ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ମଜାଵୁଭୌ। ହିମଵତ୍ପର୍ଵତାଭ୍ଯାଶେ ସ୍ଫୀତୌ ଜନପଦୌ ତଯୋଃ ।। ୨୬.

ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ହିମବତ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶର ମାଲିକ ଥିଲେ।

ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯାଙ୍ଗଦୀଯା ତୁ ଦେଶେ କାରପଥେ ପୁରୀ। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋସ୍ତୁ ମଲ୍ଲସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରଵକ୍ତା ପୁରୀ ଶୁଭା ।। ୨୬.

ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନଗର ଅଙ୍ଗଦୀ କାରପଥ ଦେଶରେ ଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ନଗର ଚନ୍ଦ୍ରବକ୍ତା, ମଲ୍ଲମାନେ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ନଗର ଥିଲା।

ଭରତସ୍ଯାତ୍ମଜୌ ଵୀରୌ ତକ୍ଷଃ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ। ଗାନ୍ଧାରଵିଷଯେ ସିଦ୍ଧେ ତଯୋଃ ପୁର୍ଯୌ ମହାତ୍ମନୋଃ ।। ୨୬.

ଭରତଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ବୀର ଟକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କର, ଗାନ୍ଧାର ଦେଶରେ ତାଙ୍କର ନଗର ଥିଲା, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମହାନ ଓ ସିଦ୍ଧ।

ତକ୍ଷସ୍ଯ ଦିକ୍ଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ରମ୍ଯା ତକ୍ଷଶିଲା ପୁରୀ। ପୁଷ୍କରସ୍ଯାପି ଵୀରସ୍ଯ ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଷ୍କରାଵତୀ ।। ୨୬.

ଟକ୍ଷଙ୍କ ନଗର ଟକ୍ଷଶିଳା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନଗର ପୁଷ୍କରାବତୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଗାଥାଂ ଚୈଵାତ୍ର ଗାଯନ୍ତି ଯେ ପୁରାଣଵିଦୋ ଜତାଃ। ରାମେ ନିବଦ୍ଧାସ୍ସତ୍ତ୍ଵାର୍ଥା ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୬.

ଏଠି ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଯାହା ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ରଚିତ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମହିମା କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।

ଶ୍ଯାମୋ ଯୁଵା ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୋ ମିତଭାଷିତଃ। ଆଜାନୁବାହୁଃ ସୁମୁଖଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଭୁଜଃ ।। ୨୬.

ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବକ, ଲାଲ ଆଖି, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ଅଳ୍ପ କଥା କହୁଥିଲେ, ଲମ୍ବା ବାହୁ ଗୋଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ କନ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାମୋ ରାଜ୍ଯମକାରଯତ୍। ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଘୋଷୋ ଜ୍ଯାଘୋଷଶ୍ଚ ମହାସ୍ଵନଃ ।। ୨୬.

ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦର ଶବ୍ଦ ଓ ଧନୁର ତାଣିର ଗୁଞ୍ଜନ ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।

ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନୋଽଭଵଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାମିତି। ଜନସ୍ଥାନେ ଵସନ୍ କାର୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶାନାଞ୍ଚକାରସଃ ।। ୨୬.

ଦେଶରେ କେହି ବିଘ୍ନ ନଥିଲା; 'ଦିଅ, ଉପଭୋଗ କର' ଏହି ଆଦେଶ ଥିଲା; ଜନସ୍ଥାନରେ ରହି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

ତମାଗସ୍କାରିଣଂ ପୂର୍ଵଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ମନୁଜର୍ଷଭଃ। ସୀତାଯାଃ ପଦମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ନିଜଘାନ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ସେ ମହାୟଶା ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଖୋଜି, ପୂର୍ବର ଅପରାଧୀ ପୌଲସ୍ତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନୋ ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵ ତେଜସା। ଅତିସୂର୍ଯଞ୍ଚ ଵହ୍ନିଞ୍ଚ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ବଭୌ ।। ୨୬.

ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ଦାଶରଥୀ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

ଏଵମେଵ ମହାବାହୁରିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ । ରାଵଣଂ ସଗଣଂ ହତ୍ଵା ଦିଵମାଚକ୍ରମେ ଵିଭୁଃ ।। ୨୬.

ଏଭଳି ମହାବାହୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେକୁ ମାରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ଶ୍ରୀରାମସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଜଜ୍ଞେ କୁଶ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଲଵଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତଯୋର୍ଦେଶୌ ନିବୋଧତ ।। ୨୬.

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ପୁଅ କୁଶ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଲବ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାବୀର, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦେଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

କୁଶସ୍ଯ କୋଶଲା ରାଜ୍ଯଂ ପୁରୀ ଵାପି କୁଶସ୍ଥଲୀ। ରମ୍ଯା ନିଵେଶିତା ତେନ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତସାନୁଷୁ ।। ୨୬.

କୁଶଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କୋଶଳ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ନଗର କୁଶସ୍ଥଳୀ, ଏହା ସୁନ୍ଦର ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ ନିର୍ମିତ।

ଉତ୍ତରାକୋଶଲେ ରାଜ୍ଯଂ ଲଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଶ୍ରାଵସ୍ତୀ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତା କୁଶଵଂଶଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତର କୋଶଳରେ ମହାତ୍ମା ଲବଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଥିଲା; ଶ୍ରାବସ୍ତୀ, ଯାହା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କୁଶ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

କୁଶସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ହ୍ଯତିଥିଃ ସୁପ୍ରିଯାତିଥିଃ। ଅତିଥେରପି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନିଷଧୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୬.

