ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ହିରଣ୍ଯନାଭଃ କୌଶଲ୍ଯୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍। ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଜୈମିନେଃ ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଶର୍ମସୁ ।। ୨୬.

ହିରଣ୍ୟନାଭ କୋଶଳୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ; ସେ ଜୈମିନିଙ୍କର ପୌତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶତାନି ସଂହିତାନାନ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ଯୋଽଧୀତଵାଂସ୍ତତଃ। ତସ୍ମାଦଧିଗତୋ ଯୋଗୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯେନ ଧୀମତା ।। ୨୬.

ସେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ସଂହିତା ପଢିଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଧୀର ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗତ କଲେ।

ପୁଷ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିଶ୍ଚ ତତ୍ସୁତଃ। ସୁଦର୍ଶନସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଅଗ୍ନିଵର୍ଣଃ ସୁଦର୍ଶନାତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ ପୁଷ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି; ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କର ପୁଅ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ।

ଅଗ୍ନିଵର୍ଣସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରସ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରକସ୍ଯ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ମନୁସ୍ତୁ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ କଲାପଗ୍ରାମମାସ୍ଥିତଃ। ଏକୋନଵିଂଶପ୍ରଯୁଗେ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁଥିଲେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶୀଘ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ମନୁ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ବସିଥିଲେ। ଏକୋନଉନିଶତମ ଯୁଗରେ ସେ ପ୍ରଭୁ କ୍ଷତ୍ରପମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେଲେ।

ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତୋ ମନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁସନ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସୁସନ୍ଧେଶ୍ଚ ତଥାମର୍ଷଃ ସହସ୍ଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୬.

ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତ, ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁଅ ସୁସନ୍ଧି। ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଅମର୍ଷ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଅମର୍ଷଙ୍କୁ ସହସ୍ୱାନ୍ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।

ଆସୀତ୍ସହସ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ଵିଶ୍ରୁତଵାନିତି। ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଲଃ ।। ୨୬.

ସହସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ବିଶ୍ରୁତବାନ୍। ବିଶ୍ରୁତବାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ।

ଏତେ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଦାଯାଦା ରାଜାନଃ ପ୍ରାଯଶଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଵଂଶେ ପ୍ରଧାନା ଯେ ତେଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ତୁ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୨୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଏମାନେ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛନ୍ତି।

ପଠନ୍ ସମ୍ଯଗିମାଂ ସୃଷ୍ଟିମାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ପ୍ରଜାଵାନେତି ସାଯୁଜ୍ଯଂ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ସଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁଠି ଠିକ୍‌ଭାବେ ଆଦିତ୍ୟ ବିବସ୍ବାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଥା ପଢ଼ିବେ, ସେ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ ପୁଷ୍ଟିଦସ୍ଯ ଚ। ଵିପାପ୍ମା ଵିରଜାଶ୍ଚୈଵ ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ଭଵତେଽଚ୍ଯୁତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଭଳି ପାପରହିତ, ପବିତ୍ର, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅଚଳ ହେଇଯାନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଅନୁଜସ୍ଯ ଵିକୁକ୍ଷେସ୍ତୁ ନିମେର୍ଵଂଶଂ ନିବୋଧତ। ଯୋଽସୌ ନିଵେଶଯାମାସ ପୁରନ୍ଦେଵପୁରୋପମମ୍ ।। ୨୭.

ଏବେ ଆପଣେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କ ଭାଇ ନିମିଙ୍କ ବଂଶର କଥା, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହର ସମାନ ଏକ ସହର ତିଆରି କରିଥିଲେ।

ଜଯନ୍ତମିତିଵିଖ୍ଯାତଂ ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମାଭିତଃ। ଯସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଜନକାଦୃଷିସତ୍ତମାତ୍ ।। ୨୭.

ସେ ସହର ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଥିବା ଜୟନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ବଂଶରେ, ଏକ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଜନକଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

ନେମିର୍ନାମ ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵସତ୍ଵନମସ୍କୃତଃ। ଆସୀତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋର୍ଭୂରିତେଜସଃ ।। ୨୭.

ନିମି ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ ଥିଲେ।

ସ ଶାପେନ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଦେହଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମିଥିର୍ନାମ ଜନିତଃ ପର୍ଵଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ।। ୨୭.

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ ସେ 'ବିଦେହ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମିଥି, ତିନିଟି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଅରଣ୍ଯାଂ ମଥ୍ଯମାନାଯାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାଯଶାଃ। ନାମ୍ନା ମିଥିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଜନନାଜ୍ଜନକୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭.

ଅରଣ୍ୟରେ ମଥନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ମିଥି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ଜନକ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ମିଥିର୍ନାମ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଯେନାସୌ ମିଥିଲାଭଵତ୍। ରାଜାସୌ ଜନକୋ ନାମ ଜନକାଚ୍ଚାପ୍ଯୁଦାଵସୁଃ ।। ୨୭.

ମହାବଳୀ ମିଥିଙ୍କ ନାମରୁ ମିଥିଳା ନାମ ହେଲା। ସେ ରାଜା 'ଜନକ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଜନକଙ୍କୁ ଉଦାବସୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।

ଉଦାଵସୋଃ ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ଜନିତୋ ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନଃ। ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନତଃ ଶୂରଃ ସୁକେତୁର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୨୭.

ଉଦାବସୁଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନ ପୁଅ ହେଲେ। ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କୁ ଶୂର ଓ ଧାର୍ମିକ ସୁକେତୁ ପୁଅ ହେଲେ।

ସୁକେତୋରପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵରାତୋ ମହାବଲଃ। ଦେଵରାତସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ବୃହଦୁଚ୍ଛ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୨୭.

ସୁକେତୁଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମହାବଳୀ ଦେବରାତ ପୁଅ ହେଲେ। ଦେବରାତଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃହଦୁଚ୍ଛ ପୁଅ ହେଲେ।

ବୃହଦୁଚ୍ଛସ୍ଯ ତନଯୋ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମହାଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଧୃତିମାନ୍ ସୁଧୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୭.

ବୃହଦୁଚ୍ଛଙ୍କ ପୁଅ ମହାବୀର୍ୟ, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ମହାବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତିଶୀଳ ସୁଧୃତି ଥିଲେ।

ସୁଧୃତେରପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଃ ପରନ୍ତପଃ। ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ସୁତଶ୍ଚାପି ହର୍ଯଶ୍ଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୭.

ସୁଧୃତିଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ପୁଅ ହେଲେ। ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହର୍ୟଶ୍ୱ ଥିଲେ।

ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯ ମରୁଃ ପୁତ୍ରୋ ମରୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିତ୍ଵକଃ। ପ୍ରତିତ୍ଵକସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା କୀର୍ତ୍ତିରଥଃ ସୁତଃ ।। ୨୭.

ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ମରୁ, ମରୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତିତ୍ୱକ। ପ୍ରତିତ୍ୱକଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା କୀର୍ତ୍ତିରଥ।

ପୁତ୍ରଃ କୀର୍ତ୍ତିରଥସ୍ଯାପି ଦେଵମୀଢ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଦେଵମୀଢସ୍ଯ ଵିବୁଧୋ ଵିବୁଧସ୍ଯ ସୁତୋ ଧୃତିଃ ।। ୨୭.

କୀର୍ତ୍ତିରଥଙ୍କ ପୁଅ ଦେବମୀଢ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦେବମୀଢଙ୍କୁ ବିବୁଧ, ବିବୁଧଙ୍କୁ ଧୃତି ପୁଅ ହେଲେ।

ମହାଧୃତିସୁତୋ ରାଜା କୀର୍ତ୍ତିରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କୀର୍ତ୍ତି ରାଜାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମହାରୋମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୭.

ମହାଧୃତିଙ୍କ ପୁଅ କୀର୍ତ୍ତିରାଜା ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ କୀର୍ତ୍ତିରାଜଙ୍କ ନାମ ମହାରୋମ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ମହାରୋମ୍ଣସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଵର୍ଣରୋମା ଵ୍ଯଜାଯତ। ସ୍ଵର୍ଣରୋମାତ୍ମଜଶ୍ଚାପି ହ୍ରସ୍ଵରୋମାଭଵନୃପଃ ।। ୨୭.

ମହାରୋମଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରୋମ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରୋମଙ୍କ ପୁଅ ହ୍ରସ୍ୱରୋମ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ।

ହ୍ରସ୍ଵରୋମାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସୀରଧ୍ଵଜ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଉଦ୍ଭିନ୍ନା କୃଷତା ଯେନ ସୀତା ରାଜ୍ଞା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ସାଧ୍ଵୀ ସୁଵ୍ରତାତିପତିଵ୍ରତା ।। ୨୭.

ହ୍ରସ୍ୱରୋମଙ୍କ ପୁଅ ସୀରଧ୍ୱଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ରାଜା ଜମି କାନ୍ଦିବା ବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ମହାପୁନ୍ୟବତୀ ଓ ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା।

ଶାଂଶପାଯନ ଉଵାଚ।। କଥଂ ସୀତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା କୃଷ୍ଯମାଣା ଯଶସ୍ଵିନୀ। କିମର୍ଥଞ୍ଚାକୃଷଦ୍ରାଜା କ୍ଷେତ୍ରଂ ଯସ୍ମିନ୍ ବଭୂଵ ହ ।। ୨୭.

ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ: ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀତା କିପରି ଜମି କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜା ସେଠି ଜମି କାନ୍ଦିଥିଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଅଗ୍ନିକ୍ଷେତ୍ରେ କୃଷ୍ଯମାଣେ ଅଶ୍ଵମେଧେ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିଧିନା ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ତସ୍ମାତ୍ସା ତୁ ସମୁତ୍ଥିତା ।। ୨୭.

ସୂତ କହିଲେ: ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକ୍ଷେତ୍ର କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସେଠାରୁ ସୀତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ସୀରଧ୍ଵଜାତ୍ତୁ ଜାତସ୍ତୁ ଭାନୁମାନ୍ନାମ ମୈଥିଲଃ। ଭ୍ରାତା କୁଶଧ୍ଵଜସ୍ତସ୍ଯ ସ କାଶ୍ଯଧିପତିର୍ନୃପଃ ।। ୨୭.

ସୀରଧ୍ୱଜଙ୍କଠାରୁ ଭାନୁମାନ୍ ନାମକ ମୈଥିଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ କୁଶଧ୍ୱଜ କାଶୀର ରାଜା ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ଭାନୁମତଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମୁନିସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଶ୍ଚାପି ତସ୍ମାଦୂର୍ଜଵହଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଭାନୁମାନଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ମୁନି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଉର୍ଜବହ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଊର୍ଜଵହାତ୍ ସୁତଦ୍ଵାଜଃ ଶକୁନିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସ୍ଵାଗତଃ ଶକୁନେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁଵର୍ଚ୍ଚାସ୍ତତ୍ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଉର୍ଜବହଙ୍କଠାରୁ ସୁତଦ୍ୱଜ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୁତଦ୍ୱଜଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି, ଶକୁନିଙ୍କ ପୁଅ ସ୍ୱାଗତ, ଏବଂ ସ୍ୱାଗତଙ୍କ ପୁଅ ସୁବର୍ଚ୍ଚା ଥିଲେ।