ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିଜଯସ୍ଯ ଋତଃ ପୁତ୍ର ଋତସ୍ଯ ସୁନଯଃ ସ୍ମୃତଃ। ସୁନଯାଦ୍ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ତୁ ଵୀତହଵ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଧୃତିଃ ।। ୨୭.

ବିଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଋତ, ଋତଙ୍କ ପୁଅ ସୁନୟ, ସୁନୟଙ୍କ ପୁଅ ବୀତହବ୍ୟ, ବୀତହବ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତି ଥିଲେ।

ଧୃତେସ୍ତୁ ବହୁଲାଶ୍ଵୋଽଭୂଦ୍ବହୁଲାଶ୍ଵସୁତଃ କୃତିଃ। ତସ୍ମିନ୍ ସନ୍ତିଷ୍ଟତେ ଵଂଶୋ ଜନକାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଇତ୍ଯେତେ ମୈଥିଲାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୋମସ୍ଯାପି ନିବୋଧତ ।। ୨୭.

ଧୃତିଙ୍କଠାରୁ ବହୁଳାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବହୁଳାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ କୃତି। ଏହି କୃତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାତ୍ମା ଜନକମାନେ ର ଉତ୍ସବଂଶ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଏହିପରି ମୈଥିଳମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ଏବେ ସୋମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତମନୁଵଂଶକୀର୍ତ୍ତନଂ ନାମ ସପ୍ତଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ବଂଶର ବିବରଣୀ ନାମକ ସତେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଵାଯୂମହାପୁରାଣମ୍ - ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧମ୍ -

ବାୟୁ ମହାପୁରାଣ — ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ —

ଦକ୍ଷିଣାମଦଦତ୍ସୋମସ୍ତ୍ରୀଲ୍ଲୋଁକାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୨୮.

ସୋମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସଭ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ତଂ ସିନୀ ଚ କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଵପୁଃ ପୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭାଵସୁଃ। କୀର୍ତ୍ତିର୍ଧୃତିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ନଵ ଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ ।। ୨୮.

ସିନୀ, କୁହୂ, ବପୁଃ, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭାବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ — ଏହି ନଉ ଦେବୀ ସୋମଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।

ପ୍ରାପ୍ଯାଵଭୃଥମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵର୍ଷିପୂଜିତଃ। ଅତିରାଜାତିରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶଧାତାପଯଦ୍ଦିଶଃ ।। ୨୮.

ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ରହି, ସେ ରାଜା ଦଶ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲେ।

ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିଶ୍ଚ ହ। ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ତାରାଂ ତସ୍ମାଯାଙ୍ଗିରସେ ତଦା ।। ୨୮.

ଦେବତା ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ସୋମ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଇନଥିଲେ।

ଉଶନାସ୍ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମଙ୍ଗିରସୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ସ ହି ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତେଜାଃ ପିତୁଃ ପୂର୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ଉଶନା ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଠାରୁ ନେଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ପିତା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ତେନ ସ୍ନେହେନ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେଃ। ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽଭଵଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଜଗଵନ୍ଧନୁଃ ।। ୨୮.

ସେଇ ସ୍ନେହରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଲେ, ଧନୁଷ ଧରି ତିଆରି ହେଇ ଦାଁଡିଲେ।

ତେନ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ ।। ୨୮.

ସେ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ତତ୍ର ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷନ୍ତାରକାମଯମ୍। ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲା।

ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ତୁଷିତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁରାଦିଦେଵଂ ପିତାମହମ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଜଣ ଦେବତା ଓ ଯେଉଁ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତତୋ ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ରୁଦ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଞ୍ଚ ଶଙ୍କରମ୍। ଦଦାଵାଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ପିତାମହ ଉଶନା, ରୁଦ୍ର ଓ ବଡ଼ ଭାଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୋକି, ତାରାକୁ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ନିଜେ ଦେଇଦେଲେ।

ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାରାନ୍ତାରାଧିପାନନାମ୍। ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜସେ ନ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୮.

ତାରା ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାରାନାଥଙ୍କ ନାମ ଥିଲା, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ମଦୀଯାଯାଂ ତନୌ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଞ୍ଚନ। ଅଥୋ ନାଵସୃଜତ୍ତନ୍ତୁ କୁମାରଂ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

'ମୋ ଦେହରେ, ମୋ ଗର୍ଭରେ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଯେପରି ହେଉ ରଖିବା ଦରକାର।' କିନ୍ତୁ ସେ ଶିଶୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

ଈଷିକାସ୍ତମ୍ବମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। ଜାତମାତ୍ରୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମାକ୍ଷିପଦ୍ଵପୁଃ ।। ୨୮.

ଏକ ନଳକୁ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱାଳା ଲାଗିଥିଲା, ନବଜାତ ଭଗବାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତତଃ ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତାରାମକଥଯନ୍ ସୁରାଃ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି, ତାରାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁଅ କାହାର—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କି, କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?'

ହ୍ରୀଯମାଣା ଯଦା ଦେଵାନ୍ନାହ ସା ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା । ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ ।। ୨୮.

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଶଯଃ। ଯଦତ୍ର ତଥ୍ଯନ୍ତଦ୍‌ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୮.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶିଶୁ ଓ ତାରାକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ର ସନ୍ଦେହକୁ ସମାଧାନ କଲେ, 'ତାରା, ସତ୍ୟ କହ; ଏହି ପୁଅ କାହାର?'

ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସୋମସ୍ଯେତି ମହାତ୍ମାନଂ କୁମାରନ୍ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

ସେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ବରଦାତା ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମହାତ୍ମା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର।'

ତତଃ ସ ତମୁପାଘାଯ ସୋମୋ ଦାତା ପ୍ରଜାପତିଃ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦାତା ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ପୁଅଙ୍କୁ 'ବୁଧ' ନାମ ଦେଲେ।

ପ୍ରତିପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଗମନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧୈଃ। ଉତ୍ପାଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରିକା ।। ୨୮.

ପ୍ରତି ପିଢ଼ିରେ ବୁଧ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଦୟ ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜକନ୍ୟା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ଷଟ୍ ସୁମହୌଜସଃ ।। ୨୮.

ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁରବା ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଛଅ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ପ୍ରସହ୍ଯ ଧର୍ଷିତସ୍ତତ୍ର ଵିଵଶୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା । ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ମାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସୋମଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣମଣ୍ଡଲଃ । ଜଗାମ ଶରଣାଯାଥ ପିତରଂ ସୋଽତ୍ରିମେଵ ତୁ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ, ଜୋରକରି ଅପମାନିତ ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ରୋଗ ଓ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତସ୍ଯ ତତ୍ପାପଶମନଂ ଚକାରାତ୍ରିର୍ମହାଯଶାଃ। ସ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା ମୁକ୍ତଃ ଶ୍ରିଯା ଜଜ୍ଵାଲ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୨୮.

ମହାଯଶସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର କଲେ; ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ଏତତ୍ସୋମସ୍ଯ ଵୈ ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵଂଶନ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୮.

ଏହା ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ଏବେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ମଷଶୋଧନମ୍। ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୮.

ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଧନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୀମସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ରାଜାସୀତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭଃ। ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୁ କାଞ୍ଚନସ୍ଯାପି ସୁହୋତ୍ରୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ ।। ୨୯.

ଭୀମଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାନ ରାଜା କାଞ୍ଚନପ୍ରଭା ଥିଲେ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଞ୍ଚନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ସୁହୋତ୍ର।