ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୁତ୍ରଃ କୀର୍ତ୍ତିରଥସ୍ଯାପି ଦେଵମୀଢ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଦେଵମୀଢସ୍ଯ ଵିବୁଧୋ ଵିବୁଧସ୍ଯ ସୁତୋ ଧୃତିଃ ।। ୨୭.

କୀର୍ତ୍ତିରଥଙ୍କ ପୁଅ ଦେବମୀଢ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦେବମୀଢଙ୍କୁ ବିବୁଧ, ବିବୁଧଙ୍କୁ ଧୃତି ପୁଅ ହେଲେ।

ମହାଧୃତିସୁତୋ ରାଜା କୀର୍ତ୍ତିରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କୀର୍ତ୍ତି ରାଜାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମହାରୋମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୭.

ମହାଧୃତିଙ୍କ ପୁଅ କୀର୍ତ୍ତିରାଜା ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ କୀର୍ତ୍ତିରାଜଙ୍କ ନାମ ମହାରୋମ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ମହାରୋମ୍ଣସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଵର୍ଣରୋମା ଵ୍ଯଜାଯତ। ସ୍ଵର୍ଣରୋମାତ୍ମଜଶ୍ଚାପି ହ୍ରସ୍ଵରୋମାଭଵନୃପଃ ।। ୨୭.

ମହାରୋମଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରୋମ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରୋମଙ୍କ ପୁଅ ହ୍ରସ୍ୱରୋମ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ।

ହ୍ରସ୍ଵରୋମାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସୀରଧ୍ଵଜ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଉଦ୍ଭିନ୍ନା କୃଷତା ଯେନ ସୀତା ରାଜ୍ଞା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ସାଧ୍ଵୀ ସୁଵ୍ରତାତିପତିଵ୍ରତା ।। ୨୭.

ହ୍ରସ୍ୱରୋମଙ୍କ ପୁଅ ସୀରଧ୍ୱଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ରାଜା ଜମି କାନ୍ଦିବା ବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ମହାପୁନ୍ୟବତୀ ଓ ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା।

ଶାଂଶପାଯନ ଉଵାଚ।। କଥଂ ସୀତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା କୃଷ୍ଯମାଣା ଯଶସ୍ଵିନୀ। କିମର୍ଥଞ୍ଚାକୃଷଦ୍ରାଜା କ୍ଷେତ୍ରଂ ଯସ୍ମିନ୍ ବଭୂଵ ହ ।। ୨୭.

ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ: ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀତା କିପରି ଜମି କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜା ସେଠି ଜମି କାନ୍ଦିଥିଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅଗ୍ନିକ୍ଷେତ୍ରେ କୃଷ୍ଯମାଣେ ଅଶ୍ଵମେଧେ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିଧିନା ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ତସ୍ମାତ୍ସା ତୁ ସମୁତ୍ଥିତା ।। ୨୭.

ସୂତ କହିଲେ: ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକ୍ଷେତ୍ର କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସେଠାରୁ ସୀତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ସୀରଧ୍ଵଜାତ୍ତୁ ଜାତସ୍ତୁ ଭାନୁମାନ୍ନାମ ମୈଥିଲଃ। ଭ୍ରାତା କୁଶଧ୍ଵଜସ୍ତସ୍ଯ ସ କାଶ୍ଯଧିପତିର୍ନୃପଃ ।। ୨୭.

ସୀରଧ୍ୱଜଙ୍କଠାରୁ ଭାନୁମାନ୍ ନାମକ ମୈଥିଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ କୁଶଧ୍ୱଜ କାଶୀର ରାଜା ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ଭାନୁମତଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମୁନିସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଶ୍ଚାପି ତସ୍ମାଦୂର୍ଜଵହଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଭାନୁମାନଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ମୁନି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଉର୍ଜବହ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଊର୍ଜଵହାତ୍ ସୁତଦ୍ଵାଜଃ ଶକୁନିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସ୍ଵାଗତଃ ଶକୁନେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁଵର୍ଚ୍ଚାସ୍ତତ୍ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଉର୍ଜବହଙ୍କଠାରୁ ସୁତଦ୍ୱଜ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୁତଦ୍ୱଜଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି, ଶକୁନିଙ୍କ ପୁଅ ସ୍ୱାଗତ, ଏବଂ ସ୍ୱାଗତଙ୍କ ପୁଅ ସୁବର୍ଚ୍ଚା ଥିଲେ।

ଶ୍ରୁତୋ ଯସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ ସୁଶ୍ରୁତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସୁଶ୍ରୁତସ୍ଯ ଜଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଜଯସ୍ଯ ଵିଜଯଃ ସୁତଃ ।। ୨୭.

ସୁବର୍ଚ୍ଚାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତ। ଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁଅ ସୁଶ୍ରୁତ, ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁଅ ଜୟ, ଏବଂ ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ବିଜୟ ଥିଲେ।

ଵିଜଯସ୍ଯ ଋତଃ ପୁତ୍ର ଋତସ୍ଯ ସୁନଯଃ ସ୍ମୃତଃ। ସୁନଯାଦ୍ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ତୁ ଵୀତହଵ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଧୃତିଃ ।। ୨୭.

ବିଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଋତ, ଋତଙ୍କ ପୁଅ ସୁନୟ, ସୁନୟଙ୍କ ପୁଅ ବୀତହବ୍ୟ, ବୀତହବ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତି ଥିଲେ।

ଧୃତେସ୍ତୁ ବହୁଲାଶ୍ଵୋଽଭୂଦ୍ବହୁଲାଶ୍ଵସୁତଃ କୃତିଃ। ତସ୍ମିନ୍ ସନ୍ତିଷ୍ଟତେ ଵଂଶୋ ଜନକାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଇତ୍ଯେତେ ମୈଥିଲାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୋମସ୍ଯାପି ନିବୋଧତ ।। ୨୭.

ଧୃତିଙ୍କଠାରୁ ବହୁଳାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବହୁଳାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ କୃତି। ଏହି କୃତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାତ୍ମା ଜନକମାନେ ର ଉତ୍ସବଂଶ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଏହିପରି ମୈଥିଳମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ଏବେ ସୋମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତମନୁଵଂଶକୀର୍ତ୍ତନଂ ନାମ ସପ୍ତଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ବଂଶର ବିବରଣୀ ନାମକ ସତେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଵାଯୂମହାପୁରାଣମ୍ - ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧମ୍ -

ବାୟୁ ମହାପୁରାଣ — ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ —

ଦକ୍ଷିଣାମଦଦତ୍ସୋମସ୍ତ୍ରୀଲ୍ଲୋଁକାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୨୮.

ସୋମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସଭ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ତଂ ସିନୀ ଚ କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଵପୁଃ ପୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭାଵସୁଃ। କୀର୍ତ୍ତିର୍ଧୃତିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ନଵ ଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ ।। ୨୮.

ସିନୀ, କୁହୂ, ବପୁଃ, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭାବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ — ଏହି ନଉ ଦେବୀ ସୋମଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।

ପ୍ରାପ୍ଯାଵଭୃଥମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵର୍ଷିପୂଜିତଃ। ଅତିରାଜାତିରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶଧାତାପଯଦ୍ଦିଶଃ ।। ୨୮.

ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ରହି, ସେ ରାଜା ଦଶ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲେ।

ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିଶ୍ଚ ହ। ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ତାରାଂ ତସ୍ମାଯାଙ୍ଗିରସେ ତଦା ।। ୨୮.

ଦେବତା ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ସୋମ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଇନଥିଲେ।

ଉଶନାସ୍ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମଙ୍ଗିରସୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ସ ହି ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତେଜାଃ ପିତୁଃ ପୂର୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ଉଶନା ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଠାରୁ ନେଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ପିତା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ତେନ ସ୍ନେହେନ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେଃ। ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽଭଵଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଜଗଵନ୍ଧନୁଃ ।। ୨୮.

ସେଇ ସ୍ନେହରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଲେ, ଧନୁଷ ଧରି ତିଆରି ହେଇ ଦାଁଡିଲେ।

ତେନ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ ।। ୨୮.

ସେ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ତତ୍ର ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷନ୍ତାରକାମଯମ୍। ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲା।

ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ତୁଷିତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁରାଦିଦେଵଂ ପିତାମହମ୍ ।। ୨୮.

ସେଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଜଣ ଦେବତା ଓ ଯେଉଁ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତତୋ ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ରୁଦ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଞ୍ଚ ଶଙ୍କରମ୍। ଦଦାଵାଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ପିତାମହ ଉଶନା, ରୁଦ୍ର ଓ ବଡ଼ ଭାଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୋକି, ତାରାକୁ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ନିଜେ ଦେଇଦେଲେ।

ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାରାନ୍ତାରାଧିପାନନାମ୍। ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜସେ ନ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୮.

ତାରା ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାରାନାଥଙ୍କ ନାମ ଥିଲା, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ମଦୀଯାଯାଂ ତନୌ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଞ୍ଚନ। ଅଥୋ ନାଵସୃଜତ୍ତନ୍ତୁ କୁମାରଂ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ ।। ୨୮.

'ମୋ ଦେହରେ, ମୋ ଗର୍ଭରେ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଯେପରି ହେଉ ରଖିବା ଦରକାର।' କିନ୍ତୁ ସେ ଶିଶୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

ଈଷିକାସ୍ତମ୍ବମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। ଜାତମାତ୍ରୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମାକ୍ଷିପଦ୍ଵପୁଃ ।। ୨୮.

ଏକ ନଳକୁ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱାଳା ଲାଗିଥିଲା, ନବଜାତ ଭଗବାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତତଃ ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତାରାମକଥଯନ୍ ସୁରାଃ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୨୮.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି, ତାରାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁଅ କାହାର—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କି, କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?'

ହ୍ରୀଯମାଣା ଯଦା ଦେଵାନ୍ନାହ ସା ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା । ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ ।। ୨୮.

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।