ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସୋମସ୍ଯେତି ମହାତ୍ମାନଂ କୁମାରନ୍ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

ସେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ବରଦାତା ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମହାତ୍ମା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର।'

ତତଃ ସ ତମୁପାଘାଯ ସୋମୋ ଦାତା ପ୍ରଜାପତିଃ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦାତା ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ପୁଅଙ୍କୁ 'ବୁଧ' ନାମ ଦେଲେ।

ପ୍ରତିପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଗମନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧୈଃ। ଉତ୍ପାଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରିକା ।। ୨୮.

ପ୍ରତି ପିଢ଼ିରେ ବୁଧ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଦୟ ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜକନ୍ୟା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ଷଟ୍ ସୁମହୌଜସଃ ।। ୨୮.

ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁରବା ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଛଅ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ପ୍ରସହ୍ଯ ଧର୍ଷିତସ୍ତତ୍ର ଵିଵଶୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ମାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସୋମଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣମଣ୍ଡଲଃ । ଜଗାମ ଶରଣାଯାଥ ପିତରଂ ସୋଽତ୍ରିମେଵ ତୁ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ଜୋରକରି ଅପମାନିତ ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ରୋଗ ଓ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯ ତତ୍ପାପଶମନଂ ଚକାରାତ୍ରିର୍ମହାଯଶାଃ। ସ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା ମୁକ୍ତଃ ଶ୍ରିଯା ଜଜ୍ଵାଲ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୨୮.

ମହାଯଶସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର କଲେ; ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ଏତତ୍ସୋମସ୍ଯ ଵୈ ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵଂଶନ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୮.

ଏହା ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ଏବେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ମଷଶୋଧନମ୍। ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୮.

ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଧନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୀମସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ରାଜାସୀତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭଃ। ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୁ କାଞ୍ଚନସ୍ଯାପି ସୁହୋତ୍ରୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ଭୀମଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାନ ରାଜା କାଞ୍ଚନପ୍ରଭା ଥିଲେ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଞ୍ଚନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ସୁହୋତ୍ର।

ସୁହୋତ୍ରସ୍ଯାଭଜ୍ଜହ୍ନୁଃ କେଶିକାଗର୍ଭସମ୍ଭଵଃ। ପ୍ରତିଗତ୍ଯ ତତୋ ଗଙ୍ଗା ଵିତତୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମ୍ମଣି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଜହ୍ନୁ, ଯିଏ କେଶିକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ପରେ ଗଙ୍ଗା ଫେରିଯାଇ ୟଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଂ ଦେଶଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍। ଗଙ୍ଗଯା ପ୍ଲାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୨୯.

ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ସେ ଦେଶକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ; ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ୟଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲେ।

ସୌହୋତ୍ରିର୍ଵରଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଙ୍ଗାଂ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଅସ୍ଯ ଗଙ୍ଗେଽଵଲେପସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ଫଲମଵାପ୍ନୁହି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବରଦ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଗଙ୍ଗା, ତୁମର ଅଭିମାନର ଫଳ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଇଯାଉ।'

ଏତତ୍ତେ ଵିଫଲଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୀତମମ୍ଭଃ କରୋମ୍ଯହମ୍। ରାଜର୍ଷିଣା ତତଃ ପୀତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରର୍ଷଯଃ ।। ୨୯.

'ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥ; ମୁଁ ଏହି ଜଳ ପିଇଦେବି,' ବରଦ କହିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଇଦେଖି ସୁର ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଉପନିନ୍ଯୁର୍ମହାଭାଗା ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ ଜାହ୍ନଵୀମ୍। ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୌତ୍ରୀନ୍ତୁ କାଵେରୀଞ୍ଜହ୍ନୁରାଵହତ୍ ।। ୨୯.

ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ଜହ୍ନବୀଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ଦେଲେ; ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ନାତି କାବେରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜହ୍ନୁ ବିବାହ କଲେ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶାପେନ ଗଙ୍ଗା ଯେନ ଵିନିର୍ମମେ । କାଵେରୀଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଜହ୍ନୁଭାର୍ଯ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।। ୨୯.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବେରୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଜହ୍ନୁଶ୍ଚ ଦଯିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁହୋତ୍ରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍। କାଵେର୍ଯ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଅଜକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୯.

ଜହ୍ନୁ ଏବଂ କାବେରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ସୁହୋତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଜକ ହେଲେ।

ଅଜକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବଲାକାଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଗଯଃ ଶୀଲଃ କୁଶସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୯.

ଅଜକଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବଳାକାଶ୍ୱ ଥିଲେ, ଯିଏ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗୟ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କୁ କୁଶଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦଵର୍ଚସଃ। କୁଶାଶ୍ଵଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତାରଯଶୋଵସୁଃ ।। ୨୯.

କୁଶଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦ ତେଜରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ: କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତାରୟ, ଓ ବସୁ।

କୁଶସ୍ତମ୍ବସ୍ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ରାଜସତ୍ତମଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ଶତକ୍ରତୁମପଶ୍ଯତ ।। ୨୯.

ପୁତ୍ର ପାଇଁ ରାଜା କୁଶସ୍ତମ୍ଭ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତମୁଗ୍ରତପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ସମର୍ଥଃ ପୁତ୍ରଜନନେ ସ୍ଵଯମେଵାସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବାର ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।

ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସ୍ଵଯମେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଗାଧିର୍ନାମାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କୌଶିକଃ ପାକଶାସନଃ ।। ୨୯.

ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ପାକଶାସନଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୌଶିକ ନାମକ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୌରୁକୁତ୍ସାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍। ତାଂ ଗାଧିପୁତ୍ରଃ କାଵ୍ଯାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୯.

ଗାଧିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା, ସତ୍ୟବତୀ ନାମରେ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଗାଧି ତାଙ୍କୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଭର୍ତ୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସାଧଯାମାସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାଙ୍କର ପତି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭାର୍ଗବ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ହବି ତିଆରି କଲେ।

ତଥା ଚାହୂଯ ସୁଧୃତିଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚରୁରଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ଚ ତେଶୁଭେ ।। ୨୯.

ତାପରେ ସୁଧୃତି ଋଚୀକ, ଭାର୍ଗବ, ଡାକି କହିଲେ: 'ଏହି ହବି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଁ ଦୁହେଁ ବ୍ୟବହାର କର।'

ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେନି, ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।

ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍। ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁରେଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ପାଇବା; ସେ ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ, ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ; ସେ ଏହି ଚାରୁରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାମୃଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ତପସ୍ଯାଭିରତୋ ନିତ୍ଯମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୨୯.

ଏପରି କହି ରୁଚୀକ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୯.

ସେ ସମୟରେ ଗାଧି ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେରେ, ଝିଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ରୁଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ସଦା। ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଵଚନମଵ୍ଯଗ୍ରା ହୃଷ୍ଟା ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ ସଦା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି, ଖୁସି ହୋଇ ଋଷିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଚାରୁ ନେଇ, ମାଆଙ୍କୁ ସେଥିରେ ଖବର ଦେଲେ।