କୁଶଙ୍କର ପୁଅ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅତିଥି, ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି; ଅତିଥିଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ନିଷଧ ନାମକ ରାଜା।

ନିଷଧସ୍ଯ ନଲଃ ପୁତ୍ରୋ ନଭଃ ପୁତ୍ରୋ ନଲସ୍ଯ ତୁ। ନଭସଃ ପୁଣ୍ଡରୀକସ୍ତୁ କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ନିଷଧଙ୍କର ପୁଅ ନଳ, ନଳଙ୍କର ପୁଅ ନଭ; ନଭଙ୍କର ପୁଅ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ତାହାଠାରୁ କ୍ଷେମଧନ୍ବନ।

କ୍ଷେମଧନ୍ଵସୁତୋ ରାଜା ଦେଵାନୀକଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆସୀଦହୀନଗୁର୍ନାମ ଦେଵାନୀ କାତ୍ମଜଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

କ୍ଷେମଧନ୍ବନଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ଦେବାନୀକ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅହୀନଗୁ ନାମକ ପ୍ରଭୁ।

ଅହୀନଗୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦଃ ପାରିଯାତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ଦଲସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜଶ୍ଚାପି ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବଲୋ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ଅହୀନଗୁଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାରିୟାତ୍ର; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦଳ, ତାହାଠାରୁ ବଳ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଔଙ୍କୋ ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଲପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵ ହ। ଵଜ୍ରନାଭଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖଣସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୬.

ବଳଙ୍କର ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁଅ ଅଂକ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ବଜ୍ରନାଭ, ବଜ୍ରନାଭଙ୍କର ପୁଅ ଶଙ୍ଖନ।

ଶଂଖଣସ୍ଯ ସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧ୍ଯୁଷିତାଶ୍ଚ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଧ୍ଯୁଷିତାଶ୍ଚ ସୁତଶ୍ଚାପି ରାଜା ଵିଶ୍ଵସହଃ କିଲ ।। ୨୬.

ଶଙ୍ଖନଙ୍କର ପୁଅ ପଣ୍ଡିତ ଧ୍ୟୁଷିତାଶ, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଧ୍ୟୁଷିତାଶଙ୍କର ପୁଅ ରାଜା ବିଶ୍ୱସହ।

ହିରଣ୍ଯନାଭଃ କୌଶଲ୍ଯୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍। ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଜୈମିନେଃ ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଶର୍ମସୁ ।। ୨୬.

ହିରଣ୍ୟନାଭ କୋଶଳୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ; ସେ ଜୈମିନିଙ୍କର ପୌତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶତାନି ସଂହିତାନାନ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ଯୋଽଧୀତଵାଂସ୍ତତଃ। ତସ୍ମାଦଧିଗତୋ ଯୋଗୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯେନ ଧୀମତା ।। ୨୬.

ସେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ସଂହିତା ପଢିଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଧୀର ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗତ କଲେ।

ପୁଷ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିଶ୍ଚ ତତ୍ସୁତଃ। ସୁଦର୍ଶନସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଅଗ୍ନିଵର୍ଣଃ ସୁଦର୍ଶନାତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ ପୁଷ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି; ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କର ପୁଅ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ।

ଅଗ୍ନିଵର୍ଣସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରସ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରକସ୍ଯ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ମନୁସ୍ତୁ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ କଲାପଗ୍ରାମମାସ୍ଥିତଃ। ଏକୋନଵିଂଶପ୍ରଯୁଗେ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁଥିଲେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶୀଘ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ମନୁ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ବସିଥିଲେ। ଏକୋନଉନିଶତମ ଯୁଗରେ ସେ ପ୍ରଭୁ କ୍ଷତ୍ରପମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେଲେ।

ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତୋ ମନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁସନ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ସୁସନ୍ଧେଶ୍ଚ ତଥାମର୍ଷଃ ସହସ୍ଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୬.

ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତ, ପ୍ରସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁଅ ସୁସନ୍ଧି। ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଅମର୍ଷ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଅମର୍ଷଙ୍କୁ ସହସ୍ୱାନ୍ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।

ଆସୀତ୍ସହସ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ଵିଶ୍ରୁତଵାନିତି। ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଲଃ ।। ୨୬.

ସହସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ବିଶ୍ରୁତବାନ୍। ବିଶ୍ରୁତବାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ।

ଏତେ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଦାଯାଦା ରାଜାନଃ ପ୍ରାଯଶଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଵଂଶେ ପ୍ରଧାନା ଯେ ତେଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ତୁ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୨୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଏମାନେ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛନ୍ତି।

ପଠନ୍ ସମ୍ଯଗିମାଂ ସୃଷ୍ଟିମାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ପ୍ରଜାଵାନେତି ସାଯୁଜ୍ଯଂ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ସଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁଠି ଠିକ୍‌ଭାବେ ଆଦିତ୍ୟ ବିବସ୍ବାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଥା ପଢ଼ିବେ, ସେ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ ପୁଷ୍ଟିଦସ୍ଯ ଚ। ଵିପାପ୍ମା ଵିରଜାଶ୍ଚୈଵ ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ଭଵତେଽଚ୍ଯୁତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଭଳି ପାପରହିତ, ପବିତ୍ର, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅଚଳ ହେଇଯାନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି।