ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେନ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ ।। ୨୮.

ସେ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ତତ୍ର ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷନ୍ତାରକାମଯମ୍। ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲା।

ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ତୁଷିତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁରାଦିଦେଵଂ ପିତାମହମ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଜଣ ଦେବତା ଓ ଯେଉଁ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତତୋ ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ରୁଦ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଞ୍ଚ ଶଙ୍କରମ୍। ଦଦାଵାଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ପିତାମହ ଉଶନା, ରୁଦ୍ର ଓ ବଡ଼ ଭାଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୋକି, ତାରାକୁ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ନିଜେ ଦେଇଦେଲେ।

ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାରାନ୍ତାରାଧିପାନନାମ୍। ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜସେ ନ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୮.

ତାରା ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାରାନାଥଙ୍କ ନାମ ଥିଲା, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ମଦୀଯାଯାଂ ତନୌ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଞ୍ଚନ। ଅଥୋ ନାଵସୃଜତ୍ତନ୍ତୁ କୁମାରଂ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

'ମୋ ଦେହରେ, ମୋ ଗର୍ଭରେ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଯେପରି ହେଉ ରଖିବା ଦରକାର।' କିନ୍ତୁ ସେ ଶିଶୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

ଈଷିକାସ୍ତମ୍ବମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। ଜାତମାତ୍ରୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମାକ୍ଷିପଦ୍ଵପୁଃ ।। ୨୮.

ଏକ ନଳକୁ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱାଳା ଲାଗିଥିଲା, ନବଜାତ ଭଗବାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତତଃ ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତାରାମକଥଯନ୍ ସୁରାଃ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି, ତାରାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁଅ କାହାର—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କି, କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?'

ହ୍ରୀଯମାଣା ଯଦା ଦେଵାନ୍ନାହ ସା ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା । ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ ।। ୨୮.

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଶଯଃ। ଯଦତ୍ର ତଥ୍ଯନ୍ତଦ୍‌ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୮.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶିଶୁ ଓ ତାରାକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ର ସନ୍ଦେହକୁ ସମାଧାନ କଲେ, 'ତାରା, ସତ୍ୟ କହ; ଏହି ପୁଅ କାହାର?'

ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସୋମସ୍ଯେତି ମହାତ୍ମାନଂ କୁମାରନ୍ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

ସେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ବରଦାତା ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମହାତ୍ମା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର।'

ତତଃ ସ ତମୁପାଘାଯ ସୋମୋ ଦାତା ପ୍ରଜାପତିଃ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦାତା ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ପୁଅଙ୍କୁ 'ବୁଧ' ନାମ ଦେଲେ।

ପ୍ରତିପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଗମନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧୈଃ। ଉତ୍ପାଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରିକା ।। ୨୮.

ପ୍ରତି ପିଢ଼ିରେ ବୁଧ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଦୟ ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜକନ୍ୟା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ଷଟ୍ ସୁମହୌଜସଃ ।। ୨୮.

ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁରବା ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଛଅ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ପ୍ରସହ୍ଯ ଧର୍ଷିତସ୍ତତ୍ର ଵିଵଶୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ମାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସୋମଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣମଣ୍ଡଲଃ । ଜଗାମ ଶରଣାଯାଥ ପିତରଂ ସୋଽତ୍ରିମେଵ ତୁ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ଜୋରକରି ଅପମାନିତ ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ରୋଗ ଓ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯ ତତ୍ପାପଶମନଂ ଚକାରାତ୍ରିର୍ମହାଯଶାଃ। ସ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା ମୁକ୍ତଃ ଶ୍ରିଯା ଜଜ୍ଵାଲ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୨୮.

ମହାଯଶସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର କଲେ; ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ଏତତ୍ସୋମସ୍ଯ ଵୈ ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵଂଶନ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୮.

ଏହା ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ଏବେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ମଷଶୋଧନମ୍। ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୮.

ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଧନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୀମସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ରାଜାସୀତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭଃ। ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୁ କାଞ୍ଚନସ୍ଯାପି ସୁହୋତ୍ରୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ଭୀମଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାନ ରାଜା କାଞ୍ଚନପ୍ରଭା ଥିଲେ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଞ୍ଚନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ସୁହୋତ୍ର।

ସୁହୋତ୍ରସ୍ଯାଭଜ୍ଜହ୍ନୁଃ କେଶିକାଗର୍ଭସମ୍ଭଵଃ। ପ୍ରତିଗତ୍ଯ ତତୋ ଗଙ୍ଗା ଵିତତୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମ୍ମଣି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଜହ୍ନୁ, ଯିଏ କେଶିକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ପରେ ଗଙ୍ଗା ଫେରିଯାଇ ୟଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଂ ଦେଶଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍। ଗଙ୍ଗଯା ପ୍ଲାଵିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୨୯.

ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ସେ ଦେଶକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ; ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ୟଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲେ।

ସୌହୋତ୍ରିର୍ଵରଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଙ୍ଗାଂ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଅସ୍ଯ ଗଙ୍ଗେଽଵଲେପସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ଫଲମଵାପ୍ନୁହି ।। ୨୯.

ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବରଦ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଗଙ୍ଗା, ତୁମର ଅଭିମାନର ଫଳ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଇଯାଉ।'

ଏତତ୍ତେ ଵିଫଲଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୀତମମ୍ଭଃ କରୋମ୍ଯହମ୍। ରାଜର୍ଷିଣା ତତଃ ପୀତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରର୍ଷଯଃ ।। ୨୯.

'ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥ; ମୁଁ ଏହି ଜଳ ପିଇଦେବି,' ବରଦ କହିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଇଦେଖି ସୁର ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଉପନିନ୍ଯୁର୍ମହାଭାଗା ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ ଜାହ୍ନଵୀମ୍। ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୌତ୍ରୀନ୍ତୁ କାଵେରୀଞ୍ଜହ୍ନୁରାଵହତ୍ ।। ୨୯.

ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ଜହ୍ନବୀଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ଦେଲେ; ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ନାତି କାବେରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜହ୍ନୁ ବିବାହ କଲେ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶାପେନ ଗଙ୍ଗା ଯେନ ଵିନିର୍ମମେ । କାଵେରୀଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଜହ୍ନୁଭାର୍ଯ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।। ୨୯.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବେରୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଜହ୍ନୁଶ୍ଚ ଦଯିତଂ ପୁତ୍ରଂ ସୁହୋତ୍ରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍। କାଵେର୍ଯ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଅଜକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୯.

ଜହ୍ନୁ ଏବଂ କାବେରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ସୁହୋତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଜକ ହେଲେ।

ଅଜକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବଲାକାଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଗଯଃ ଶୀଲଃ କୁଶସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୯.

ଅଜକଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବଳାକାଶ୍ୱ ଥିଲେ, ଯିଏ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗୟ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କୁ କୁଶଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦଵର୍ଚସଃ। କୁଶାଶ୍ଵଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତାରଯଶୋଵସୁଃ ।। ୨୯.

କୁଶଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦ ତେଜରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ: କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତାରୟ, ଓ ବସୁ।

କୁଶସ୍ତମ୍ବସ୍ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ରାଜସତ୍ତମଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ଶତକ୍ରତୁମପଶ୍ଯତ ।। ୨୯.

ପୁତ୍ର ପାଇଁ ରାଜା କୁଶସ୍ତମ୍ଭ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।