ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵମେଵ ମହାବାହୁରିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ । ରାଵଣଂ ସଗଣଂ ହତ୍ଵା ଦିଵମାଚକ୍ରମେ ଵିଭୁଃ ।। ୨୬.

ଏଭଳି ମହାବାହୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେକୁ ମାରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ଶ୍ରୀରାମସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଜଜ୍ଞେ କୁଶ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଲଵଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତଯୋର୍ଦେଶୌ ନିବୋଧତ ।। ୨୬.

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ପୁଅ କୁଶ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଲବ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାବୀର, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦେଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

କୁଶସ୍ଯ କୋଶଲା ରାଜ୍ଯଂ ପୁରୀ ଵାପି କୁଶସ୍ଥଲୀ। ରମ୍ଯା ନିଵେଶିତା ତେନ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତସାନୁଷୁ ।। ୨୬.

କୁଶଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କୋଶଳ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ନଗର କୁଶସ୍ଥଳୀ, ଏହା ସୁନ୍ଦର ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ ନିର୍ମିତ।

ଉତ୍ତରାକୋଶଲେ ରାଜ୍ଯଂ ଲଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଶ୍ରାଵସ୍ତୀ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତା କୁଶଵଂଶଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତର କୋଶଳରେ ମହାତ୍ମା ଲବଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଥିଲା; ଶ୍ରାବସ୍ତୀ, ଯାହା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କୁଶ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

କୁଶସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ହ୍ଯତିଥିଃ ସୁପ୍ରିଯାତିଥିଃ। ଅତିଥେରପି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନିଷଧୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୬.

କୁଶଙ୍କର ପୁଅ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅତିଥି, ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି; ଅତିଥିଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ନିଷଧ ନାମକ ରାଜା।

ନିଷଧସ୍ଯ ନଲଃ ପୁତ୍ରୋ ନଭଃ ପୁତ୍ରୋ ନଲସ୍ଯ ତୁ। ନଭସଃ ପୁଣ୍ଡରୀକସ୍ତୁ କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ନିଷଧଙ୍କର ପୁଅ ନଳ, ନଳଙ୍କର ପୁଅ ନଭ; ନଭଙ୍କର ପୁଅ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ତାହାଠାରୁ କ୍ଷେମଧନ୍ବନ।

କ୍ଷେମଧନ୍ଵସୁତୋ ରାଜା ଦେଵାନୀକଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆସୀଦହୀନଗୁର୍ନାମ ଦେଵାନୀ କାତ୍ମଜଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

କ୍ଷେମଧନ୍ବନଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ଦେବାନୀକ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅହୀନଗୁ ନାମକ ପ୍ରଭୁ।

ଅହୀନଗୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦଃ ପାରିଯାତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ଦଲସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଶ୍ଚାପି ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବଲୋ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ଅହୀନଗୁଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାରିୟାତ୍ର; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦଳ, ତାହାଠାରୁ ବଳ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଔଙ୍କୋ ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଲପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵ ହ। ଵଜ୍ରନାଭଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖଣସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୬.

ବଳଙ୍କର ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁଅ ଅଂକ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ବଜ୍ରନାଭ, ବଜ୍ରନାଭଙ୍କର ପୁଅ ଶଙ୍ଖନ।

ଶଂଖଣସ୍ଯ ସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧ୍ଯୁଷିତାଶ୍ଚ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଧ୍ଯୁଷିତାଶ୍ଚ ସୁତଶ୍ଚାପି ରାଜା ଵିଶ୍ଵସହଃ କିଲ ।। ୨୬.

ଶଙ୍ଖନଙ୍କର ପୁଅ ପଣ୍ଡିତ ଧ୍ୟୁଷିତାଶ, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଧ୍ୟୁଷିତାଶଙ୍କର ପୁଅ ରାଜା ବିଶ୍ୱସହ।

ହିରଣ୍ଯନାଭଃ କୌଶଲ୍ଯୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍। ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଜୈମିନେଃ ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଶର୍ମସୁ ।। ୨୬.

ହିରଣ୍ୟନାଭ କୋଶଳୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ; ସେ ଜୈମିନିଙ୍କର ପୌତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶତାନି ସଂହିତାନାନ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ଯୋଽଧୀତଵାଂସ୍ତତଃ। ତସ୍ମାଦଧିଗତୋ ଯୋଗୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯେନ ଧୀମତା ।। ୨୬.

ସେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ସଂହିତା ପଢିଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଧୀର ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗତ କଲେ।

ପୁଷ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିଶ୍ଚ ତତ୍ସୁତଃ। ସୁଦର୍ଶନସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଅଗ୍ନିଵର୍ଣଃ ସୁଦର୍ଶନାତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ ପୁଷ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି; ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କର ପୁଅ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ।

ଅଗ୍ନିଵର୍ଣସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରସ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରକସ୍ଯ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ମନୁସ୍ତୁ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ କଲାପଗ୍ରାମମାସ୍ଥିତଃ। ଏକୋନଵିଂଶପ୍ରଯୁଗେ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁଥିଲେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶୀଘ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ମନୁ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ବସିଥିଲେ। ଏକୋନଉନିଶତମ ଯୁଗରେ ସେ ପ୍ରଭୁ କ୍ଷତ୍ରପମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେଲେ।

ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତୋ ମନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁସନ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସୁସନ୍ଧେଶ୍ଚ ତଥାମର୍ଷଃ ସହସ୍ଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୬.

ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତ, ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁଅ ସୁସନ୍ଧି। ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଅମର୍ଷ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଅମର୍ଷଙ୍କୁ ସହସ୍ୱାନ୍ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।

ଆସୀତ୍ସହସ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ଵିଶ୍ରୁତଵାନିତି। ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଲଃ ।। ୨୬.

ସହସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ବିଶ୍ରୁତବାନ୍। ବିଶ୍ରୁତବାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ।

ଏତେ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଦାଯାଦା ରାଜାନଃ ପ୍ରାଯଶଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଵଂଶେ ପ୍ରଧାନା ଯେ ତେଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ତୁ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୨୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଏମାନେ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛନ୍ତି।

ପଠନ୍ ସମ୍ଯଗିମାଂ ସୃଷ୍ଟିମାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ପ୍ରଜାଵାନେତି ସାଯୁଜ୍ଯଂ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ସଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁଠି ଠିକ୍‌ଭାବେ ଆଦିତ୍ୟ ବିବସ୍ବାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଥା ପଢ଼ିବେ, ସେ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ ପୁଷ୍ଟିଦସ୍ଯ ଚ। ଵିପାପ୍ମା ଵିରଜାଶ୍ଚୈଵ ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ଭଵତେଽଚ୍ଯୁତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଭଳି ପାପରହିତ, ପବିତ୍ର, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅଚଳ ହେଇଯାନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଅନୁଜସ୍ଯ ଵିକୁକ୍ଷେସ୍ତୁ ନିମେର୍ଵଂଶଂ ନିବୋଧତ। ଯୋଽସୌ ନିଵେଶଯାମାସ ପୁରନ୍ଦେଵପୁରୋପମମ୍ ।। ୨୭.

ଏବେ ଆପଣେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କ ଭାଇ ନିମିଙ୍କ ବଂଶର କଥା, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହର ସମାନ ଏକ ସହର ତିଆରି କରିଥିଲେ।

ଜଯନ୍ତମିତିଵିଖ୍ଯାତଂ ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମାଭିତଃ। ଯସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଜନକାଦୃଷିସତ୍ତମାତ୍ ।। ୨୭.

ସେ ସହର ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଥିବା ଜୟନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ବଂଶରେ, ଏକ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଜନକଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

ନେମିର୍ନାମ ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵସତ୍ଵନମସ୍କୃତଃ। ଆସୀତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋର୍ଭୂରିତେଜସଃ ।। ୨୭.

ନିମି ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ ଥିଲେ।

ସ ଶାପେନ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଦେହଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମିଥିର୍ନାମ ଜନିତଃ ପର୍ଵଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ।। ୨୭.

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ ସେ 'ବିଦେହ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମିଥି, ତିନିଟି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଅରଣ୍ଯାଂ ମଥ୍ଯମାନାଯାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାଯଶାଃ। ନାମ୍ନା ମିଥିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଜନନାଜ୍ଜନକୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭.

ଅରଣ୍ୟରେ ମଥନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ମିଥି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ଜନକ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ମିଥିର୍ନାମ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଯେନାସୌ ମିଥିଲାଭଵତ୍। ରାଜାସୌ ଜନକୋ ନାମ ଜନକାଚ୍ଚାପ୍ଯୁଦାଵସୁଃ ।। ୨୭.

ମହାବଳୀ ମିଥିଙ୍କ ନାମରୁ ମିଥିଳା ନାମ ହେଲା। ସେ ରାଜା 'ଜନକ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଜନକଙ୍କୁ ଉଦାବସୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।

ଉଦାଵସୋଃ ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ଜନିତୋ ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନଃ। ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନତଃ ଶୂରଃ ସୁକେତୁର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୨୭.

ଉଦାବସୁଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନ ପୁଅ ହେଲେ। ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କୁ ଶୂର ଓ ଧାର୍ମିକ ସୁକେତୁ ପୁଅ ହେଲେ।

ସୁକେତୋରପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵରାତୋ ମହାବଲଃ। ଦେଵରାତସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ବୃହଦୁଚ୍ଛ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୨୭.

ସୁକେତୁଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମହାବଳୀ ଦେବରାତ ପୁଅ ହେଲେ। ଦେବରାତଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃହଦୁଚ୍ଛ ପୁଅ ହେଲେ।

ବୃହଦୁଚ୍ଛସ୍ଯ ତନଯୋ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମହାଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଧୃତିମାନ୍ ସୁଧୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୭.

ବୃହଦୁଚ୍ଛଙ୍କ ପୁଅ ମହାବୀର୍ୟ, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ମହାବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତିଶୀଳ ସୁଧୃତି ଥିଲେ।

ସୁଧୃତେରପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଃ ପରନ୍ତପଃ। ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ସୁତଶ୍ଚାପି ହର୍ଯଶ୍ଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୭.

ସୁଧୃତିଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ପୁଅ ହେଲେ। ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହର୍ୟଶ୍ୱ ଥିଲେ।