାହ କଲେ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶାପେନ ଗଙ୍ଗା ଯେନ ଵିନିର୍ମମେ । କାଵେରୀଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଜହ୍ନୁଭାର୍ଯ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।। ୨୯.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବେରୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଜହ୍ନୁଶ୍ଚ ଦଯିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁହୋତ୍ରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍। କାଵେର୍ଯ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଅଜକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୯.

ଜହ୍ନୁ ଏବଂ କାବେରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ସୁହୋତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଜକ ହେଲେ।

ଅଜକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବଲାକାଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଗଯଃ ଶୀଲଃ କୁଶସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୯.

ଅଜକଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବଳାକାଶ୍ୱ ଥିଲେ, ଯିଏ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗୟ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କୁ କୁଶଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦଵର୍ଚସଃ। କୁଶାଶ୍ଵଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତାରଯଶୋଵସୁଃ ।। ୨୯.

କୁଶଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦ ତେଜରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ: କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତାରୟ, ଓ ବସୁ।

କୁଶସ୍ତମ୍ବସ୍ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ରାଜସତ୍ତମଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ଶତକ୍ରତୁମପଶ୍ଯତ ।। ୨୯.

ପୁତ୍ର ପାଇଁ ରାଜା କୁଶସ୍ତମ୍ଭ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତମୁଗ୍ରତପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ସମର୍ଥଃ ପୁତ୍ରଜନନେ ସ୍ଵଯମେଵାସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବାର ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।

ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସ୍ଵଯମେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଗାଧିର୍ନାମାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କୌଶିକଃ ପାକଶାସନଃ ।। ୨୯.

ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ପାକଶାସନଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୌଶିକ ନାମକ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୌରୁକୁତ୍ସାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍। ତାଂ ଗାଧିପୁତ୍ରଃ କାଵ୍ଯାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୯.

ଗାଧିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା, ସତ୍ୟବତୀ ନାମରେ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଗାଧି ତାଙ୍କୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଭର୍ତ୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସାଧଯାମାସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାଙ୍କର ପତି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭାର୍ଗବ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ହବି ତିଆରି କଲେ।

ତଥା ଚାହୂଯ ସୁଧୃତିଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚରୁରଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ଚ ତେଶୁଭେ ।। ୨୯.

ତାପରେ ସୁଧୃତି ଋଚୀକ, ଭାର୍ଗବ, ଡାକି କହିଲେ: 'ଏହି ହବି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଁ ଦୁହେଁ ବ୍ୟବହାର କର।'

ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେନି, ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।

ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍। ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁରେଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ପାଇବା; ସେ ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ, ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ; ସେ ଏହି ଚାରୁରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାମୃଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ତପସ୍ଯାଭିରତୋ ନିତ୍ଯମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୨୯.

ଏପରି କହି ରୁଚୀକ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୯.

ସେ ସମୟରେ ଗାଧି ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେରେ, ଝିଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ରୁଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ସଦା। ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଵଚନମଵ୍ଯଗ୍ରା ହୃଷ୍ଟା ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ ସଦା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି, ଖୁସି ହୋଇ ଋଷିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଚାରୁ ନେଇ, ମାଆଙ୍କୁ ସେଥିରେ ଖବର ଦେଲେ।

ମାତା ତୁ ତସ୍ଯୈ ଦୈଵେନ ଦୁହିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ଚରୁଂ ଦଦୌ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚରୁମଥାଜ୍ଞାନାଦାତ୍ମନଃ ସା ଚକାର ହ ।। ୨୯.

ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, ମାଆ ତାଙ୍କର ନିଜ ଚାରୁ ଝିଅକୁ ଦେଲେ; ଝିଅ ଅଜାଣି ମାଆଙ୍କ ଚାରୁ ଖାଇଲେ।

ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ଗର୍ଭଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ଶୁଭମ୍। ଧାରଯାମାସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ।। ୨୯.

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ନିୟତ।

ତମୃଚୀକସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାପ୍ଯନୁମୃଶ୍ଯ ଚ। ତଦାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୨୯.

ଏହା ଦେଖି ଏବଂ ଯୋଗବଳରେ ଅନୁଭବ କରି, ରୁଚୀକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଶୋଭାବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

ମାତୁଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ତେ ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା। ଜନିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ।। ୨୯.

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ମାଆ ଚାରୁ ବଦଳ କରିଥିବାରୁ, ତୁମର ପୁଅ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେବ।

ମାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଵାପି ତଥାଭୂତଂ ତପୋଧନମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତତ୍ର ସମର୍ପିତମ୍ ।। ୨୯.

ତୁମ ମାଆ ଏଭଳି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ; କାରଣ ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦାନ କରିଛି।

ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା। ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପତିଂ ସୁତୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ତ୍ଵନ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ଏପରି ଭାବରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସତ୍ୟବତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ଏଭଳି ନ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କେହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ଏଭଳି ହେଉ,' ବୋଲି କହିଲେ। ତେବେ ମୁନି କହିଲେ:

ନୈଷ ସଙ୍କଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥା ତ୍ଵଯା । ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ କାରଣାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ମୋର ଚିନ୍ତା ନୁହେଁ, ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ କାରଣରୁ, ତୁମର ପୁଅ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।

ପୁନଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଵାକ୍ଯମେଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଇଚ୍ଛଁଲ୍ଲୋକାନପି ମୁନେ ସୃଜେଥାଃ କିଂ ପୁନଃ ସୁତମ୍ ।। ୨୯.

ପୁଣି, ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଚାହାଁଲେ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ତେବେ ଏକ ପୁଅ କାହିଁକି ନୁହେଁ?'

ଶମାତ୍ମକମୃଜୁଂ ଭର୍ତ୍ତଃ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି। କାମମେଵଂଵିଧଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଵଦ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୯.

'ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସିଧା ପୁଅ ଦେବାକୁ ଉଚିତ; ଆପଣ ଚାହିଲେ ଏଭଳି ପୁଅ ମୋର ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'

ମଯ୍ଯନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ କର୍ତୁମେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତଃ ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ ସ ତସ୍ଯାସ୍ତପସୋ ବଲାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମାମଲାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ବଦଳାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ସେ ତାକୁ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।